Đằng sau cuộc điện đàm Trump - Petro ngăn khủng hoảng lan rộng ở Mỹ Latinh

Đây là một sự thay đổi hoàn toàn so với cách tiếp cận của hai nhà lãnh đạo trong gần một năm qua, khi họ thường xuyên dùng mạng xã hội để công kích lẫn nhau bằng những bài đăng mang tính chế giễu và cay nghiệt.

Theo tờ New York Times, sự chuyển giọng bất ngờ này - và khả năng nối lại đối thoại giữa hai quốc gia vốn là đồng minh thân cận lâu năm - có thể làm thay đổi cục diện tại một khu vực vừa trở nên bất ổn sau khi Mỹ bắt giữ tổng thống Venezuela.

Nếu điều đó xảy ra, nguyên nhân sẽ là cuộc gọi được sắp xếp vội vàng bởi các thành viên trong chính phủ hai nước, sau khi ông Trump dường như đe dọa Colombia và các quốc gia khác bằng hành động quân sự vào ngày Chủ nhật, 11/1.

Trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Times hôm 8/1 - lần thứ hai chỉ trong hai ngày - Tổng thống Petro, một chính trị gia cánh tả 65 tuổi, nổi tiếng thẳng thắn, cho biết ông đã nói phần lớn thời gian trong cuộc điện đàm kéo dài 55 phút, là cuộc trao đổi đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo, và chỉ để ông Trump phát biểu trong 15 phút cuối.

Ông Petro nói rằng không có yêu cầu hay đề xuất hợp tác cụ thể nào được đưa ra; những vấn đề đó sẽ đến sau - có thể trong chuyến thăm Nhà Trắng sắp tới mà ông Trump đã công bố trong một bài đăng mạng xã hội mang giọng điệu ấm áp sau cuộc gọi.

Cuộc trao đổi mở ra khả năng rằng ông Petro, giống như các nhà lãnh đạo cánh tả ở Brazil và Mexico, có thể tránh được các biện pháp trừng phạt mà Washington từng đe dọa, như hành động quân sự đơn phương hoặc áp thuế bổ sung, đồng thời đi trên lằn ranh mong manh giữa việc đáp ứng yêu cầu của ông Trump và giữ vững lập trường ý thức hệ của mình. Ông Petro sẽ rời nhiệm sở trong năm nay do giới hạn nhiệm kỳ, và Colombia dự kiến tổ chức bầu cử vào tháng 5.

Dù mô tả cuộc gọi là “thân thiện”, Tổng thống Petro cũng khẳng định ông sẽ không che giấu niềm tin của mình để làm hài lòng ông Trump và sẽ bảo vệ quan điểm thông qua đối thoại.

Trong cuộc phỏng vấn, ông Petro cho biết ông vẫn dự định chất vấn sự ủng hộ của ông Trump đối với nhiên liệu hóa thạch thay vì năng lượng tái tạo. Ông cũng gọi Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) - lực lượng có liên quan đến một vụ nổ súng gây chết người tuần này tại Minnesota - là “phát xít”.

Khi được hỏi liệu ông có được khuyên nên tiết chế ngôn từ trước chuyến thăm Nhà Trắng hay không, ông bật cười và nói: “Tôi phải nói những gì tôi nghĩ”.

Vấn đề duy nhất mà hai nhà lãnh đạo dường như đồng thuận là cần phải mạnh tay trấn áp sản xuất và buôn bán ma túy, theo lời ông Petro. “Ông ấy không nói về Venezuela hay bất kỳ vấn đề toàn cầu nào. Ông ấy muốn tập trung vào một chủ đề cụ thể: ma túy”, ông Petro nói về ông Trump.

Lập trường của chính ông Petro về vấn đề này dường như cũng đã cứng rắn hơn, khi ông đình chỉ các cuộc đàm phán hòa bình với ELN - một nhóm du kích cách mạng Colombia đã biến thành tổ chức buôn ma túy, ngày càng đụng độ với lực lượng chính phủ và các nhóm đối thủ, đặc biệt dọc biên giới Venezuela, và đã bị nêu tên trong cáo trạng của Mỹ nhằm vào ông Maduro. Tổng thống Petro cho biết cuối tuần trước, ông đã chỉ đạo hội đồng an ninh cho phép tăng cường các chiến dịch quân sự chống lại nhóm này.

