Báo chí phải chủ động cung cấp thông tin mà nhân dân cần

Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định, báo chí cách mạng là lực lượng tiên phong trong việc giữ vững ổn định chính trị, bảo vệ vững chắc chủ quyền và nền tảng tư tưởng của Đảng trước thế giới biến động phức tạp. Để hiện thực hóa sứ mệnh tiên phong đó, các cơ quan báo chí xuất bản hiện nay cần làm gì để ứng phó trước các luồng thông tin xấu độc, thưa ông?

Cách đây hơn 3 thập kỷ, vào đầu thập niên 1990, các nhà khoa học quân sự thế giới đã đưa ra khái niệm về hình thái chiến tranh không gian mạng. Muốn giữ vững ổn định chính trị, giữ vững chế độ, bảo vệ chủ quyền Tổ quốc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chúng ta phải làm chủ thế trận thông tin trên không gian mạng. Trong đó, báo chí giữ vai trò tiên phong, nòng cốt. Vài trò này đã được Nghị quyết 35 của Bộ Chính trị ban hành ngày 22/10/2018 xác định và gần đây, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã nhấn mạnh.

Vai trò tiên phong, nòng cốt nghĩa là đi đầu, dẫn đầu, chủ lực, chủ yếu. Báo chí phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, chính xác mà nhân dân cần; không để các "khoảng trống thống tin" tồn tại. Đồng thời, báo chí phải chủ động đấu tranh phản bác những thông tin giả, sai lệch, xấu độc...

Không gian mạng đang tạo ra "thế giới phẳng" về thông tin, mạng xã hội lan tỏa nhanh đến mức khó có cơ quan báo chí nào có thể cạnh tranh được về tốc độ. Xu hướng người dân bây giờ cũng tiếp cận thông tin thông qua mạng xã hội là chủ yếu.

Báo chí muốn tiếp cận bạn đọc, công chúng không thể bỏ qua phương thức tiếp cận mạng xã hội, nhưng thông tin của báo chí khác thông tin khác ở chỗ được kiểm chứng, điều tra, phân tích, thẩm định thấu đáo. Vì vậy, mạng xã hội càng phát triển, bạn đọc, công chúng càng cần thông tin báo chí chính thống.

Khi nói đến việc xây dựng trận địa tư tưởng, tôi nghĩ đến hai thế trận: Tiến công và phòng thủ. Tiến công là chủ động cung cấp thông tin cho bạn đọc. Phòng thủ là lường trước những đòn tấn công thông tin của các thế lực thù địch, lường trước "ma trận" tin giả, tin xấu độc để đấu tranh, phản bác. Trên không gian mạng, hai thế trận này không phân tuyến, đan xen vào nhau.

Và trong bối cảnh đó, vai trò của các cơ quan báo chí cũng khác nhau. Những cơ quan đã được Đảng, Nhà nước, Chính phủ phê duyệt xây dựng thành cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện như Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân, Báo Quân đội nhân dân, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Báo Công an nhân dân phải nhận thức rõ vai trò chủ lực trong tiến công lẫn phòng thủ. Thông tin phải đa dạng, nhiều chiều, tính chính xác và tính phản biện cao mới thể hiện được vai trò chủ lực.

Thực tế, tôi thấy sự phối hợp giữa các cơ quan báo chí cả nước, nhất là giữa các cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện đã hình thành những chiến lược thông tin khá rõ, biết tiến, biết lùi, có nơi mở đường, xung kích, có nơi dự bị, cơ động. Báo chí Trung ương và báo chí địa phương cũng đan kết chặt chẽ, tương trợ lẫn nhau. Rõ ràng, đó là dấu ấn của công tác lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý Nhà nước về báo chí.

Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận, thời gian qua còn có lúc, có nơi, chúng ta vẫn còn "khoảng trống thông tin", tức là không cung cấp được những thông tin mà nhân dân cần; để người dân phải tìm kiếm thông tin ở những địa chỉ khác. Đây là "mảnh đất màu mỡ" cho các nhóm cơ hội, các thế lực thù địch lợi dụng tung tin. Muốn khắc phục vấn đề này, chỉ riêng các cơ quan báo chí không giải quyết được. Báo chí cần các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị cùng chung tay phối hợp, giúp đỡ, nhất là việc cung cấp thông tin kịp thời. 

