Đối tác song phương bền vững Việt Nam - Anh là nền tảng cho tương lai ASEAN - Anh

Để có cái nhìn toàn diện về tầm nhìn của Vương quốc Anh tại Đông Nam Á, cũng như cách thức mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt – Anh đang tạo động lực củng cố hợp tác đa phương, Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam Iain Frew đã trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN:

Năm 2026, đánh dấu 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN - Anh. Đại sứ có đánh giá thế nào về vị thế của Việt Nam cũng như vai trò trong điều phối quan hệ ASEAN - Anh?

Trong bối cảnh thế giới đầy biến động như hiện nay, việc xây dựng lòng tin trong các mối quan hệ đối tác là vô cùng thiết yếu. Quan hệ song phương giữa Vương quốc Anh và Việt Nam đã góp phần củng cố lòng tin không chỉ giữa hai quốc gia chúng ta mà còn giữa Vương quốc Anh với các đối tác ASEAN nói chung.

Việc ASEAN là điểm đến đầu tiên của tân Ngoại trưởng Anh Ed Miliband ngay trong ngày đầu nhậm chức hoàn toàn không phải là một sự ngẫu nhiên. Trong môi trường quốc tế ngày càng phức tạp và khó lường, ASEAN tiếp tục khẳng định vị thế là một diễn đàn đối thoại cởi mở và đáng tin cậy. Như Ngoại trưởng Ed Miliband đã phát biểu tại Manila (Philippines), khả năng quy tụ các quốc gia để đối thoại cởi mở và tôn trọng lẫn nhau của ASEAN đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Vương quốc Anh luôn kiên định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và cấu trúc khu vực dựa trên luật lệ do ASEAN dẫn dắt. Với quy mô gồm 11 thành viên và 12 đối tác đối thoại, ASEAN đã cho thấy khả năng kết nối các nước có quan điểm khác nhau, duy trì kênh hợp tác và thúc đẩy giải pháp thiết thực cho những thách thức chung.

Đặc biệt, cuộc gặp song phương đầu tiên của tân Ngoại trưởng Anh là với Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung, ngay trước thềm Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và đối tác tại Manila. Việc hai bên sau đó đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Anh đã phản ánh rõ nét tầm quan trọng của quan hệ đối tác song phương này, cũng như vai trò điều phối của Việt Nam trong quan hệ ASEAN - Anh.

Đại sứ đánh giá thế nào về những kết quả thực chất mà ASEAN - Anh đã đạt được, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế và thương mại trong 5 năm qua?

Năm nay, Vương quốc Anh và ASEAN kỷ niệm 5 năm thiết lập Quan hệ Đối tác Đối thoại với quyết tâm tiếp tục đồng hành và phát triển. Chúng tôi rất tự hào khi hai bên đã hoàn thành 99% Kế hoạch Hành động đầu tiên, thống nhất một khuôn khổ hợp tác mới với các mục tiêu trọng tâm và tham vọng hơn cho 5 năm tiếp theo, đồng thời thông qua Tuyên bố chung về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Vương quốc Anh cũng trở thành thành viên mới nhất của Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Vai trò điều phối của Việt Nam có đóng góp vô cùng quan trọng vào những kết quả này. Từ tham vấn chặt chẽ đến triển khai các dự án chung, Việt Nam đã góp phần mở rộng các lĩnh vực hợp tác, đồng thời bảo đảm quan hệ đối tác này luôn gắn kết chặt chẽ với các ưu tiên của khu vực. Đây cũng sẽ là nền tảng để chúng ta tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác trong những năm tới.

Mối quan hệ đối tác này đã nhanh chóng chuyển từ giai đoạn xây dựng nền tảng sang mang lại những kết quả thực chất. Kim ngạch thương mại giữa ASEAN và Vương quốc Anh đã tăng gấp đôi trong 5 năm qua, vượt mốc 62 tỷ bảng Anh. Trong đó, quan hệ thương mại Anh - Việt Nam là một động lực tăng trưởng cốt lõi, với kim ngạch song phương gần như tăng gấp đôi, đạt trên 10 tỷ bảng Anh vào cuối năm 2025.

Đằng sau những con số ấn tượng này là các chương trình hợp tác kinh tế hiệu quả, điển hình là Chương trình Hội nhập Kinh tế ASEAN - Vương quốc Anh (EIP) nhằm hỗ trợ cải cách thể chế, thúc đẩy số hóa thương mại và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính toàn diện trên khắp ASEAN.

