Rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp

Tối ưu hóa nguồn lực quản lý, kiểm soát lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao

Sau 6 tháng triển khai Đề án “Giảm tỷ lệ kiểm tra trong thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu”, ngành Hải quan đã ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong hoạt động thông quan.

Đề án được Cục Hải quan ban hành tại Quyết định số 779/QĐ-CHQ ngày 25/6/2025 và chính thức triển khai trên toàn ngành từ tháng 7/2025, trong bối cảnh ngành Hải quan đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền giai đoạn 2025 - 2026. Mục tiêu xuyên suốt của Đề án là xây dựng nền hải quan hiện đại, thông minh, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước trong điều kiện hội nhập sâu rộng.

Theo Ban Quản lý rủi ro (Cục Hải quan), sau 6 tháng triển khai, tỷ lệ tờ khai luồng xanh đã tăng khoảng 5 điểm phần trăm so với giai đoạn trước, từ mức 65,14% lên khoảng 70%. Tương ứng, tỷ lệ kiểm tra đối với các tờ khai luồng vàng và luồng đỏ giảm từ 35% xuống còn khoảng 30%.

Trước thời điểm triển khai Đề án, toàn ngành Hải quan đã xử lý hơn 7,77 triệu tờ khai. Trong đó, luồng xanh chiếm hơn 5 triệu tờ khai, tương đương 65,14%; luồng vàng chiếm 31,9% với hơn 2,48 triệu tờ khai; luồng đỏ ở mức 2,96%, tương ứng hơn 230 nghìn tờ khai. Việc giảm tỷ lệ kiểm tra trong giai đoạn hiện nay được xem là bước đi quan trọng nhằm tối ưu hóa nguồn lực quản lý, tập trung kiểm soát vào các doanh nghiệp và lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao.

“Đề án phù hợp với xu thế quản lý hải quan hiện đại khi đẩy mạnh áp dụng quản lý rủi ro, chuyển mạnh từ phương thức ‘tiền kiểm’ sang ‘hậu kiểm’; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ. Cách tiếp cận này không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu mà còn góp phần nâng cao tính chủ động và hiệu quả trong công tác kiểm soát”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ kiểm tra nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, ngành Hải quan đã và đang triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, hoàn thiện cơ chế, chính sách thông qua việc rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật và quy trình nghiệp vụ theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế; đồng thời kiến nghị các bộ, ngành quản lý chuyên ngành điều chỉnh những quy định còn bất cập trong quá trình thực thi.

Song song với đó, ngành Hải quan đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hướng tới xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh. Việc tích hợp dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và số hóa chứng từ trong hồ sơ hải quan được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực phân tích, đánh giá rủi ro và phục vụ kiểm tra tự động chính xác hơn.

Một giải pháp quan trọng khác, nâng cao chất lượng quản lý rủi ro thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu rủi ro toàn diện, cập nhật thường xuyên các tiêu chí đánh giá doanh nghiệp và hàng hóa; đồng thời, ngành Hải quan tăng cường phân cấp việc áp dụng tiêu chí rủi ro tới các Chi cục Hải quan khu vực, qua đó phát huy tính chủ động trong kiểm soát rủi ro tại từng địa bàn.

Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt, với trọng tâm là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ về quản lý rủi ro hiện đại, ứng dụng công nghệ và nghiệp vụ chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi sang mô hình Hải quan số.

Theo Cục Hải quan, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tạo thuận lợi thương mại, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp là giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trên tinh thần đó, khi các nội dung của Đề án tiếp tục được triển khai đồng bộ và hoàn thiện, tỷ lệ kiểm tra hải quan được kỳ vọng sẽ còn giảm thêm, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu phát triển bền vững.

Tập trung nguồn lực cao nhất vào cải cách thủ tục hành chính 

Với quyết tâm khơi thông mọi nguồn lực và tháo gỡ các nút thắt thể chế, thời gian qua, ngành Hải quan tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp hiện đại hóa, siết chặt kỷ cương nghiệp vụ nhằm phấn đấu hoàn thành vượt mức dự toán thu ngân sách nhà nước 451 nghìn tỷ đồng trong năm 2026. Để hiện thực hóa nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026 đạt 451 nghìn tỷ đồng, tăng 9,7% so với dự toán năm 2025, ngành Hải quan tập trung nguồn lực cao nhất vào việc cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa hải quan.

Đồng thời, tập trung nguồn lực cho việc sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản quy phạm pháp luật không chỉ nhằm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới mà còn hướng tới mục tiêu rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp và đảm bảo tính minh bạch theo các cam kết quốc tế.

Theo Cục Hải quan, trọng tâm của quá trình này là xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để triển khai mô hình thông quan tập trung. Đồng thời, việc kết nối chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, ngân hàng và tích hợp 100% thủ tục hành chính với Cổng dịch vụ công Quốc gia được xác định là nhiệm vụ nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý thu trong tình hình mới.

Đi đôi với tạo thuận lợi, công tác quản lý thu và chống thất thu được triển khai sâu rộng thông qua việc rà soát chặt chẽ nguồn thu theo từng địa bàn, loại hình và nhóm mặt hàng. Theo đó, Cơ quan Hải quan thực hiện kiểm soát nghiêm ngặt các khâu từ trị giá hải quan, mã số HS đến xuất xứ và chính sách thuế, tránh để xảy ra gian lận dẫn đến thất thoát ngân sách.

"Hoạt động phân tích rủi ro được đẩy mạnh nhằm xác định chính xác nhóm doanh nghiệp và mặt hàng rủi ro cao để đưa vào kế hoạch kiểm tra, giám sát trọng điểm. Đặc biệt, công tác kiểm tra sau thông quan tại trụ sở doanh nghiệp sẽ tập trung vào các trường hợp có dấu hiệu nghi vấn về khai báo trị giá, chuyển giá và lợi dụng ưu đãi thuế quan", đại diện Cục Hải quan cho biết.

Để nâng cao hiệu quả thực thi, mô hình quản lý rủi ro và chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật được đẩy mạnh nhằm cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc phân cấp áp dụng tiêu chí phân luồng được triển khai xuống tận các chi cục khu vực, đảm bảo việc kiểm tra hàng hóa đúng trọng tâm, trọng điểm.

“Đối với các mặt hàng nhạy cảm như dầu thô, xăng dầu hay hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan, ngành ưu tiên sử dụng seal định vị điện tử và trạm kiểm định di động Mobilab để kiểm soát chặt chẽ, ngăn chặn tình trạng tráo hàng, rút ruột trong quá trình vận chuyển. Đồng thời, công tác giám sát hàng hóa gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh được tăng cường nhằm phát hiện các hành vi chia nhỏ vận đơn để hưởng ưu đãi thuế trái quy định”, đại diện Cục Hải quan cho biết.