Tinh gọn bộ máy: Việc dân chạy hơn!

Kết luận số 228-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành mới đây đã nhìn thẳng vào thực tế vận hành bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, chỉ rõ kết quả đạt được, việc chưa trọn vẹn và nhiệm vụ cần làm ngay. Tinh thần xuyên suốt là làm sao cho bộ máy gọn hơn, mạnh hơn, hiệu quả hơn; quyền hạn đi đôi với trách nhiệm; phân cấp phải gắn với điều kiện thực hiện.

Trung ương đã yêu cầu khẩn trương tập trung tháo gỡ những lúng túng, khó khăn về phân cấp, phân quyền từ chính thực tiễn tại các địa phương, cơ quan, đơn vị, nhất là chính quyền cấp xã. Rồi nơi cần phải bố trí, sắp xếp, xử lý trụ sở, tài sản công để không xảy ra thất thoát, lãng phí, hay những vướng mắc về thủ tục hành chính, nguồn nhân lực, tài chính và chuyển đổi số. Có nơi cần tiếp tục nâng cao trình độ, năng lực quản lý, điều hành của cán bộ cơ sở, nhất là trong lĩnh vực tài chính, đất đai, quy hoạch, công nghệ thông tin.

Bộ Chính trị, Ban Bí thư cũng yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, các Bí thư tỉnh ủy, thành ủy trực thuộc Trung ương phải cơ bản tháo gỡ hết những khó khăn, vướng mắc lớn hiện nay trong tháng 1/2026 để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tập trung cho phát triển kinh tế, chăm lo đời sống nhân dân và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội. Các vướng mắc, phát sinh vượt thẩm quyền phải báo cáo Trung ương để lãnh đạo, chỉ đạo.

Về thể chế, Đảng ủy Chính phủ được giao khẩn trương ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định liên quan đến tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc tỉnh, thành phố và cấp xã, phường, đặc khu; phụ cấp đối với chức danh lãnh đạo, quản lý ở cấp xã. Tinh thần là phải sớm hoàn thiện quy định về phân loại và thời hạn giải quyết đối với các thủ tục hành chính có tính chất phức tạp. Có quy trình chuẩn đối với các thủ tục phải xác minh nhiều bước, liên thông nhiều cơ quan. Phải quy định rõ trách nhiệm và thời hạn phối hợp của các cơ quan liên quan. Các bộ, ngành phải tập trung tháo gỡ vướng mắc, khó khăn theo đề xuất, kiến nghị của các địa phương.

Một điểm đáng chú ý khác là việc kiện toàn tổ chức, nhân sự Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và chủ trương đưa sĩ quan quân đội về tham gia công tác ở cơ sở. Đây chính là bước đi nhằm tăng cường năng lực, kỷ luật, bảo đảm quốc phòng - an ninh trong điều kiện tổ chức bộ máy mới. Song song với đó là yêu cầu xác định chế độ, chính sách để cán bộ yên tâm công tác, phát huy năng lực.

Thực tiễn cho thấy, bộ máy hành chính nhà nước đã có diện mạo mới, đã giảm đầu mối, giảm tầng nấc trung gian để tạo điều kiện cho chính quyền gần dân hơn, xử lý công việc nhanh hơn. Góp phần quan trọng vào kết quả đó là ngành Nội vụ, với vai trò nòng cốt, đã tham mưu khối lượng thể chế rất lớn, từ các đề án trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư đến các luật, nghị quyết của Quốc hội và văn bản dưới luật. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để bộ máy vận hành thông suốt.

Những "điểm sáng" ấy được lãnh đạo Chính phủ ghi nhận. Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình đánh giá, thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW trong nhiệm kỳ này là "một nhiệm vụ lịch sử" nhưng kết quả "thành công vượt trội và đặc sắc". Nền công vụ đã hướng tới gần dân, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo.

Nhưng tinh gọn bộ máy không chỉ là cộng trừ cơ học. Trong giáo dục- một lĩnh vực nhạy cảm, tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân đang tồn tại những dấu hiệu nóng vội ở việc sắp xếp trường lớp theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tổ chức dạy học và bảo đảm an sinh giáo dục, nhất là ở vùng khó khăn và khu vực đô thị đông dân cư.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, ở một số nơi, công tác rà soát, sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập được tiến hành nhiều lần, nhưng chưa xác định rõ căn cứ pháp lý, căn cứ khoa học giáo dục để điều chỉnh chỉ tiêu giảm đầu mối, số lượng các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông qua từng đợt.

Một số địa phương thực hiện việc sắp xếp, giảm số lượng trường theo hướng "cơ học" làm mất cân đối quy mô lớp, điểm trường, tiềm ẩn nguy cơ quá tải cơ sở vật chất và ảnh hưởng đến chất lượng dạy học. Tỷ lệ sáp nhập trường học cao, vượt xa khuyến nghị chuyên môn, gây mất cân đối về quy mô. Nhiều xã, phường đã hợp nhất 3, 4 trường thành 1 trường hoặc sáp nhập các trường có quy mô tối đa với nhau. Vì vậy, sau sắp xếp, nhiều cơ sở giáo dục có số lớp hoặc số điểm trường vượt quy mô quy định.

Ở một số trường phổ thông dân tộc bán trú, sau khi sáp nhập với trường phổ thông khác lại không còn đạt tỷ lệ học sinh bán trú theo quy định. Việc này dẫn đến mất tính đặc thù trong hỗ trợ vùng dân tộc, miền núi, ảnh hưởng đến quyền tiếp cận giáo dục của học sinh vùng sâu, vùng xa và các nhóm yếu thế.

Thực tế đó cho thấy, không thể lấy tiêu chí tự chủ tài chính làm căn cứ sắp xếp cơ sở giáo dục. Giáo dục phải được đặt trên nguyên tắc chuyên môn và chất lượng. Không thể sử dụng các tiêu chí "phi giáo dục" để quyết định vấn đề giáo dục.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã nhấn mạnh: Không tổ chức sắp xếp một cách máy móc. Mỗi địa phương có đặc thù khác nhau về điều kiện kinh tế - xã hội, mật độ dân cư, địa hình, giao thông đi lại. Do đó, việc sắp xếp phải căn cứ vào thực tiễn cụ thể, bảo đảm phù hợp và hiệu quả.

Tinh gọn bộ máy, suy cho cùng, không chỉ là câu chuyện tổ chức mà là câu chuyện con người. Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình đã nhấn mạnh: đánh giá cán bộ phải chính xác, không nhạt nhòa; phải phát hiện, thu hút, giữ chân người hiền tài. Chúng ta đã chuẩn bị hành trang để bước vào kỷ nguyên mới bằng việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đội ngũ. Bây giờ, bộ máy đó, đội ngũ đó phải phát huy trong giai đoạn tới, phải tổ chức vận hành tốt chính quyền địa phương 2 cấp, phục vụ nhân dân tốt hơn. Sự hài lòng của người dân chính là thước đo hiệu quả hoạt động của chính quyền.

Tinh gọn bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là đúng đắn, phù hợp yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Làm việc lớn không thể nóng vội, nhưng cũng không thể chần chừ. Như lời căn dặn giản dị mà sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh". Khi bộ máy gọn lại, việc dân chạy hơn, lòng dân yên hơn, đó chính là thước đo chân thực nhất!