VN-Index vượt mốc 1.900 điểm: Đỉnh cao lịch sử và phép thử cho chu kỳ mới

Hệ quả từ kỳ vọng vĩ mô và dòng tiền nội

Việc VN-Index xác lập đỉnh cao mới 1.900 điểm vào ngày 13/1 đã khẳng định vị thế mới của thị trường chứng khoán Việt Nam trên bản đồ tài chính khu vực. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào hiện tượng tăng điểm đơn thuần, bức tranh sẽ thiếu trọn vẹn. Thực chất, cột mốc này là kết quả của sự cộng hưởng giữa kỳ vọng vĩ mô, thanh khoản bùng nổ và dòng tiền tập trung cao độ, những yếu tố vừa tạo lực đẩy mạnh mẽ, vừa tiềm ẩn rủi ro cho giai đoạn kế tiếp.

Về nền tảng vĩ mô, tăng trưởng GDP năm 2025 đạt trên 8% trong khi lạm phát được kiểm soát ở mức 3,3 - 3,5% đã tạo điều kiện đủ để thị trường được tái định giá theo kỳ vọng trung hạn. Dù vậy, giới chuyên gia nhận định rằng, mốc 1.900 điểm đang phản ánh kỳ vọng cho giai đoạn 2026 - 2030 nhiều hơn là những kết quả đã hiện thực hóa. Thực tế, thị trường đang "đi trước" nền kinh tế một nhịp, tạo ra khoảng trống về giá trị cần được lấp đầy bằng sự tăng trưởng thực chất từ nội lực doanh nghiệp thay vì chỉ dựa vào tâm lý hưng phấn.

Yếu tố quyết định nhịp tăng vừa qua chính là sức mạnh thanh khoản. Trong phiên VN-Index vượt đỉnh, giá trị giao dịch trên HoSE đạt trên 42.000 tỷ đồng, tiệm cận mức kỷ lục 50.000 tỷ đồng/phiên ghi nhận trong năm 2025. Những con số này cho thấy dòng tiền nội đóng vai trò chủ đạo, lấn át áp lực bán ròng kéo dài của khối ngoại và thể hiện niềm tin lớn vào triển vọng dài hạn của nền kinh tế.

Tuy nhiên, cấu trúc dòng tiền đang bộc lộ sự tập trung rất cao vào các nhóm vốn hóa lớn như bất động sản, năng lượng, ngân hàng và chứng khoán. Điều này lý giải tại sao chỉ số liên tục lập đỉnh mới nhưng nhiều cổ phiếu vừa và nhỏ vẫn giao dịch dưới vùng giá của năm trước. Sự lệch pha này tạo ra cấu trúc tăng trưởng thiếu đồng thuận và gây áp lực tâm lý cho các nhà đầu tư không nắm giữ nhóm cổ phiếu dẫn dắt. Ở góc độ dài hạn, chính kỳ vọng cải cách thể chế mới là chất xúc tác quan trọng giúp nhà đầu tư chấp nhận mức định giá cao hơn.

Đánh giá về sự trưởng thành của thị trường vốn, bà Vũ Thị Thúy Ngà, Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cho biết, năm 2025 ghi nhận những con số kỷ lục: Giá trị huy động vốn qua đấu thầu trái phiếu Chính phủ đạt gần 380.000 tỷ đồng; giá trị giao dịch thứ cấp bình quân tăng 26%, đạt khoảng 14.800 tỷ đồng/phiên. Đây là bệ đỡ vững chắc cho các kế hoạch huy động nguồn lực dài hạn của Chính phủ và doanh nghiệp.

Bước sang năm 2026, thị trường được kỳ vọng sẽ đổi mới mạnh mẽ hơn. Theo bà Vũ Thị Thúy Ngà, việc phát triển các sản phẩm mới như hợp đồng quyền chọn, phái sinh, sàn giao dịch vốn cho startup hay thí điểm hệ thống giao dịch carbon sẽ là những xung lực mới, giúp đa dạng hóa công cụ đầu tư và quản trị rủi ro. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng dòng tiền và khả năng hấp thụ rủi ro của hệ thống.

Tăng trưởng chọn lọc hay điều chỉnh bắt buộc?

Khi thị trường đã đứng ở đỉnh cao mới, câu hỏi đặt ra không còn là thị trường có thể tăng thêm hay không, mà là đà tăng hiện tại liệu có bền vững khi điều kiện tiền tệ bắt đầu thay đổi.

