Dấu ấn hình thành và phát triển của Hội Nông dân Việt Nam

Trải qua 96 năm xây dựng và trưởng thành, Hội Nông dân Việt Nam luôn gắn bó mật thiết với giai cấp nông dân, đồng hành cùng những bước chuyển mình của đất nước. Mỗi giai đoạn phát triển của Hội đều gắn với những nhiệm vụ lịch sử của dân tộc, góp phần phát huy vai trò của nông dân trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cũng như trong công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển đất nước hôm nay.

Ra đời từ phong trào cách mạng của nông dân

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, nông dân luôn là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội và là chỗ dựa quan trọng của cách mạng. Từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, dưới ách áp bức của thực dân, phong kiến, đời sống người nông dân vô cùng cực khổ. Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã đặc biệt quan tâm đến vai trò của giai cấp nông dân trong cách mạng Việt Nam.

Trong tác phẩm Đường Kách mệnh (1927), Người chỉ rõ muốn thoát khỏi ách áp bức, bóc lột thì người nông dân phải biết đoàn kết, tổ chức lại thành lực lượng cách mạng. Từ tư tưởng đó, các tổ chức Nông hội đỏ lần lượt ra đời ở nhiều địa phương, đặt nền móng cho sự hình thành của tổ chức Hội Nông dân Việt Nam sau này.

Tháng 10/1930, Hội nghị Trung ương lần thứ nhất của Đảng quyết định thành lập Tổng Nông hội Đông Dương, thông qua Điều lệ của tổ chức Hội. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phong trào nông dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Trong những năm tháng đấu tranh cách mạng, tổ chức Hội mang nhiều tên gọi khác nhau, như: Nông hội đỏ, Nông hội, Việt Nam Nông dân cứu quốc Hội, song luôn thực hiện sứ mệnh tập hợp, đoàn kết nông dân tham gia các phong trào cách mạng. Từ phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931, "Tiếng trống năm 30" ở Tiền Hải (Thái Bình) đến các phong trào diệt giặc đói, giặc dốt, bình dân học vụ, hũ gạo kháng chiến...

Năm 1941, theo chủ trương của Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII, tổ chức Hội mang tên Việt Nam Nông dân cứu quốc Hội và trở thành một bộ phận của Mặt trận Việt Minh. Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, hàng triệu nông dân cả nước đã vùng lên đấu tranh chống phát xít Nhật, thực dân Pháp, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Việt Nam Nông dân cứu quốc Hội tiếp tục phát huy vai trò động viên nông dân tham gia trên tất cả các mặt trận. Năm 1949, Ban Chấp hành Trung ương Đảng quyết định thành lập Ban Nông vận Trung ương. Cùng năm, Hội Nông dân cứu quốc Trung ương được thành lập. Đây là lần đầu tiên giai cấp nông dân có một tổ chức Hội ở cấp Trung ương, tạo bước phát triển mới trong công tác vận động nông dân phục vụ kháng chiến, kiến quốc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông dân cả nước tích cực tăng gia sản xuất, giảm tô, giảm tức, xây dựng hợp tác xã, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

Sau Hiệp định Geneva năm 1954, ở miền Bắc, nông dân hăng hái thi đua lao động sản xuất, xây dựng chủ nghĩa xã hội và trở thành hậu phương vững chắc cho tiền tuyến lớn miền Nam. Tại miền Nam, phong trào đấu tranh của nông dân diễn ra mạnh mẽ. Năm 1961, Hội Nông dân Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập. Hưởng ứng các phong trào "Giết giặc lập công", "Ba đảm đang", hàng triệu nông dân bám đất, bám làng, nuôi giấu cán bộ cách mạng, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau ngày đất nước thống nhất, để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới, năm 1979, tổ chức thống nhất của nông dân cả nước được thành lập với tên gọi Hội Liên hiệp Nông dân tập thể Việt Nam. Đến năm 1988, Hội chính thức mang tên Hội Nông dân Việt Nam như ngày nay. Năm 1991, Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 14/10/1930 là Ngày thành lập Hội Nông dân Việt Nam, ghi nhận vai trò lịch sử của tổ chức Hội trong suốt chặng đường cách mạng.

