Ca cao đã và đang là nguồn thu nhập quan trọng, gắn liền với đời sống và sinh kế của nhiều hộ dân tại khu vực Tây Nguyên.
Biến phụ phẩm thành nguồn tài nguyên mới
Trong nhiều thập kỷ qua, cây ca cao đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân tại Tây Nguyên. Tuy nhiên, thực tế tồn tại lâu nay trong ngành sản xuất này là sự lãng phí tài nguyên ở khâu sơ chế. Người nông dân thường chỉ quan tâm đến phần hạt bên trong, trong khi phần vỏ quả chiếm khối lượng lớn và phần nước cacao lại bị thải bỏ, nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường sản xuất và làm gia tăng mầm bệnh trên cây trồng.
Đối với người nông dân, đây từng được coi là phế phẩm không có giá trị. Tuy nhiên, khi thị trường quốc tế ngày càng khắt khe với các tiêu chuẩn về sản xuất xanh và phát thải thấp, ngành ca cao Đắk Lắk bắt đầu phải đối mặt với yêu cầu thay đổi.
Nhiều nông hộ tại Đắk Lắk đã bắt đầu tiếp cận với những giải pháp sản xuất bền vững hơn.
Trước nhu cầu đó, dự án “Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất ca cao: Từ hạt ca cao đến thanh sô-cô-la” do Liên minh châu Âu tài trợ, được triển khai bởi HELVETAS Việt Nam và Trung tâm Phát triển Cộng đồng (CDC), nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ tại Đắk Lắk đã bắt đầu tiếp cận với những giải pháp sản xuất bền vững hơn.
Bà Nguyễn Hồng Thương, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Nhất Tâm, cho biết đơn vị đang tích cực áp dụng phương thức sản xuất mới. Trước đây, bà con nông dân chỉ tập trung lấy hạt để lên men làm sô-cô-la và bột cacao, các phần khác hầu như bỏ đi hết.
Phần vỏ ca cao “dư thừa” được tái tạo thành thành phẩm hữu cơ, tiếp tục quay trở lại phục vụ quá trình sản xuất.
Nhờ sự hỗ trợ và hướng dẫn từ chuyên gia dự án, hiện nay hợp tác xã đã bắt đầu thử nghiệm sản xuất rượu vang từ nước ca cao. Riêng phần vỏ quả, đơn vị được hỗ trợ kỹ thuật để chế biến thành thức ăn cho gia súc hoặc nghiền làm cám viên phục vụ chăn nuôi hoặc làm than hoạt tính phục vụ cải tạo đất. Những thay đổi này không chỉ mang lại giá trị gia tăng cho chuỗi sản xuất mà còn giúp các nông hộ tiết kiệm chi phí đầu vào một cách hiệu quả.
Nâng cao năng lực sản xuất
Để mô hình kinh tế tuần hoàn thực sự đi vào đời sống, việc chỉ tận dụng phụ phẩm là chưa đủ, mà cần có sự thay đổi đồng bộ từ khâu canh tác đến quản lý.
Bên cạnh việc tận dụng phụ phẩm, dự án cũng chú trọng nâng cao năng lực cho người sản xuất thông qua các chương trình đào tạo và chuyển giao kỹ thuật. Người nông dân được tiếp cận với các phương pháp chăm sóc mới như tỉa cành, tạo tán, quản lý dinh dưỡng và ứng dụng hệ thống tưới tự động.
Các giải pháp kỹ thuật được triển khai thông qua dự án giúp người dân tối ưu hóa sản xuất và cải thiện năng suất vườn ca cao.
Tại nhiều vườn ca cao, những thay đổi này đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Nếu như trước đây với một hecta ca cao, năng suất trung bình đạt khoảng 5 tấn hạt ướt mỗi năm thì giờ đây, sau khi áp dụng các kỹ thuật chăm sóc mới, năng suất được cải thiện đáng kể và dự kiến có thể tăng thêm khoảng 20% qua từng vụ, đồng thời tiết kiệm chi phí nhân công và phân bón, giúp người dân chủ động hơn trong quá trình chăm sóc cây trồng.
TS. Phạm Văn Lương, Giám đốc Quốc gia HELVETAS Việt Nam, nhận định rằng sự hỗ trợ kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế đóng vai trò then chốt cho sự phát triển của ngành cacao, giúp các doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận gần hơn với các tiêu chuẩn xanh của Liên minh châu Âu. Tính đến nay, đã có khoảng 3.600 nông dân đã được tập huấn về các giải pháp kinh tế tuần hoàn và hơn một nửa trong số đó đã áp dụng vào thực tế sản xuất. Không chỉ chất lượng sản phẩm ca cao được cải thiện, nhiều phụ phẩm cũng đang được khai thác hiệu quả hơn.
Các tài liệu hướng dẫn hỗ trợ người dân tiếp cận các phương pháp canh tác bền vững và giải pháp kinh tế tuần hoàn trong sản xuất ca cao.
Dự án kỳ vọng sẽ giúp khoảng 3.500 nông dân tăng thêm thu nhập nhờ áp dụng các công nghệ sản xuất tái tạo, 500 người có việc làm tốt hơn, 6 doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn và khoảng 4.000 tấn cacao được sản xuất theo quy trình bền vững hơn.