Đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi phát biểu.
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu) thông tin, việc tiến hành khai quật dựa trên 5 căn cứ là: Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về mô liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh, thuộc hai phường Đăk Cấm và Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi diễn ra vào ngày 29/5/2026; quá trình khảo sát công trình ngầm của đường Trường Chinh; khảo sát lịch sử mở rộng, nâng cấp đường Trường Chinh; thông tin lịch sử tìm kiếm, thu thập hài cốt liệt sĩ trên tuyến đường Trường Chinh và kết quả radar xuyên lòng đất để tìm ra những dị thường, bất thường dưới mặt đường để đánh giá.
Qua khảo sát, nhóm nghiên cứu đã xác minh được nền đường cũ, tim đường nằm ở giữa dải phân cách và phát triển ra hai bên. Rãnh mộ có thể nằm ở giữa đường Trương Đăng Quế và Hàm Nghi. Trong quá trình xác minh, năm 2001 khu vực góc đường Trường Chinh và Hàm Nghi đã tìm thấy 8 hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, khi đang tiếp tục tìm kiếm thì đụng vào nhà dân nên lực lượng chức năng không đào tiếp.
Dựa trên các kết quả nghiên cứu, Đại tá Bùi Yên Tĩnh đề xuất đào 3 rãnh thăm dò, vuông góc với đường Trường Chinh. Rãnh thứ nhất ở khu vực nhà số 230 đường Trường Chinh, đào ngang đường khoảng 7m, sâu 2m, rộng 40 - 50 cm, cắt mặt đường nhựa và dùng gầu múc.
Rãnh thứ hai tại nhà số 242 đường Trường Chinh, góc đường Hàm Nghi, đào từ mép trong dải phân cách qua quán cà phê đã từng tìm thấy hài cốt, dài 17m, đào sát nhà, sâu 2m, ngang 40 - 50cm. Rãnh thứ ba ở khu vực phía trước cổng phụ Nghĩa trang liệt sĩ phường Đăk Cấm, đào giữa tim đường vào, dài khoảng 14m, sâu 2m. Do đường đã được tôn tạo nhiều lần nên phải đào sâu 2m mới có thể có được kết quả và tiến hành khai quật được. Trên nền đường này hiện chỉ có hệ thống cống ngầm, trên vỉa hè và xung quanh có hệ thống mương cáp kỹ thuật, cáp quang của VNPT, không tác động hệ thống điện. Ở vị trí rãnh 1 thì tác động nhỏ nhất, không ảnh hưởng đến nhà dân; vị trí rãnh 2 và rãnh 3 sẽ gặp cáp kỹ thuật, cần có phương án tránh cáp và sau này hoàn trả. Về phương pháp khai quật, Đại tá Bùi Yên Tĩnh đề xuất chỉ cắt mặt đường bằng máy, sau đó toàn bộ được đào tay, có thể mở rộng kích thước các rãnh tùy theo tình hình thực tế.
Ông Phùng Văn Long, Trưởng phòng Quản lý dự án đường Trường Chinh bổ sung, trong phạm vi dự kiến đào rãnh còn có hệ thống đường ống ngang D300 của Công ty Cấp thoát nước Kon Tum; hào kỹ thuật và hệ thống thoát nước. Trước đây, trong quá trình thi công đường, đơn vị không tìm thấy hài cốt hoặc kỷ vật. Ngoài ra, việc đào rãnh thăm dò cũng không ảnh hưởng lớn đến vấn đề kỹ thuật, đây là yếu tố thuận lợi cho quá trình tìm kiếm.
Theo ông Dương Anh Hùng, Chủ tịch UBND phường Kon Tum, việc đào 3 rãnh thăm dò là điều cần thiết để xác định chính xác vị trí có hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, ông cho rằng chiều ngang rãnh nên sâu hơn một chút, để xác định đâu là đất nguyên thổ, đâu là đất hỗn hợp. Ông đề xuất đào thêm một rãnh ngang thăm dò trước quán dê Hồng (số 278 đường Trường Chinh), vì nơi đây gần vị trí tìm được 22 hài cốt liệt sĩ vào năm 2008.
Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại diện Nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ cho rằng, ban đầu có thể đào ngang, tìm mặt cắt, khi xác định rãnh dọc thì đào thí điểm 10m - 20m. Hiện nay ở phía Tây Quảng Ngãi bắt đầu vào mùa mưa, do đó cần có phương án để thời tiết không tác động đến quá trình khai quật. Đặc biệt, khi phát hiện hài cốt liệt sĩ thì bóc tách, để cố gắng tách từng bộ hài cốt.
Đại tá Nguyễn Tấn Lâm, Chủ tịch Hội cựu chiến binh tỉnh Quảng Ngãi chia sẻ, việc khai quật trong khu dân cư cần có phương án tổ chức phù hợp với điều kiện của cuộc khai quật. Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh cần thành lập, kiện toàn ngay Tổ tuyên truyền vận động và Tổ kiểm đếm. Các cựu chiến binh tiếp tục cung cấp thông tin, nhân chứng, tổ chức nắm bắt dư luận để có kênh thông tin đầy đủ, chính xác.
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu) đề xuất các vị trí đào rãnh thăm dò.
Đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi thống nhất với phương án đào rãnh ngang thăm dò với 4 rãnh theo đề nghị của các chuyên gia và địa phương. Quá trình thăm dò nếu phát hiện dấu hiệu cần mở rộng phạm vi thì đội thi công sẽ tiến hành mở rộng.
Đại tá Mai Kim Bình đồng ý với đề xuất dùng máy lớp đầu tiên để triển khai nhanh, sau đó sẽ đào bằng tay, tỉ mỉ, vừa đào vừa quan sát, đánh giá thực trang các dấu hiệu; thống nhất thành lập Tổ tuyên truyền vận động và Tổ kiểm đếm. Ông cũng đề nghị chính quyền hai phường Đăk Cấm và Kon Tum tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để tạo sự đồng thuận trong việc thực hiện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Dự kiến, sau khi phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt, việc đào 4 rãnh ngang thăm dò sẽ được thực hiện vào ngày 9 - 10/6.