Dấu ấn trong thời kỳ đổi mới, hội nhập và chuyển đổi số

Sau khi đất nước thống nhất, đặc biệt từ khi thực hiện đường lối đổi mới, nông nghiệp, nông dân và nông thôn bước vào giai đoạn phát triển mới. Đây cũng là thời kỳ tổ chức Hội có nhiều đổi mới quan trọng để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Năm 1988, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ I Hội Nông dân Việt Nam được tổ chức, mở ra bước phát triển mới của tổ chức Hội trong thời kỳ đổi mới. Từ đây, Hội từng bước khẳng định vai trò trung tâm, nòng cốt trong phong trào nông dân; là địa chỉ tin cậy để tập hợp, vận động và hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất, nâng cao đời sống.

Những năm đầu đổi mới, thành tựu của nông nghiệp chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam thoát khỏi tình trạng thiếu lương thực và khủng hoảng kinh tế-xã hội. Sau 40 năm đổi mới, từ một quốc gia phải nhập khẩu lương thực, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản vượt 70 tỷ USD. Nhiều mặt hàng như gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, thủy sản liên tục giữ vị trí cao trên thị trường quốc tế. Không chỉ bảo đảm an ninh lương thực quốc, nông nghiệp còn trở thành trụ đỡ của nền kinh tế trong những giai đoạn khó khăn, biến động.

Đóng góp vào những thành tựu đó có vai trò quan trọng của Hội Nông dân Việt Nam thông qua các phong trào thi đua, hoạt động hỗ trợ nông dân về vốn, khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề, chuyển giao công nghệ và kết nối thị trường. Hội đã góp phần khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, ý chí vươn lên làm giàu chính đáng của hàng triệu nông dân trên khắp cả nước.

Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tiếp tục khẳng định nông dân, nông nghiệp và nông thôn là ba thành tố có quan hệ mật thiết, không thể tách rời; giữ vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, nông dân được xác định là chủ thể, là trung tâm của quá trình phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Đây vừa là sự ghi nhận đối với những đóng góp của giai cấp nông dân, vừa là cơ sở quan trọng để Hội Nông dân Việt Nam tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động trong giai đoạn mới.
Bước vào giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra đối với tổ chức Hội không chỉ là tập hợp, vận động nông dân mà còn phải đồng hành cùng nông dân trong đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây cũng là giai đoạn Hội Nông dân Việt Nam tiếp tục có nhiều đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phương thức hoạt động.

Trong nhiệm kỳ Đại hội VIII, công tác xây dựng tổ chức Hội được chú trọng theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng được đổi mới mạnh mẽ, kết hợp giữa phương thức truyền thống với các nền tảng số và mạng xã hội, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến gần hơn với hội viên, nông dân.

Các phong trào thi đua tiếp tục phát triển sâu rộng. Phong trào "Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững" đã thu hút đông đảo hội viên tham gia, với hơn 3,4 triệu hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp. Từ phong trào này, hàng chục nghìn hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn đã được hỗ trợ vốn, vật tư, kinh nghiệm sản xuất để vươn lên ổn định cuộc sống.

Vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới ngày càng được phát huy. Nông dân cả nước đã hiến hàng trăm ha đất, đóng góp hàng triệu ngày công lao động, tham gia xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, bảo vệ môi trường và phát triển các mô hình kinh tế hiệu quả.

Đặc biệt, Hội đã tích cực hỗ trợ nông dân ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tham gia kinh tế tập thể. Hàng nghìn mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao được triển khai; nhiều sản phẩm OCOP được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hơn 600 nghìn hộ nông dân với hàng trăm nghìn sản phẩm đã được hỗ trợ tham gia các sàn thương mại điện tử, góp phần đưa nông sản Việt tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Cùng với đó, các hoạt động hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật, tư vấn pháp luật và an sinh xã hội tiếp tục được triển khai hiệu quả. Quỹ Hỗ trợ nông dân không ngừng tăng trưởng, tạo thêm nguồn lực giúp hội viên phát triển sản xuất, kinh doanh.

Không chỉ chăm lo đời sống hội viên, Hội Nông dân Việt Nam còn tích cực tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, thực hiện giám sát và phản biện xã hội, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Các hoạt động đối ngoại nhân dân, hợp tác quốc tế cũng được mở rộng, góp phần quảng bá hình ảnh người nông dân Việt Nam năng động, sáng tạo và hội nhập.

Hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031, Hội tiếp tục xác định xây dựng tổ chức Hội vững mạnh; phát huy vai trò nông dân là chủ thể, là trung tâm trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Phát huy truyền thống vẻ vang đã được hun đúc qua gần một thế kỷ, Hội Nông dân Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động, đồng hành cùng nông dân trên hành trình xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.