Bánh Galette des Rois.
Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, theo phong tục, Galette des Rois được chia sẻ trong gia đình, giữa bạn bè hay đồng nghiệp như một cách khép lại mùa lễ hội năm mới. Niềm vui ấy đi kèm một chút hồi hộp: bên trong bánh luôn được giấu một vật may mắn (fève), thường là một bức tượng nhỏ bằng sứ hoặc nhựa. Ai tìm thấy sẽ trở thành “vị vua” hay “nữ hoàng” của ngày hôm đó, đội lên đầu chiếc vương miện giấy mạ vàng và tận hưởng khoảnh khắc được cả bàn tiệc chúc mừng.
Ít ai biết rằng, truyền thống này có nguồn gốc từ rất xa xưa. Thời La Mã cổ đại, người dân tổ chức lễ Saturnalia kéo dài suốt một tuần với những bữa tiệc linh đình, nơi mọi quy tắc xã hội tạm thời bị xóa nhòa. Trong dịp này, việc trao tặng bánh ngọt cho người thân và bạn bè đã trở thành một tập tục phổ biến – khởi nguồn cho truyền thống bánh “các vị vua”.
Trong xã hội phong kiến Pháp trước năm 1789, tập tục biếu bánh ngọt vào dịp đầu năm đã gắn với quyền lực, lễ nghi và trật tự xã hội thời đó. Bánh các vị vua, thường được đem biếu vào dịp này, thậm chí gắn liền với thời điểm nộp thuế cho lãnh chúa. Năm 1801, ngày Lễ Hiển Linh chính thức được ấn định vào 6/1, kỷ niệm chuyến viếng thăm của ba vị vua – hay ba đạo sĩ Melchior, Caspar và Balthazar – mang lễ vật đến cho Chúa Hài Đồng.
Theo thời gian, nghi thức chia bánh Galette des Rois dần trở thành một trò chơi gia đình đầy ấm áp. Thành viên nhỏ tuổi nhất sẽ chui xuống gầm bàn, ngẫu nhiên chỉ định phần bánh cho từng người. Khi “vật may mắn” lộ diện, vương miện được đội lên đầu người may mắn, và vị “quân vương” ấy sẽ chọn cho mình một “nữ hoàng”, hoặc ngược lại. Từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi, ai cũng hào hứng tham gia khoảnh khắc giản dị mà vui tươi ấy.
Về hình thức, bánh Galette des Rois truyền thống là lớp bột ngàn lớp giòn tan, bên trong là nhân hạnh nhân béo ngậy, đôi khi được phết thêm chút mứt mơ để cân bằng hương vị. Tuy nhiên, tùy vùng miền, chiếc bánh có thể biến tấu thành bánh bột ngàn lớp đơn thuần, bánh brioche mềm xốp hay brioche nhân trái cây khô.
"Nhân vật chính" gây tò mò nhất vẫn là "vật may mắn". Từ một hạt đậu khô giản dị trong quá khứ, ngày nay nó đã trở thành những bức tượng sưu tầm tinh xảo. Có truyền thuyết cho rằng vật may mắn này bắt nguồn từ câu chuyện nàng Công chúa Da Lừa vô tình để quên chiếc nhẫn trong chiếc bánh dành cho hoàng tử. Trên thực tế, các nhà sử học cho biết việc giấu vật may mắn trong bánh đã xuất hiện ít nhất từ thế kỷ XIII.
Dẫu mang lại niềm vui, truyền thống này cũng đi kèm lời nhắc nhở về sự thận trọng. Fève khá nhỏ và cứng, rất dễ bị nuốt phải nếu không chú ý. Vì vậy, khi thưởng thức Galette des Rois, người ta thường nhắc nhau nhai chậm và hỏi trước thợ bánh về hình dạng của vật may mắn để dễ nhận biết.
Bánh Galette des Rois tại một tiệm bánh ngọt ở thủ đô Brussels.
Ngày nay, truyền thống xưa còn được khoác lên những gam màu mới. Tại Brussels, tiệm bánh thuần chay Succulente khiến thực khách thích thú khi giấu trong bánh không chỉ là fève, mà còn là… vàng thật. Những chiếc bánh dành cho 6 người có thể chứa một miếng vàng 1 gram, bánh cho 8 người là miếng vàng 2 gram, còn bánh 4 người được “ngậm” đồng bạc lấp lánh, biến Lễ Hiển Linh thành một trải nghiệm vừa ngọt ngào vừa bất ngờ.
Xa hơn một chút, tại Braine-le-Château thuộc vùng Wallonie Brabant, tiệm bánh thủ công Blé d’Or còn táo bạo hơn khi đặt cả miếng vàng 10 gram vào một trong những chiếc Galette des Rois của mình. Miếng vàng được giấu ngẫu nhiên trong các loại bánh với đủ hương vị, từ táo, sôcôla đến nhân hạnh nhân truyền thống, mang theo lời chúc cho một khởi đầu năm mới trọn vẹn may mắn.
Dù là chiếc bánh giản dị trong bữa cơm gia đình hay phiên bản “ngậm vàng” độc đáo, Galette des Rois vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi: kết nối con người trong khoảnh khắc sẻ chia đầu năm. Giữa nhịp sống hiện đại, truyền thống ấy vẫn bền bỉ tồn tại, như một lời nhắc nhẹ nhàng rằng niềm vui đôi khi đến từ những điều rất đỗi quen thuộc.