Iran bắt đầu dùng loại vũ khí có thể tạo bước ngoặt cho khủng hoảng ở Eo biển Hormuz

Dẫn nguồn tin từ nhà báo Jim LaPorta, phóng viên cấp cao của CBS News phụ trách đưa tin về Nhà Trắng Jennifer Jacobs cho biết trên nền tảng mạng xã hội X rằng các tàu nhỏ của Iran có khả năng mang theo từ hai đến ba quả thủy lôi mỗi chiếc đã được phát hiện đang di chuyển vào tuyến đường thủy chiến lược này.

Theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay tối 10/3, theo giờ địa phương, tổng số kho thủy lôi của Iran không được công bố công khai, nhưng các ước tính trong nhiều năm qua cho thấy con số dao động từ khoảng 2.000 đến 6.000 quả thủy lôi hải quân, bao gồm các biến thể do Iran, Trung Quốc và Liên bang Nga chế tạo.

Thông tin tình báo này xuất hiện trong bối cảnh một tuyên bố táo bạo của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright về việc Hải quân hộ tống một tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz đã sụp đổ trước công chúng trong cùng ngày.

Bộ trưởng Wright viết rằng “Hải quân Mỹ đã hộ tống thành công một tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz để bảo đảm dầu tiếp tục chảy tới các thị trường toàn cầu”, đồng thời ghi nhận công lao của Tổng thống Donald Trump trong việc “duy trì sự ổn định của năng lượng toàn cầu trong các hoạt động quân sự chống Iran”.

Chỉ vài giờ sau, một nguồn tin cấp cao trong Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nói với hãng tin Iran Now   rằng tuyên bố này “không có cơ sở sự thật”, khẳng định rằng không có tàu chở dầu nào được Mỹ hộ tống đi qua Eo biển Hormuz.

Nguồn tin này mô tả thông báo trên là một phần của “cuộc chiến truyền thông và nỗ lực đánh lạc hướng dư luận”, đồng thời cho biết Eo biển Hormuz vẫn đang nằm dưới “sự giám sát chính xác” của các lực lượng Iran và rằng “mọi hoạt động quân sự trong khu vực đều được theo dõi đầy đủ”.

Sau đó ông Wright đã xóa bài đăng mà không đưa ra lời giải thích công khai, làm suy yếu thông điệp trong suốt một tuần của chính quyền nhằm thuyết phục thế giới rằng giao thông thương mại sẽ sớm được nối lại.

Chỉ vài giờ sau, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt đã bác bỏ tuyên bố của Bộ trưởng Năng lượng rằng Hải quân Mỹ đã hộ tống một con tàu đi qua Eo biển Hormuz:

“Tôi có thể xác nhận rằng Hải quân Mỹ hiện chưa hộ tống bất kỳ tàu chở dầu hay tàu thuyền nào, mặc dù tất nhiên đó là một lựa chọn mà Tổng thống đã nói rằng ông chắc chắn sẽ sử dụng nếu và khi cần thiết vào thời điểm thích hợp”, bà Leavitt nói.

Thủy lôi có thể biến cuộc khủng hoảng thành một bước ngoặt

Việc Iran được cho là bắt đầu rải thủy lôi đánh dấu một sự thay đổi có thể mang tính bước ngoặt trong cách tiếp cận của Iran đối với Eo biển Hormuz. 

Tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) vốn đã tấn công nhiều tàu kể từ khi Mỹ bắt đầu Chiến dịch Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp (Epic Fury) vào ngày 28/2, là những mối đe dọa có thể nhìn thấy ngay lập tức.

Nhưng thủy lôi thì khác: chúng im lặng, ẩn giấu và gây gián đoạn cực lớn so với chi phí của chúng. Ngay cả những bãi thủy lôi bị nghi ngờ cũng có thể khiến hoạt động vận tải biển bị đóng băng vô thời hạn, bởi chỉ một thiết bị chưa được phát hiện nằm dưới đáy của một siêu tàu chở dầu cũng có thể gây ra vụ nổ thảm khốc và thảm họa môi trường trong tuyến đường thủy hẹp này.

