Nghị quyết 57: Sự phối hợp vẫn là khâu yếu

Thưa PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn, qua các đợt giám sát thực tế, ông đánh giá như thế nào về sự phối hợp của các địa phương trong việc triển khai dự án trọng điểm theo Nghị quyết 57?  

Qua theo dõi, tôi thấy một số địa phương đã có chuyển biến, nhưng nhìn tổng thể, sự phối hợp vẫn là khâu yếu. Nghị quyết 57 xác định rất rõ đây là cuộc cách mạng sâu sắc, toàn diện, phải triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị. Nhưng trên thực tế, vẫn còn tình trạng nơi làm nhanh, nơi làm chậm; nơi quyết liệt, nơi còn chờ hướng dẫn; có nơi coi đây là nhiệm vụ đột phá, nơi vẫn coi là việc của riêng ngành khoa học công nghệ hay ngành thông tin truyền thông.  

Theo tôi, vấn đề hiện nay không phải thiếu quyết tâm mà là thiếu cơ chế phối hợp đủ mạnh giữa trung ương với địa phương, giữa địa phương với địa phương, giữa Nhà nước với doanh nghiệp, viện, trường. Dự án trọng điểm mà triển khai theo tư duy cục bộ địa giới hành chính thì rất khó thành công. Những lĩnh vực như dữ liệu, hạ tầng số, đổi mới sáng tạo, công nghệ chiến lược đều đòi hỏi cách làm liên thông, liên ngành, liên vùng.  

Vậy theo ông, đâu là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay?  

Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thể chế đi chưa kịp yêu cầu phát triển, còn tổ chức thực hiện chưa theo kịp tinh thần của nghị quyết. Chính Nghị quyết 57 chỉ ra rất rõ: Thể chế, cơ chế, chính sách chưa đáp ứng yêu cầu; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; hạ tầng số còn hạn chế; an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu còn nhiều thách thức.

Tôi cho rằng, nơi nào còn tư duy sợ trách nhiệm, sợ rủi ro, ngại đổi mới, nơi đó Nghị quyết 57 khó đi vào cuộc sống. Do vậy, không phải việc riêng của một bộ hay một địa phương nào. Bộ, ngành phải khẩn trương tháo gỡ các rào cản về cơ chế, tiêu chuẩn, đầu tư, đặt hàng và thử nghiệm chính sách.

Địa phương phải chọn đúng việc, đúng trọng tâm, không làm dàn trải. Doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu phải được kéo vào vị trí trung tâm, vì nếu chỉ Nhà nước tự làm thì không thể tạo đột phá.  

Sau 1 năm triển khai Nghị quyết 57, một trong những hạn chế được chỉ ra là nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực then chốt như Trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng còn thiếu. Vậy đâu là giải pháp cho thực trạng này?    

Theo tôi, đây là vấn đề rất cấp bách. Nghị quyết 57 xác định rõ nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu là một trong những nút thắt lớn, và Chính phủ cũng đã đặt mục tiêu đào tạo 100.000 kỹ sư chíp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo đến năm 2030. Điều đó cho thấy nhu cầu không còn ở mức dự báo, mà đã là áp lực hiện hữu.

Về giải pháp, theo tôi, phải đi thẳng vào ba khâu:

Thứ nhất, đào tạo phải gắn với nhu cầu thật của thị trường và công nghệ thật của doanh nghiệp. Không thể đào tạo Trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng theo cách cũ, nặng lý thuyết, chậm cập nhật.

Thứ hai, phải có cơ chế đặc biệt để thu hút và giữ chân người giỏi. Trong những lĩnh vực này, cạnh tranh nhân lực là cạnh tranh toàn cầu. Nếu không có chính sách đủ mạnh về môi trường làm việc, thu nhập, nghiên cứu và cơ hội phát triển, chúng ta sẽ rất khó giữ được người tài.

Thứ ba, phải hình thành hệ sinh thái đào tạo - nghiên cứu - ứng dụng thống nhất. Nhà trường đào tạo, viện nghiên cứu phát triển công nghệ, doanh nghiệp hấp thụ và thương mại hóa.

Ba khâu này mà tách rời nhau nhân lực ra trường khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn. 

Riêng với an ninh mạng, tôi cho rằng phải coi đây không phải lĩnh vực hỗ trợ, mà là lớp bảo vệ sống còn của chuyển đổi số quốc gia. Chuyển đổi số càng nhanh mà năng lực an ninh mạng càng yếu, rủi ro càng lớn. Vì vậy, đầu tư cho nhân lực an ninh mạng không phải là đầu tư bổ sung, mà là đầu tư bắt buộc.  

Trân trọng cảm ơn ông!