Tái định vị 

Được giới thiệu như một cơ chế hợp tác khu vực nhằm đối phó với các băng nhóm ma túy và tội phạm xuyên quốc gia, sáng kiến này cũng phản ánh định hướng rộng hơn trong chiến lược đối ngoại của Washington: tái khẳng định vai trò lãnh đạo của Mỹ tại Tây Bán cầu trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng.

Trong nhiều thập niên, Mỹ Latinh luôn được coi là khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với Mỹ. Tuy nhiên, những năm gần đây, sự gia tăng hiện diện kinh tế và chính trị của các cường quốc ngoài khu vực, cùng với những thay đổi trong cán cân chính trị tại nhiều quốc gia Mỹ Latinh, đã khiến Washington ngày càng lo ngại về nguy cơ suy giảm ảnh hưởng. Trong bối cảnh đó, sáng kiến “Lá chắn châu Mỹ” được xem như một nỗ lực nhằm tái định hình quan hệ giữa Mỹ và các quốc gia láng giềng trong khu vực.

Công cụ an ninh khu vực

Theo Nhà Trắng, sáng kiến này nằm trong khuôn khổ chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump được gọi là “Học thuyết Donroe”, lấy cảm hứng từ Học thuyết Monroe, với mục tiêu huy động các đồng minh truyền thống tại Tây Bán cầu và mở rộng mạng lưới đối tác mới nhằm thúc đẩy lợi ích của Mỹ trong khu vực.

Trong bài phát biểu tại hội nghị, Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng Mỹ Latinh là khu vực “có tiềm năng to lớn”, song tiềm năng đó chỉ có thể được khai thác khi các băng đảng ma túy và tổ chức tội phạm bị đánh bại. Theo ông, việc huy động sức mạnh của quân đội và các cơ quan an ninh là yếu tố then chốt trong cuộc chiến này.

Tội phạm có tổ chức và buôn bán ma túy từ lâu đã trở thành một trong những thách thức an ninh nghiêm trọng tại Mỹ Latinh. Hoạt động của các băng nhóm này không chỉ gây ra tình trạng bạo lực tại nhiều quốc gia mà còn thúc đẩy dòng chảy ma túy vào Mỹ và các khu vực khác trên thế giới. Washington cho rằng một cách tiếp cận mang tính khu vực sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc đối phó với các mạng lưới tội phạm xuyên biên giới.

Trong quá khứ, Mỹ đã triển khai nhiều chương trình hợp tác an ninh với các quốc gia trong khu vực, như chiến dịch chống ma túy tại Colombia hay các chương trình hỗ trợ lực lượng an ninh tại Trung Mỹ. Tuy nhiên, “Lá chắn châu Mỹ” được kỳ vọng sẽ tạo ra một khuôn khổ hợp tác rộng hơn và mang tính hệ thống hơn.

Một điểm đáng chú ý của sáng kiến này là việc nhấn mạnh vai trò của lực lượng quân đội trong cuộc chiến chống tội phạm. Theo giới chức Mỹ, các băng đảng ma túy hiện nay đã phát triển thành những tổ chức có vũ trang mạnh, hoạt động xuyên biên giới và sở hữu nguồn lực tài chính lớn, do đó cần có sự tham gia của quân đội để đối phó hiệu quả.

Tuy vậy, cách tiếp cận này cũng gây ra không ít tranh luận. Một số chuyên gia an ninh khu vực cho rằng việc sử dụng quân đội trong các chiến dịch chống tội phạm có thể làm gia tăng nguy cơ vi phạm nhân quyền hoặc gây căng thẳng xã hội nếu không được giám sát chặt chẽ. Vì vậy, sáng kiến này cần đi kèm các cơ chế phối hợp minh bạch giữa lực lượng quân sự, cơ quan thực thi pháp luật và chính quyền dân sự.

Tái khẳng định vị thế

Bên cạnh mục tiêu an ninh, nhiều nhà phân tích cho rằng “Lá chắn châu Mỹ” còn phản ánh nỗ lực của Washington nhằm củng cố vị thế chiến lược tại Tây Bán cầu trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc ngày càng rõ nét.

Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia Mỹ Latinh đã tăng cường quan hệ kinh tế và thương mại với các đối tác ngoài khu vực, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng và công nghệ. Xu hướng này khiến Washington lo ngại về nguy cơ suy giảm vai trò truyền thống của mình tại khu vực vốn được coi là có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh và lợi ích kinh tế của Mỹ.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng một liên minh hợp tác với các quốc gia “cùng chí hướng” có thể giúp Mỹ củng cố mạng lưới đối tác và tạo ra một đối trọng trước sự mở rộng ảnh hưởng của các cường quốc khác. Ngoài hợp tác an ninh, sáng kiến này cũng được kỳ vọng mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, chuỗi cung ứng, năng lượng và công nghệ.

Một số đề xuất được đưa ra bao gồm phát triển các dự án hạ tầng khu vực, tăng cường hợp tác năng lượng và thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ mới, đồng thời mở rộng hợp tác về an ninh mạng và hạ tầng số – những lĩnh vực ngày càng quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu.   

Tuy nhiên, hội nghị công bố sáng kiến lại thiếu vắng một số quốc gia có vai trò quan trọng trong khu vực như Brazil, Mexico và Colombia. Sự vắng mặt của các nước này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của sáng kiến nếu không có sự tham gia trong tương lai.

Trong khi đó, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel đã chỉ trích hội nghị, cho rằng việc tham gia cơ chế này đồng nghĩa với việc chấp nhận vai trò quân sự của Mỹ trong các vấn đề khu vực. Một số quốc gia và nhà quan sát cũng bày tỏ lo ngại rằng việc tăng cường hợp tác quân sự có thể làm gia tăng sự phụ thuộc vào Washington hoặc gây tranh cãi về vấn đề chủ quyền.

Các chuyên gia khu vực nhận định rằng những thách thức an ninh tại Mỹ Latinh không chỉ bắt nguồn từ tội phạm có tổ chức mà còn liên quan đến các yếu tố kinh tế – xã hội như nghèo đói, bất bình đẳng và thiếu cơ hội phát triển. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào các biện pháp quân sự, sáng kiến này khó có thể giải quyết triệt để các vấn đề của khu vực.

Theo nhà phân tích Ryan Berg thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Washington đang tìm cách “tái khẳng định vai trò trung tâm của mình tại Tây Bán cầu trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng rõ nét”. Ông cho rằng các sáng kiến hợp tác an ninh khu vực có thể trở thành công cụ quan trọng giúp Mỹ củng cố mạng lưới đối tác tại Mỹ Latinh.

Hội nghị công bố sáng kiến “Lá chắn châu Mỹ” được coi là bước đi mới trong nỗ lực của Washington nhằm tái định hình chiến lược tại Tây Bán cầu. Tuy nhiên, thành công của sáng kiến này sẽ phụ thuộc vào khả năng xây dựng lòng tin với các quốc gia trong khu vực, tôn trọng chủ quyền của họ và kết hợp hiệu quả giữa mục tiêu an ninh với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của Mỹ Latinh.