Các nhà phân tích quốc phòng lưu ý rằng Iran không cần một bãi thủy lôi hoàn hảo. Điều họ cần là sự nghi ngờ. 

Theo một đánh giá do chuyên trang quân sự Army Recognition, chiến lược của Iran được xây dựng xung quanh việc tạo ra “va chạm kéo dài”, thay vì tìm kiếm chiến thắng hải quân mang tính quyết định, bằng cách sử dụng thủy lôi cùng với thiết bị bay không người lái, tàu cao tốc và tên lửa ven biển để khiến Eo biển Hormuz không thể sử dụng cho giao thông thương mại trong thời gian mà họ mong muốn.

Tiền lệ lịch sử rất đáng lo ngại. 

Trong Chiến tranh Iran - Iraq năm 1988, Iran đã rải khoảng 150 quả thủy lôi tại Eo biển Hormuz. Một trong số đó, một thiết bị có từ thời Chiến tranh thế giới thứ nhất, đã đánh trúng tàu USS Samuel B. Roberts và suýt đánh chìm chiếc khinh hạm này, khiến Mỹ tiến hành một cuộc tấn công trả đũa lớn phá hủy nhiều tàu chiến của Iran. 

Theo nghiên cứu của Trung tâm Strauss thuộc Đại học Texas, thủy lôi hải quân đã gây ra 77% thương vong cho tàu chiến Mỹ kể từ năm 1950.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, nói với các phóng viên rằng Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) “tiếp tục truy tìm và tấn công các tàu rải thủy lôi và các cơ sở lưu trữ thủy lôi”, đồng thời cho biết quân đội đã đánh chìm hoặc phá hủy hơn 50 tàu hải quân Iran trong 10 ngày đầu của chiến dịch Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp.

Một "động mạch" dầu mỏ bị tê liệt

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của eo biển, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.

Kể từ khi IRGC tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz vào ngày 2/3, hoạt động giao thông thương mại gần như biến mất. 

Theo dữ liệu của hệ thống theo dõi tàu MarineTraffic, số lượng tàu chở dầu qua lại đã giảm khoảng 90% chỉ trong vài ngày sau khi xung đột bắt đầu.

Khoảng 200 tàu chở dầu và tàu hàng đã neo đậu ở hai phía của tuyến đường thủy vào giữa tuần, theo tạp chí Monocle đưa tin từ bán đảo Musandam của Oman, nơi các phóng viên mô tả một tuyến hàng hải từng tấp nập nay trở nên tĩnh lặng đến rợn người, với các con tàu đứng yên trên đường chân trời.

Những chuyến đi qua được xác nhận duy nhất không phải của Iran là một số ít hành trình liều lĩnh của các tàu thuộc sở hữu Trung Quốc hoặc Thổ Nhĩ Kỳ, những tàu này phát tín hiệu nhận dạng của mình qua radio với hy vọng tránh bị tấn công.

Một tàu chở dầu, Pola, đã tắt thiết bị phát tín hiệu theo dõi và xuất hiện trở lại vài ngày sau đó ngoài khơi Abu Dhabi, theo kênh Al Jazeera của Qatar dẫn nguồn hãng Reuters, dường như đã hoàn thành một hành trình bí mật với mức độ rủi ro cực lớn.

Sự phong tỏa đã buộc các nhà sản xuất vùng Vịnh phải cắt giảm sản lượng đau đớn. 

Vào hôm 10/3, hãng tin Bloomberg đưa tin rằng việc giảm sản lượng ở Trung Đông hiện đang làm giảm khoảng 6% nguồn cung toàn cầu.

Các mỏ dầu phía Nam của Iraq, vốn chiếm phần lớn sản lượng của nước này, đã chứng kiến sản lượng giảm mạnh khoảng 70% xuống còn khoảng 1,3 triệu thùng mỗi ngày.

Saudi Aramco đã bắt đầu chuyển hướng dầu thô qua đường ống Đông - Tây của mình tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, nhưng dự kiến chỉ đạt công suất tối đa của hệ thống là 7 triệu thùng mỗi ngày trong những ngày tới, vẫn thấp hơn mức xuất khẩu bình thường.