Báo Quân đội nhân dân luôn là lá cờ đầu trong công tác đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Vậy, báo chí quân đội nói riêng và báo chí cách mạng nói chung cần làm gì để phát huy vai trò thiết chế bảo vệ Đảng, bảo vệ nhân dân một cách chủ động?

Đối với báo chí Quân đội, chúng tôi may mắn được sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương, sự chỉ đạo thường xuyên, trực tiếp của Tổng cục Chính trị. Không chỉ lãnh đạo, chỉ đạo về nội dung, chúng tôi còn nhận được sự quan tâm đầu tư về lực lượng, cơ sở vật chất, chính sách đãi ngộ thỏa đáng để hoàn thành nhiệm vụ của nhà báo - chiến sĩ.

Thời gian qua, công cuộc "cách mạng bộ máy", "tinh-gọn-mạnh" các cơ quan báo chí cũng tác động mạnh đến nền báo chí, nhưng báo chí Quân đội luôn vững vàng, chủ động, sáng tạo trong công việc làm báo. Báo Quân đội nhân dân đã có sáng kiến tổ chức Cuộc thi viết "Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới", trao giải hằng năm. Đây là cuộc thi báo chí chuyên nghiệp đầu tiên và duy nhất cho đến nay về đề tài này. Cuộc thi hiện đang tổ chức lần thứ 6, thu hút hàng trăm cơ quan báo chí cả nước tham gia. Các chuyên gia, nhà khoa học lý luận đánh giá cuộc thi không chỉ tạo ra một diễn đàn hấp dẫn giới cầm bút chuyên sâu, mà đã góp phần hình thành thế trận của báo chí trong bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, bảo vệ Tổ quốc.

Để phát huy vai trò của mình, Báo Quân đội nhân dân xác định kiên định hai hướng đi cơ bản là tiếp tục phát triển các ấn phẩm báo in, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển báo điện tử đa phương tiện và chủ động tiếp cận độc giả qua các loại hình mạng xã hội. Các ấn phẩm báo in của chúng tôi vẫn phát hành với số lượng lớn, với những tuyến bài chính luận, phóng sự chuyên sâu và vẫn còn dư địa phát triển.

Báo Quân đội nhân dân cũng được Bộ Thông tin và Truyền thông (trước đây) công nhận là một trong 10 cơ quan báo chí Trung ương đạt mức độ trưởng thành về chuyển đổi số xuất sắc. Trang Similarwebs cũng thường xuyên xếp hạng báo điện tử "qdnd.vn" thuộc top 20, top 30 báo điện tử có lượng view lớn của cả nước. Chúng tôi cũng đang nỗ lực không ngừng để xứng đáng là cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện của đất nước.  

Người làm báo đang đứng trước thách thức của kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, theo ông, đâu là áp lực lớn nhất đối với một tờ báo mang tính chính luận như báo Quân đội nhân dân khi đối mặt với thuật toán phân phối tin tức và xu hướng đọc nhanh, xem ngắn của công chúng hiện đại?

Thuật toán phân phối tin tức và xu hướng đọc nhanh, xem ngắn của công chúng hiện đại theo tôi là bước tiến của khoa học công nghệ, là môi sinh để nhà báo phát triển kỹ năng nghề nghiệp. Có rất nhiều giải pháp để phát triển khi xuất hiện thuật toán, tôi không quá lo về điều này. Người chiến thắng trong kỷ nguyên thông tin mới này sẽ không phải là những người đuổi theo lượt nhấp chuột, mà là những người xây dựng được cộng đồng trung thành. Tòa soạn của chúng tôi đang tích cực phát triển cộng đồng độc giả trung thành.