Ông Petro cũng nhắc lại với ông Trump rằng số vụ thu giữ cocaine đang ở mức cao kỷ lục. Tốc độ mở rộng diện tích trồng coca tại Colombia đã chậm lại, nhưng vẫn ở mức lịch sử, cũng như sản lượng cocaine.

Chỉ vài ngày trước cuộc điện đàm thân thiện, ông Trump đã cáo buộc ông Petro là người điều hành các “nhà máy cocaine” vận chuyển ma túy sang Mỹ và khi được hỏi về khả năng hành động quân sự với Colombia, ông trả lời: “Nghe có vẻ ổn”.

Những lời đe dọa của Tổng thống Trump được ông Petro và Ngoại trưởng Colombia xem là nghiêm trọng; vị ngoại trưởng cho biết quân đội Colombia đủ mạnh và sẵn sàng đáp trả.

Tuy nhiên, cùng lúc đó, một số người trong chính phủ Petro đã gấp rút tìm cách tháo ngòi cho cuộc khủng hoảng đang leo thang.

Trung tâm của nỗ lực này là Đại sứ Colombia tại Mỹ Daniel García-Peña và Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rand Paul  - người mà ông Petro và ông García-Peña cho biết đã đóng vai trò then chốt trong việc sắp xếp cuộc điện đàm giữa hai nhà lãnh đạo.

Ông Paul vốn phản đối gay gắt các can thiệp quân sự của Mỹ ở nước ngoài. Ông García-Peña cho biết trong nhiều tháng qua, ông đã trao đổi với hơn 100 nghị sĩ Mỹ để tìm cách thu xếp một cuộc gặp giữa ông Trump và ông Petro, nhưng mối lo ngại chân thành của ông Paul rằng ông Petro có thể chịu số phận giống ông Maduro - kéo Mỹ vào xung đột sâu hơn - đã thúc đẩy hành động.

“Chúng tôi đã có một cuộc nói chuyện rất dài”, ông García-Peña nói về ông Paul, “và khi đó tôi hỏi ông ấy liệu có thể giúp chúng tôi liên lạc với Tổng thống Trump hay không".

Văn phòng Thượng nghị sĩ Paul chưa phản hồi yêu cầu bình luận, nhưng ông Paul nói với báo giới hôm 8/1 rằng phản ứng của ông Trump trước đề nghị điện đàm là “tất nhiên”, và nói thêm rằng “Tôi nghĩ ông Trump vẫn muốn ngoại giao và hòa bình".

Các chính trị gia nổi bật tại Colombia, từ nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau - trong đó có cựu Tổng thống cánh hữu Juan Manuel Santos, người đoạt giải Nobel Hòa bình vì thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ - phần lớn đều thở phào nhẹ nhõm.

Suốt phần lớn tuần qua, Tổng thống Petro liên tục cảnh báo trên mạng rằng các lời đe dọa của ông Trump đã đánh thức “con báo đốm” ở Mỹ Latinh - một cách nói ám chỉ tinh thần chống đế quốc trong khu vực - và kêu gọi người dân biểu tình vào tối 7/1.

Cuộc mít tinh tại Quảng trường Bolívar, trung tâm lịch sử của Bogotá, để lại nhiều hình vẽ phản Mỹ và các áp phích với khẩu hiệu như: “Chúng tôi là một dân tộc có phẩm giá và chủ quyền”. Nhưng bầu không khí ngày hôm sau đã hoàn toàn khác.

Khi tham gia một cuộc phỏng vấn khác với tờ New York Times hôm 8/1, Tổng thống Colombia Petro nói với chút hài hước: “Chúng ta nói chuyện lần cuối khi nào nhỉ? Chiều hôm qua à? Có những ngày dài như cả năm".