Biến đổi khí hậu, phát triển bền vững và an ninh năng lượng là những thách thức toàn cầu rất lớn. Vương quốc Anh đang có những chương trình hợp tác cụ thể nào với ASEAN và Việt Nam trong các lĩnh vực này, thưa Đại sứ?

Phát triển bền vững là lĩnh vực trọng tâm trong quan hệ ASEAN - Anh. Vương quốc Anh đã hỗ trợ thúc đẩy dự án Lưới điện ASEAN, đồng thời đồng hành cùng ASEAN chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua Quỹ Chuyển đổi Xanh ASEAN - Anh. Bên cạnh đó, hợp tác giao lưu nhân dân tiếp tục được đẩy mạnh thông qua các chương trình giáo dục cho trẻ em gái, học bổng Chevening ASEAN, học bổng Phụ nữ ngành STEM, nâng cao năng lực giám sát y tế khu vực, và thúc đẩy kinh tế sáng tạo.

Về an ninh năng lượng, những biến động toàn cầu gần đây – từ các cuộc xung đột tại Trung Đông đến bất ổn trên thị trường năng lượng – đã chỉ ra rủi ro lớn của việc phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất điện, giao thông vận tải và giá lương thực tại Đông Nam Á. Chính vì vậy, chúng tôi đang đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng sạch trong khu vực.

Riêng tại Việt Nam, hai bên đang phối hợp rất chặt chẽ trong khuôn khổ Quan hệ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) nhằm hỗ trợ mục tiêu mở rộng năng lượng tái tạo, khơi thông nguồn đầu tư vào điện gió ngoài khơi, và xây dựng một hệ thống năng lượng sạch hơn, bền vững hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn trong tương lai.

Nhìn về tương lai, Kế hoạch Hành động ASEAN - Anh thế hệ mới vừa được thông qua sẽ tập trung vào những ưu tiên gì? Mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa Việt Nam và Anh sẽ đóng góp như thế nào vào khuôn khổ hợp tác chung đó?

Kế hoạch Hành động ASEAN - Anh thế hệ mới được thông qua vào tháng 7 tập trung vào những ưu tiên có ý nghĩa chiến lược đối với khu vực, bao gồm duy trì hòa bình và ổn định, tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng sạch và sử dụng có trách nhiệm các công nghệ mới. Chúng tôi cũng tiếp tục cùng ASEAN ứng phó với các thách thức chung như an ninh hàng hải, lừa đảo trực tuyến, tội phạm có tổ chức, di cư bất hợp pháp, và thúc đẩy Chương trình nghị sự về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh.

Trong tiến trình đó, vai trò của Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ với tư cách nước điều phối quan hệ mà còn là một nền kinh tế và chủ thể chiến lược đang vươn lên mạnh mẽ tại Đông Nam Á.

Mối quan hệ song phương bền vững giữa Anh và Việt Nam là minh chứng sinh động cho thấy hợp tác song phương vững mạnh có thể củng cố hợp tác khu vực hiệu quả thế nào. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2025 đã phản ánh chiều sâu hợp tác được vun đắp nhiều năm qua các lĩnh vực thương mại, đầu tư, giáo dục, khí hậu, an ninh và đổi mới sáng tạo, trực tiếp mang lại lợi ích chung cho toàn khu vực ASEAN.

Một ví dụ tiêu biểu là Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF). Kể từ khi Việt Nam khởi xướng sáng kiến này vào năm 2024, Vương quốc Anh luôn là một đối tác tích cực. Chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao và Học viện Ngoại giao Việt Nam kết nối các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và lãnh đạo trẻ. Anh và Việt Nam cũng đã tăng cường hỗ trợ thanh niên ASEAN và Anh tham dự Diễn đàn vào năm 2025 và 2026, giúp họ trực tiếp chia sẻ tầm nhìn của thế hệ trẻ với các nhà lãnh đạo và giới chuyên gia.

Tôi luôn tin tưởng vào một nguyên tắc cốt lõi: những quan hệ đối tác khu vực thành công nhất phải được xây dựng trên nền tảng quan hệ song phương bền chặt; và những quan hệ song phương bền chặt nhất sẽ phát triển tốt nhất trong một khuôn khổ khu vực hiệu quả. Vương quốc Anh cam kết sẽ tiếp tục đồng hành chặt chẽ cùng Việt Nam và ASEAN trên chặng đường phát triển phía trước.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ Iain Frew!