Đây là nhận định đáng chú ý trong báo cáo “Lộ trình hướng tới xếp hạng tín nhiệm đầu tư của Việt Nam” do VinaCapital công bố ngày 2/2.
Bốc xếp hàng hóa tại Cảng Cát Lái. Ảnh minh họa: Hồng Đạt/TTXVN
Theo báo cáo, Việt Nam hiện chỉ còn cách mức “Đầu tư” một bậc xếp hạng, đồng nghĩa với việc đang đứng trước “ngưỡng cửa” nâng hạng sau nhiều năm cải thiện nền tảng kinh tế vĩ mô và thể chế.
Việc đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư được đánh giá sẽ mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho nền kinh tế, bao gồm giảm chi phí huy động vốn, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tài trợ dài hạn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn và hỗ trợ thị trường chứng khoán thông qua việc thu hút dòng vốn từ các nhà đầu tư tổ chức quốc tế.
Nhu cầu nâng hạng càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đang cần huy động lượng vốn ngoại tệ lớn để triển khai các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt cao tốc, năng lượng và sản xuất điện - những lĩnh vực đòi hỏi công nghệ nhập khẩu và nguồn tài chính dài hạn.
Tuần trước, Fitch Ratings đã nâng xếp hạng tín nhiệm đối với công cụ nợ dài hạn có bảo đảm của Việt Nam lên mức BBB-, đánh dấu lần đầu tiên một công cụ nợ liên quan đến quốc gia của Việt Nam đạt mức Đầu tư. Đồng thời, Chính phủ cũng công bố nhiều định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng hạng tín nhiệm quốc gia.
Theo VinaCapital, Việt Nam hiện đã đáp ứng phần lớn các tiêu chí định lượng cần thiết cho việc nâng hạng (ví dụ như tỷ lệ nợ trên GDP) và các tiêu chí cần cải thiện chủ yếu nằm ở mức độ định tính (ví dụ khả năng dự đoán của chính sách). Các vấn đề này sẽ ngày càng được chú trọng hơn khi nhận thức về tầm quan trọng của việc đạt xếp hạng tín nhiệm mức đầu tư tiếp tục gia tăng. Hiện nay, Việt Nam đang được xếp hạng thấp hơn một bậc so với mức đầu tư bởi S&P và Fitch, và thấp hơn hai bậc theo đánh giá của Moody’s.
Ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho rằng, tác động của việc đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư đối với thị trường chứng khoán Việt Nam thậm chí có thể lớn hơn sự kiện FTSE Russell xem xét nâng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi.
Lịch sử cho thấy, các quốc gia lần đầu đạt xếp hạng Đầu tư thường ghi nhận mức tăng mạnh của thị trường chứng khoán trong giai đoạn trước và sau khi được nâng hạng. Chỉ số chứng khoán Ấn Độ tăng khoảng 308%, trong khi Thái Lan tăng khoảng 150% trong vòng hai năm trước và sau thời điểm nâng hạng. Đồng thời, dự trữ ngoại hối của hai quốc gia này cũng tăng mạnh nhờ dòng vốn ngoại đổ vào cổ phiếu, trái phiếu và FDI.
Để đạt được xếp hạng tín nhiệm quốc gia mức Đầu tư từ các tổ chức xếp hạng hàng đầu, các chuyên gia của VinaCapital cho rằng, Việt Nam cần tập trung tháo gỡ một số nút thắt then chốt còn tồn tại. Trọng tâm trước hết là việc củng cố các “hàng rào an toàn” cho khu vực tài chính, thông qua việc nâng cao quy mô dự trữ ngoại hối, cải thiện sức khỏe hệ thống ngân hàng, kiểm soát tình trạng đòn bẩy tài chính quá mức và siết chặt các chuẩn mực cho vay nhằm hạn chế rủi ro hệ thống.
Song song với đó, việc nâng cao tính dự báo của chính sách và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý được xem là yếu tố mang tính quyết định. Điều này đòi hỏi quy trình hoạch định và thực thi chính sách của Chính phủ phải rõ ràng, nhất quán hơn, với chu kỳ chính sách có thể dự đoán được, đồng thời thu hẹp các khoảng trống trong giám sát tài chính, quản trị doanh nghiệp và tăng cường các cơ chế bảo vệ pháp lý đối với nhà đầu tư nước ngoài.
Một nội dung quan trọng khác là cải thiện tính minh bạch của dữ liệu vĩ mô và tài chính. Theo VinaCapital, Việt Nam cần công bố đầy đủ và chi tiết hơn các số liệu liên quan đến ngoại hối, bao gồm nợ ngắn hạn khu vực tư nhân và các vị thế ngoại hối kỳ hạn, đồng thời minh bạch hóa nghĩa vụ nợ của doanh nghiệp nhà nước, các dự án hợp tác công – tư (PPP) và chuẩn hóa các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tài sản của hệ thống ngân hàng, như nợ xấu và các khoản nợ được cơ cấu lại.
S&P Global từng nhấn mạnh rằng tổ chức này “có thể nâng xếp hạng nếu thể chế của Việt Nam được cải thiện đáng kể, đồng thời tăng cường tính dự báo và minh bạch của chính sách”.
Tiến trình củng cố thể chế của Việt Nam đang được thúc đẩy mạnh mẽ, nổi bật là việc ban hành Nghị quyết số Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đặt nền tảng cho một khung pháp luật hiện đại, giảm chồng chéo và nâng cao hiệu lực thực thi.
Cùng với đó, chương trình chuyển đổi số và chuẩn hóa dữ liệu quốc gia theo Luật Dữ liệu mới được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể tính minh bạch, yếu tố then chốt trong đánh giá xếp hạng tín nhiệm.
Song song đó, Việt Nam cũng đẩy mạnh cải cách thị trường vốn, bao gồm việc thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, tái cấu trúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp, cũng như nỗ lực đáp ứng các tiêu chí còn lại để được nâng hạng lên thị trường mới nổi theo chuẩn của MSCI.
Các chuyên gia ước tính, việc nâng xếp hạng tín nhiệm có thể giúp Việt Nam giảm chi phí vay vốn tới 150 điểm cơ bản, nhờ lợi suất trái phiếu chính phủ giảm và chênh lệch tín dụng được thu hẹp, qua đó kéo giảm chi phí vốn trên toàn bộ nền kinh tế.
Việc đạt xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư sẽ đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế của Việt Nam, giúp quốc gia tiếp cận nhóm nhà đầu tư tổ chức quy mô lớn như quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và quỹ đầu tư quốc gia. Dòng vốn mạnh mẽ hơn sẽ góp phần củng cố dự trữ ngoại hối, ổn định tiền tệ và nâng cao hiệu quả của các dự án hạ tầng chiến lược.
Theo các chuyên gia, nếu được triển khai đồng bộ và duy trì kỷ luật chính sách dài hạn, các cải cách hiện nay có thể giúp Việt Nam không chỉ đạt mà còn giữ vững xếp hạng tín nhiệm mức Đầu tư, tạo nền tảng tài chính vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong nhiều năm tới.