Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về ngân hàng và phòng, chống rửa tiền

Chính phủ xác định nội dung sửa đổi, bổ sung tại dự án luật lần này ưu tiên xử lý những vấn đề cấp bách, cần sửa đổi, bổ sung ngay để xử lý các vấn đề chịu tác động do sắp xếp, tổ chức bộ máy; xử lý thiếu hụt trong pháp luật về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF)/Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG)/Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) và cần sớm xử lý để kịp kỳ đánh giá của OECD vào tháng 10/2026. Đồng thời, bảo đảm tiến độ xây dựng báo cáo tiến triển kỳ 8 theo cam kết với FATF, phục vụ kỳ họp trực tiếp với đoàn rà soát giải trình các nội dung có liên quan diễn ra vào tháng 9/2026. 

Bên cạnh đó, khắc phục các khó khăn, vướng mắc trong cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, tạo cơ sở để Ngân hàng Nhà nước thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại Tổ chức tiền tệ quốc tế (IMF); kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng trưởng hai con số, tăng cường phát triển thị trường vốn, giảm sự phụ thuộc vào lĩnh vực ngân hàng và luật hóa quy định liên quan đến hạn chế quyền theo yêu cầu tại Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về dự án luật, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết, dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15 nhằm đáp ứng khuyến nghị của FATF/APG/OECD. Trong đó, sửa đổi, bổ sung khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi”; bổ sung “Dịch vụ tài sản mã hóa” là đối tượng báo cáo và các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, trách nhiệm về triển khai các biện pháp phòng, chống rửa tiền, thanh tra khi được Chính phủ giao, kiểm tra, giám sát đối với đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực tài sản mã hóa của Bộ Tài chính. Đồng thời, bổ sung, hoàn thiện quy định về nhận biết khách hàng của tổ chức tài chính, thông tin nhận biết khách hàng, xác minh thông tin nhận biết khách hàng; sửa đổi, bổ sung quy định minh bạch thông tin của thỏa thuận pháp lý.

Dự luật cũng bổ sung yêu cầu đối tượng báo cáo phải “thực hiện đầy đủ” các chính sách, quy trình nhận diện, đánh giá rủi ro về rửa tiền đối với sản phẩm, dịch vụ mới và sản phẩm, dịch vụ hiện có áp dụng công nghệ đổi mới; sửa đổi trách nhiệm đối tượng báo cáo thực hiện báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước, trách nhiệm lưu trữ tất cả hồ sơ của khách hàng và tất cả các giao dịch dưới dạng bản giấy hoặc dữ liệu điện tử; bổ sung quy định bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin và người tố giác hành vi rửa tiền. 

Đối với việc sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự luật sửa đổi, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Ngân hàng Nhà nước về lập, theo dõi, và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam. Đồng thời, giao Chính phủ quy định đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn và hình thức cung cấp thông tin phục vụ việc lập cán cân thanh toán và trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam.

Báo cáo thẩm tra về dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho hay, đối với việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống rửa tiền, Ủy ban đề nghị rà soát khái niệm và hướng dẫn tiêu chí xác định “chủ sở hữu hưởng lợi”; đánh giá tính khả thi của việc thu thập, cập nhật và xác minh thông tin chủ sở hữu hưởng lợi theo định nghĩa mới và chi phí tuân thủ có thể phát sinh.

Cùng với đó, đánh giá tính hợp lý của các thông tin được yêu cầu thu thập, xác minh; khả năng tiếp cận các nguồn dữ liệu phục vụ xác minh thông tin nhận biết khách hàng; rà soát quy định về báo cáo giao dịch đáng ngờ, dịch vụ tài sản mã hóa; hướng dẫn cơ chế thu thập, xác minh, cập nhật, lưu trữ thông tin, hồ sơ. Phân định rõ phạm vi thẩm quyền thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, hoạt động kiểm tra, giám sát của các bộ, ngành khác.

Về sửa đổi, bổ sung Điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định chi tiết về trách nhiệm và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp; trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan; điều kiện thực hiện đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Ngoài ra, Ủy ban này đề nghị kịp thời ban hành văn bản quy định chi tiết về chủ thể, phạm vi thông tin, cơ chế cung cấp, chia sẻ, khai thác dữ liệu trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam; rà soát quy định về việc mở tài khoản của Kho bạc Nhà nước; các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam; cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước cũng như làm rõ cơ chế kiểm soát độc lập thay thế khi bãi bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc kiểm tra việc thực hiện nghiệp vụ in, đúc và tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước trong Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.