Thực tế, môi trường chính sách năm 2026 đã xuất hiện những tín hiệu khác biệt rõ nét. Ngân hàng Nhà nước đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15%, thấp hơn mức 19% của năm trước, đồng thời siết chặt hạn mức theo từng quý. Định hướng điều hành chuyển từ hỗ trợ tăng trưởng sang ưu tiên ổn định sẽ trực tiếp thu hẹp dòng "tiền rẻ" vào các tài sản rủi ro, buộc thị trường vận hành trong khuôn khổ kỷ luật thanh khoản chặt chẽ hơn.

Áp lực này càng rõ nét khi các chỉ số an toàn tài chính đã ở ngưỡng cao: Tỷ lệ tín dụng/GDP vượt 146%, hệ số LDR thuần của hệ thống ngân hàng vượt 110%. Dư địa mở rộng tín dụng không còn nhiều nếu không đánh đổi bằng áp lực lãi suất. Việc lãi suất huy động có khả năng tăng thêm 50 - 100 điểm cơ bản trong năm 2026 sẽ là lực cản đáng kể đối với đà hưng phấn của chỉ số chứng khoán.

Tại điểm giao thoa này, những quan điểm thận trọng bắt đầu chiếm ưu thế. Ông Lê Chí Phúc, Tổng Giám đốc SGI Capital chỉ ra nghịch lý: Nhiều nhóm cổ phiếu giảm 20 - 30% từ đỉnh nhưng dư nợ margin không giảm tương ứng, dẫn đến áp lực giải chấp (call margin) vẫn hiện hữu ngay cả khi VN-Index lập đỉnh.

“Đây là dấu hiệu điển hình của giai đoạn cuối chu kỳ tăng trưởng dựa trên tín dụng. Chúng tôi chưa thấy điều kiện của một xu hướng tăng dài hạn và bền vững”, ông Phúc nhận định.

Đồng quan điểm, ông Ngô Hoàng Long, Giám đốc Trung tâm Phân tích, Chứng khoán VPBank dự báo, 2026 sẽ là năm của sự chọn lọc thay vì "nước lên thuyền lên".

Theo ông Long, nhóm ngân hàng tư nhân sẽ tiếp tục vượt trội về diễn biến giá so với nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp bất động sản khu công nghiệp và nhóm công ty chứng khoán có sự hậu thuẫn từ các ngân hàng lớn sẽ là những điểm sáng thu hút dòng vốn thông minh.

Một yếu tố then chốt khác để khơi thông dòng vốn dài hạn là chất lượng "hàng hóa" lên sàn. Ông Long nhấn mạnh, thị trường đang rất cần những doanh nghiệp dẫn đầu ngành với giá trị khan hiếm (rarity value) để thiết lập lại chuẩn định giá và khôi phục niềm tin. Việc mở lại “cửa sổ” IPO bền vững cho các doanh nghiệp chất lượng từ năm 2026 sẽ là yếu tố quyết định để giữ chân các nhà đầu tư tổ chức và thu hút dòng vốn ngoại quay trở lại.

Ở chiều ngược lại, một số công ty chứng khoán vẫn giữ quan điểm tích cực, đặt kỳ vọng VN-Index hướng tới vùng trên 2.000 điểm nếu tiến trình nâng hạng và cải cách hạ tầng được hiện thực hóa, đi kèm thanh khoản bình quân duy trì quanh 33.000 tỷ đồng/phiên.

Tuy nhiên, dù kịch bản nào xảy ra, sự phân hóa vẫn là đặc điểm chủ đạo của năm nay. Những doanh nghiệp có bảng cân đối lành mạnh, dòng tiền ổn định và ít phụ thuộc vào đòn bẩy sẽ là ưu tiên hàng đầu.

Tựu trung, mốc 1.900 điểm vừa là dấu mốc trưởng thành của thị trường chứng khoán Việt Nam, vừa là điểm chuyển pha của chu kỳ. Từ đây, thị trường sẽ không còn được nâng đỡ chủ yếu bởi tiền rẻ mà phải vận hành dựa trên kết quả kinh doanh thực chất và sự sàng lọc khắt khe. Đây chính là phép thử thực sự đối với sức bền của đà tăng và là cơ hội để các nhà đầu tư chuyên nghiệp khẳng định vị thế trong một môi trường tài chính tiêu chuẩn cao hơn.