Phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội, chiều 21/1. Ảnh: TTXVN
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Chín phần mười khuyết điểm trong công việc của chúng ta là vì thiếu sự kiểm tra". Theo Người, lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo. Thực tiễn cách mạng Việt Nam cũng cho thấy, ở đâu công tác kiểm tra được thực hiện nghiêm túc, ở đó chủ trương của Đảng được triển khai hiệu quả hơn, những hạn chế, thiếu sót được phát hiện sớm hơn và niềm tin của nhân dân được củng cố vững chắc hơn.
Trong năm đầu thực hiện nhiệm vụ Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đất nước đang triển khai nhiều nhiệm vụ lớn. Đó là tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, thúc đẩy chuyển đổi số, tháo gỡ những dự án tồn đọng kéo dài, thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và tạo động lực phát triển mới. Khối lượng công việc lớn, yêu cầu cao và nhiều vấn đề mới phát sinh đòi hỏi công tác kiểm tra, giám sát cũng phải đổi mới tương ứng.
Ngay từ đầu nhiệm kỳ, công tác này đã được đặt trong khuôn khổ hoàn thiện đồng bộ về thể chế. Sau khi tổng kết Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TW về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng. Cùng với đó là việc hoàn thiện các quy định, quy chế liên quan, trong đó có Quy định số 21-QĐ/TW về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng và nhiều văn bản mới nhằm cụ thể hóa yêu cầu của nhiệm kỳ.
Ý nghĩa quan trọng của Nghị quyết số 05-NQ/TW và Quy định số 21-QĐ/TW không chỉ là bước hoàn thiện thể chế mà còn tạo sự thống nhất từ chủ trương đến tổ chức thực hiện trong toàn Đảng. Từ đây, công tác kiểm tra, giám sát không chỉ tập trung vào xử lý vi phạm mà hướng mạnh hơn vào phòng ngừa từ sớm, phát hiện từ xa, bảo đảm các nghị quyết, chỉ thị và kết luận của Đảng được thực hiện nghiêm túc trong thực tiễn.
Và những kết quả bước đầu trong năm đầu nhiệm kỳ cho thấy tinh thần đó đang được cụ thể hóa bằng hành động. Theo báo cáo của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, chỉ trong những tháng đầu năm 2026, cơ quan này đã tham mưu Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị ban hành 5 văn bản quan trọng nhằm hoàn thiện các quy định, quy chế về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng. Đồng thời, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã tham mưu ban hành Chương trình kiểm tra, giám sát của Bộ Chính trị, Ban Bí thư toàn khóa XIV, năm 2026; thành lập 22 Đoàn Kiểm tra, giám sát 40 tổ chức đảng trực thuộc Trung ương; hoàn thành kiểm tra Đợt 1 trong tháng 3/2026; hiện đang tiếp tục thực hiện kiểm tra Đợt 2 theo kế hoạch.
Những con số ấy cho thấy công tác kiểm tra đang chuyển mạnh từ xử lý khi có vụ việc nổi cộm hoặc khi sai phạm đã xảy ra sang chủ động theo dõi, giám sát từ đầu quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Cùng với đó, các nhiệm vụ theo Điều lệ Đảng cũng được triển khai đồng bộ. Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã thành lập một số đoàn kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm, thực hiện giám sát chuyên đề đối với nhiều nội dung quan trọng; tham mưu, trình Bộ Chính trị xem xét, đề nghị Ban Chấp hành Trung ương thi hành kỷ luật một đảng viên; Ban Bí thư xem xét, thi hành kỷ luật sáu đảng viên; đồng thời thi hành kỷ luật mười một đảng viên thuộc thẩm quyền.
Cần phải nhấn mạnh ở đây không phải là vấn đề số lượng kỷ luật nhiều hay ít. Mà quan trọng hơn là nguyên tắc nhất quán trong xử lý vi phạm, góp phần giữ nghiêm kỷ cương của Đảng, đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ.
Một điểm mới cũng rất đáng chú ý là việc ứng dụng công nghệ số vào công tác kiểm tra, giám sát. Bên cạnh các kênh tiếp nhận truyền thống, Ủy ban Kiểm tra Trung ương hiện đã tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị thông qua Ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID. Đây không chỉ là giải pháp mở rộng nguồn thông tin mà còn góp phần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các dấu hiệu vi phạm, giúp phát hiện vấn đề nhanh hơn, xử lý kịp thời hơn và hạn chế những hậu quả có thể xảy ra.
Công nghệ và các công cụ mới chỉ phát huy tác dụng khi được sử dụng đúng trọng tâm, đúng yêu cầu thực tiễn. Song, điều mà thực tiễn đặt ra hiện nay không phải chỉ là kiểm tra nhiều hơn mà quan trọng hơn là kiểm tra đúng và trúng.
Trong bối cảnh đất nước đang triển khai hàng loạt nhiệm vụ chiến lược, công tác kiểm tra, giám sát phải tập trung vào những vấn đề đang tác động trực tiếp đến hiệu quả phát triển. Đó là việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương; việc vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp; việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số; trách nhiệm của đội ngũ cán bộ chủ chốt các địa phương, các cơ quan, đơn vị; việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, cũng như việc triển khai, thực hiện các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia. Đây đều là những nhiệm vụ mà Trung ương yêu cầu phải tăng cường giám sát ngay từ đầu và trong suốt quá trình thực hiện.
Điều đó cho thấy công tác kiểm tra phải đồng hành cùng quá trình phát triển, kịp thời phát hiện và tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn. Kiểm tra là để phát hiện những bất cập về cơ chế, những biểu hiện trì trệ, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc thực hiện không đầy đủ nhiệm vụ được giao.
Mục tiêu cuối cùng không phải là xử lý cho nhiều mà là để công việc được thực hiện tốt hơn, hiệu quả hơn.
Muốn làm được điều đó, công tác kiểm tra phải bám sát thực tiễn, nhất là ở cơ sở. Khi thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh hơn, trách nhiệm của cấp xã, phường, đặc khu cũng lớn hơn. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ kiểm tra ở cơ sở trở thành yêu cầu cấp thiết. Chủ trương xác định năm 2026 là Năm xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở cho thấy tầm nhìn đúng đắn trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới.
Cùng với năng lực chuyên môn, điều quan trọng hơn cả là bản lĩnh, sự liêm chính và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ kiểm tra. Người làm công tác kiểm tra phải thực sự công tâm, khách quan, dám bảo vệ cái đúng, dám đấu tranh với cái sai. Chỉ khi đội ngũ này đủ bản lĩnh và uy tín thì công tác kiểm tra mới thực sự trở thành chỗ dựa cho tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên.
Từ nghị quyết đến cuộc sống luôn là một quá trình tổ chức thực hiện với nhiều việc phải làm. Kiểm tra, giám sát chính là một trong những phương thức, công cụ quan trọng để bảo đảm các chủ trương, quyết sách của Đảng được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả. Khi kiểm tra đi cùng hành động, giám sát gắn với trách nhiệm, kỷ luật đi đôi với xây dựng, thì mỗi chủ trương của Đảng sẽ có thêm điều kiện để trở thành kết quả cụ thể trong thực tiễn, thành những đổi thay mà người dân có thể cảm nhận được.