Ảnh minh họa: Ereleases
Đây là nhận định của bà Judith Katz - nhà tâm lý học, diễn giả và tác giả chuyên về tâm lý học tích cực ứng dụng của Israel - đưa ra trong một bài bình luận gần đây.
Phóng viên TTXVN tại Israel dẫn bài viết cho biết AI từng được kỳ vọng sẽ làm giảm khối lượng công việc, giúp con người có thêm thời gian sáng tạo và nghỉ ngơi. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các công nghệ trước đó như email hay điện thoại thông minh lại cho thấy xu hướng ngược lại. Những công cụ này thực sự giúp tiết kiệm thời gian ở từng thao tác nhưng đồng thời lại làm tăng tần suất giao tiếp, kỳ vọng phản hồi nhanh hơn và khiến con người luôn trong trạng thái “trực tuyến”. Trong bối cảnh đó, AI không thay thế con người ngay lập tức mà trước hết làm thay đổi tiêu chuẩn công việc. Một nhiệm vụ từng mất nhiều ngày nay có thể hoàn thành chỉ trong vài giờ nhờ AI sẽ không giúp người làm có thêm thời gian để nghỉ ngơi mà lại trở thành cơ sở để được giao thêm việc khác. Nói cách khác, năng suất tăng kéo theo kỳ vọng tăng.
Dữ liệu thực tế phản ánh đúng xu hướng này. Một nghiên cứu quy mô lớn của công ty phân tích môi trường làm việc ActivTrak cho thấy sau khi áp dụng AI, thời gian dành cho email tăng gấp đôi, thời gian trao đổi qua các nền tảng nhắn tin tăng gần 2,5 lần, trong khi thời gian làm việc tập trung giảm đáng kể. Thời gian tập trung liên tục trung bình chỉ còn khoảng 13 phút, cho thấy sự phân mảnh ngày càng lớn trong công việc. Từ đó xuất hiện một nghịch lý rõ rệt: AI giúp hoàn thành công việc nhanh hơn nhưng không làm giảm tổng khối lượng công việc. Thay vào đó, nó khiến hệ thống đòi hỏi nhiều đầu ra hơn, nhiều phiên bản hơn và nhiều nhiệm vụ hơn trong cùng một khoảng thời gian. Thời gian tiết kiệm được không “trả lại” cho cá nhân mà bị “hấp thụ” vào guồng vận hành chung.
Theo tác giả, vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân công nghệ mà ở cách con người sử dụng nó. Nếu chỉ dùng AI để tăng tốc những gì đang làm, kết quả sẽ là một cuộc sống nhanh hơn nhưng không nhất thiết tốt hơn. Ngược lại, cần chuyển từ tư duy “làm nhanh hơn” sang “làm việc gì thực sự cần thiết”, tức là không chỉ tối ưu năng suất mà còn lựa chọn đúng mục tiêu.
Bài viết kết luận rằng AI thực sự có thể tiết kiệm thời gian nhưng câu hỏi quan trọng không phải là có tiết kiệm hay không, mà là thời gian đó sẽ thuộc về ai. Nếu không có sự điều chỉnh về cách tổ chức công việc và kỳ vọng xã hội, lợi ích của AI có thể không chuyển hóa thành chất lượng sống tốt hơn cho con người.