Xu hướng đọc nhanh, xem ngắn, thực ra là một yêu cầu rất xa xưa của báo chí. Trong hồi ký của mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nêu rõ, bài báo đồng chí viết chỉ 200 từ, nhưng khi gửi Bác Hồ đọc, Bác yêu cầu rút xuống chỉ còn 100 từ. Trong lời huấn thị của Bác đối với Báo Quân đội nhân dân, Bác cũng yêu cầu phải "viết ngắn". Trong giao ban nghiệp vụ hằng ngày của chúng tôi, vấn đề viết ngắn lúc nào cũng được đặt lên để thảo luận. Năm 2025, loạt chính luận 5 kỳ của báo, mỗi bài không quá 400 từ đã đoạt giải A giải báo chí quốc gia. Có chuyên mục chính luận như "Sự việc và Suy ngẫm" từ năm 2016, chúng tôi đã đặt ra yêu cầu viết không quá 300 từ...

Không chỉ viết ngắn, xem nhanh, tôi nghĩ trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo hiện nay, áp lực chủ yếu của nhà báo vẫn là cung cấp đúng, đủ, nhanh thông tin mà nhân dân cần. Vì vậy, để trụ vững với nghề, câu hỏi thường trực với nhà báo mỗi khi thức giấc vẫn là "hôm nay, nhân dân cần gì?".  

Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về yêu cầu “đổi mới toàn diện về tư duy lý luận” đối với đội ngũ nhà báo hiện nay? Làm sao để chúng ta vừa giữ vững được tính Đảng, tính định hướng, vừa đổi mới được phương thức tiếp cận để không bị tụt hậu về mặt công nghệ, thưa ông?

Đầu tư về công nghệ là yêu cầu không thể khác đối với một cơ quan báo chí. Công nghệ là "cuộc chơi cùa nhà giàu", trang thiết bị của công nghệ truyền thông thay đổi rất nhanh, vòng đời thiết bị hiện đại ngày càng ngắn. Các cơ quan chủ quản báo chí cần nắm vững để đầu tư, phát triển báo chí phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của mỗi cơ quan. Công nghệ phát triển cũng đặt ra bài toán nhân sự là chuyên gia công nghệ cho các cơ quan báo chí. Bên cạnh đó, các nhà báo cần phải được đào tạo và đào tạo lại về công nghệ. Làm chủ được công nghệ thì tồn tại, không làm chủ được thì tụt hậu và bị đào thải...

Nhà báo hiện nay phải kết hợp nội dung và công nghệ. Trong nội dung bao gồm bản lĩnh chính trị, phẩm chất nghề nghiệp, đặc biệt là phẩm chất trung thực. Mỗi một thông tin nhà báo đưa ra công chúng phải được kiểm chứng về tính chính xác, nhà báo không phải người truyền tin mà là người kiến tạo thông tin chất lượng cao. 

Vậy, ông có lời khuyên gì với những nhà báo trẻ đang trực tiếp đối mặt với dòng chảy công nghệ, nhưng mang trên vai nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng?

Làm báo hiện nay, trẻ là một lợi thế. Nhiều tờ báo ở nước ngoài đã sa thải hàng loạt nhà báo kỳ cựu để tuyển vào những người trẻ, có người chưa có bằng đại học.

Ở Việt Nam, nhiều nhà báo U60, U50 đang công tác trong các tòa soạn có nhiều kinh nghiệm quý báu, nhưng việc tiếp cận công nghệ mới gặp khó khăn. Đây là vấn đề của các tòa soạn. Còn với các nhà báo trẻ, muốn làm tốt nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, điều cần nhất là phải tự học lý luận chính trị tốt. Bác Hồ dạy: “Lý luận như kim chỉ nam, chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế. Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi". Lê Nin nói: “Không có lý luận cách mạng, không có cách mạng vận động… Chỉ có theo lý luận cách mạng tiền phong, đảng cách mạng mới làm tròn trách nhiệm cách mạng tiền phong”. Những lời dạy trên mãi mãi là chân lý...

Xin trân trọng cảm ơn ông!