Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) Fatih Birol. Ảnh: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Theo Financial Times ngày 11/7, Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo châu Âu đã mắc sai lầm lớn khi không đẩy nhanh quá trình điện khí hóa nền kinh tế sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.
Điện hiện chỉ chiếm khoảng 23% tổng năng lượng tiêu thụ tại EU. Tỷ lệ này gần tương đương Mỹ, trong khi Mỹ là nước sản xuất dầu khí lớn còn EU phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.
Theo ông Birol, mức điện khí hóa thấp đang cản trở khả năng cạnh tranh và quyền tự chủ kinh tế của châu Âu. Ông cho rằng sau khi Nga cắt giảm mạnh nguồn khí đốt qua đường ống vào năm 2022, EU lẽ ra phải phản ứng quyết liệt hơn để giảm sự phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu.
Chia sẻ quan điểm này, Ủy viên phụ trách Năng lượng EU Dan Jorgensen cho biết tỷ lệ điện khí hóa của khối gần như không thay đổi trong một thập niên qua. Trong khi đó, châu Âu đã trải qua hai cuộc khủng hoảng năng lượng chỉ trong chưa đầy 5 năm.
Ông Birol cho rằng EU cần hướng tới mức điện khí hóa của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi điện chiếm hơn 30% tổng năng lượng tiêu thụ. EU hiện đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 32% vào năm 2030 và đang chuẩn bị đưa ra mục tiêu dài hạn mới cho năm 2040.
Sau cuộc khủng hoảng năm 2022, EU đã đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm khoảng 20% lượng khí đốt tiêu thụ. Tuy nhiên, các lĩnh vực như sưởi ấm, giao thông và sản xuất công nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch.
Sự phụ thuộc này khiến châu Âu tiếp tục chịu tác động mạnh từ những gián đoạn nguồn cung dầu khí toàn cầu, trong đó có biến động do xung đột tại Trung Đông.
Ủy ban châu Âu dự kiến công bố kế hoạch thúc đẩy điện khí hóa trong tuần tới. Các biện pháp được đề xuất gồm yêu cầu các nước thành viên giảm thuế đối với điện và hỗ trợ người dân sử dụng máy bơm nhiệt, ô tô điện cùng các công nghệ xanh khác.
Một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là giá điện cao hơn đáng kể so với khí đốt. Theo dự thảo kế hoạch thúc đẩy điện khí hóa của EU, Thụy Điển và Phần Lan là hai quốc gia duy nhất trong khối mà giá điện dành cho ngành công nghiệp chưa cao gấp đôi giá khí đốt.
Kế hoạch của Ủy ban châu Âu đặt mục tiêu đến năm 2030, giá điện không cao quá 2,5 lần giá khí đốt đối với hộ gia đình và không quá 2 lần đối với doanh nghiệp công nghiệp. Mục tiêu này một phần sẽ được thực hiện bằng cách giảm thuế điện xuống thấp hơn thuế áp dụng đối với nhiên liệu hóa thạch.
Brussels kỳ vọng chênh lệch giá được thu hẹp sẽ khuyến khích người dân lắp đặt máy bơm nhiệt, mua ô tô điện, đồng thời giúp doanh nghiệp có thêm động lực kinh tế để cắt giảm khí thải.
Tuy nhiên, các biện pháp này có thể tạo áp lực tài chính đối với những quốc gia đang thu nhiều ngân sách từ hóa đơn điện. Hy Lạp, Italy, Hungary và Ireland nằm trong nhóm có tỷ lệ chênh lệch giữa giá điện và khí đốt cao nhất EU. Chi phí nâng cấp lưới điện cùng nhiều khoản phụ thu khác hiện thường được cộng trực tiếp vào giá điện.
Bên cạnh vấn đề giá, năng lực lưới điện cũng đang trở thành nút thắt đối với quá trình điện khí hóa. Châu Âu đã bổ sung kỷ lục 85 GW công suất năng lượng tái tạo trong năm qua, nhưng vẫn còn khoảng 600 GW công suất vẫn chưa được kết nối vào lưới điện.
Tình trạng tắc nghẽn chủ yếu xảy ra trong lưới điện của từng quốc gia và địa phương, do hệ thống truyền tải chưa theo kịp sự phát triển nhanh của các dự án năng lượng tái tạo. Nhiều dự án còn nằm xa các trung tâm công nghiệp và khu dân cư, khiến việc đưa điện vào hệ thống càng khó khăn.
Ông Jorgensen cho rằng các nước thành viên có thể hành động ngay bằng cách rút ngắn thủ tục mở rộng lưới điện và khai thác hiệu quả hơn hệ thống hiện có. Theo giới chức EU, nếu không đồng thời xử lý vấn đề giá điện và hạ tầng truyền tải, mục tiêu giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch của châu Âu sẽ tiếp tục gặp nhiều trở ngại.