Theo tờ Kyiv Independent, ngày 29/9, Nga đã công bố hình ảnh UAV tập kích trung tâm thương mại và văn phòng Inkom tại thủ đô Kiev của Ukraine. Hình ảnh cho thấy phương tiện vẫn được điều khiển và truyền video trong khi các hệ thống tác chiến điện tử được triển khai tại thành phố.
Ông Serhii Beskrestnov, cố vấn của Tổng thống Ukraine về phát triển công nghệ quốc phòng, nhận định một UAV phản lực Geran-5 có thể đã thực hiện cuộc tập kích, trong khi một UAV Shahed khác bay phía trên ở độ cao gần 3.000 m, đóng vai trò chuyển tiếp tín hiệu và truyền hình ảnh về. Theo ông, thiết bị liên lạc dạng lưới trên UAV thứ hai đã giúp duy trì kết nối với phương tiện tấn công.
Mở rộng phạm vi điều khiển UAV
Mạng lưới liên lạc dạng lưới là hệ thống trong đó các nút có thể kết nối với nhiều nút khác và chuyển dữ liệu qua mạng thay vì phụ thuộc vào một đường truyền cố định. Trong hoạt động của UAV, các nút mạng có thể là thiết bị liên lạc gắn trên UAV, phương tiện mặt đất hoặc trạm chuyển tiếp.
Các UAV Nga đã sử dụng thiết bị liên lạc dạng lưới. Nguồn tin cho rằng mạng lưới này có thể bắt đầu từ các trạm chuyển tiếp gần tiền tuyến hoặc dọc biên giới Nga và Belarus, sau đó truyền tín hiệu qua các UAV để mở rộng kết nối vào sâu trong lãnh thổ Ukraine.
Ông Michael Bohnert, nhà nghiên cứu quốc phòng tại tổ chức RAND của Mỹ, cho biết cơ chế này tương tự các thiết bị mở rộng sóng Wi-Fi, nhưng khó triển khai hơn do phải duy trì kết nối ổn định ở khoảng cách xa khi các thiết bị liên tục di chuyển.
Theo ông Mark Hay, Giám đốc điều hành công ty quốc phòng Melrose Networks, một số thiết bị liên lạc dạng lưới có thể hỗ trợ mạng lưới gồm tối đa 63 chặng truyền. Tuy nhiên, càng qua nhiều chặng, độ trễ càng tăng và tốc độ truyền dữ liệu càng giảm, ảnh hưởng đến khả năng điều khiển UAV theo thời gian thực.
Ông Bohnert cho rằng công nghệ này có thể giúp UAV hoạt động ở khoảng cách xa gấp hai, ba hoặc thậm chí bốn lần so với khi chỉ sử dụng liên lạc vô tuyến trực tiếp. Một phân tích của Calibre Defence nhận định chuỗi UAV sử dụng công nghệ này có thể duy trì kết nối và khả năng điều khiển từ xa ở khoảng cách 150 - 175 km tính từ trạm điều khiển mặt đất xa nhất trong mạng lưới.
Ngoài mở rộng tầm hoạt động, mạng lưới này còn giúp duy trì liên lạc khi một nút bị mất kết nối, bởi dữ liệu có thể được chuyển qua tuyến khác nếu vẫn còn đường truyền. Một số thiết bị quân sự còn sử dụng công nghệ MIMO, kết hợp nhiều ăng-ten để tăng độ tin cậy của kết nối. Khi kết hợp với mạng lưới dạng lưới, công nghệ này có thể giúp cải thiện khả năng truyền dữ liệu.
Duy trì kết nối, điều chỉnh đường bay
Mạng lưới liên lạc dạng lưới có thể gây thêm khó khăn cho các hệ thống tác chiến điện tử. Khi một đường truyền bị gây nhiễu, hệ thống có thể chuyển dữ liệu qua tuyến khác. Một số thiết bị còn có khả năng chuyển đổi tần số, khiến việc gây nhiễu liên tục trở nên phức tạp hơn.
Tuy nhiên, công nghệ này không giúp UAV miễn nhiễm với tác chiến điện tử. Theo ông Bohnert, mạng lưới cần truyền tín hiệu đi xa có thể dễ bị gây nhiễu hơn, trong khi hệ thống cần kết nối ổn định thường phải bố trí các nút gần nhau. Sử dụng thiết bị phát công suất lớn có thể cải thiện khả năng liên lạc nhưng làm tăng chi phí.
Công nghệ này cũng cho phép điều chỉnh cách bố trí UAV theo tình hình thực tế. Khi cần mở rộng phạm vi liên lạc, các UAV chuyển tiếp có thể bay giãn cách thành chuỗi dài. Nếu nguy cơ bị gây nhiễu hoặc đánh chặn tăng lên, chúng có thể bay gần nhau hơn để tạo thêm các tuyến kết nối dự phòng.
Theo ông Bohnert, dữ liệu do UAV đi trước thu thập có thể giúp người vận hành đánh giá những mục tiêu còn trong tầm tiếp cận, từ đó điều chỉnh đường bay của các phương tiện phía sau ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Liên quan các cuộc tập kích tại Kiev, ông Beskrestnov nhận định UAV có thể nhận tín hiệu từ thiết bị chuyển tiếp đặt trên mặt đất trong thành phố. Ông Hay cho rằng phương án này khả thi về mặt kỹ thuật: thiết bị đặt trên mái nhà hoặc trong căn hộ có thể kết nối Internet thông qua đường truyền cố định, Wi-Fi hoặc mạng di động, qua đó hỗ trợ duy trì liên lạc với UAV trong giai đoạn cuối của chuyến bay.
Khả năng này phụ thuộc vào điều kiện thực tế. Các UAV chuyển tiếp trên không thường duy trì liên lạc thuận lợi hơn ở độ cao lớn, trong khi nhà cửa và địa hình có thể cản trở tín hiệu khi phương tiện hạ thấp.
Kết hợp nhiều phương thức liên lạc
Một số UAV Geran mang cả thiết bị liên lạc dạng lưới và modem mạng di động. Trong đó, mạng lưới có thể truyền hình ảnh trực tiếp và lệnh điều khiển, còn modem di động phục vụ việc gửi dữ liệu về vị trí và tình trạng hoạt động của phương tiện.
Ngày 14/9, các quan chức Ukraine cho biết Nga có thể đã sử dụng mạng LTE thương mại của Belarus và các trạm chuyển tiếp vô tuyến trên lãnh thổ nước này để liên lạc với UAV Shahed trong các đợt tập kích quy mô lớn. Hạ tầng Belarus cũng có thể đóng vai trò cầu nối giữa mạng lưới trên không và Internet.
Ngoài ra, hệ thống thị giác máy tính có thể cho phép người vận hành xác định mục tiêu để UAV tự theo dõi và tiếp cận trong giai đoạn cuối, thay vì phải điều khiển trực tiếp trong suốt chuyến bay.
Liên lạc vệ tinh là một phương thức bổ sung khác. Năm 2026, Nga bắt đầu triển khai Rassvet, hệ thống Internet vệ tinh quỹ đạo thấp được phát triển như một phương án thay thế Starlink trong nước. Theo ông Hay, các phương thức liên lạc như mạng di động, mạng lưới dạng lưới và vệ tinh có thể được sử dụng kết hợp, tùy theo khả năng kết nối ở từng giai đoạn bay.
