Để chuẩn bị cho việc tăng tốc số hóa, những năm gần đây, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã tập trung ứng dụng công nghệ để chuyển không gian trưng bày tĩnh thành trải nghiệm thực tế sống động. Lộ trình này được triển khai bài bản qua từng năm, bắt đầu từ năm 2021 với việc mở Phòng khám phá cho trẻ em bằng màn hình tương tác.
Từ năm 2022 đến nay, bảo tàng tiếp tục đa dạng hóa bằng các tour tham quan theo chủ đề, trò chơi "Vui đón quà" và hệ thống quét mã QR "Đi tìm kho báu". Đặc biệt, bước đi đột phá mang tính nền tảng đã được thử nghiệm thành công từ dịp Tết Trung thu năm trước với mô hình "Ông Tiến sĩ giấy AI".
Bằng cách tích hợp động cơ cơ khí vào khung robot và nạp dữ liệu chuyên ngành của bảo tàng, mô hình này có thể di chuyển và đối thoại trực tiếp, giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ ý nghĩa hiện vật một cách tự nhiên nhất.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, giải pháp đưa công nghệ và AI vào không gian thực tế tại bảo tàng nhằm mục đích chuyển hóa các bộ sưu tập vốn nằm sau tủ kính thành một hành trình khám phá đa giác quan.
Việc ứng dụng AI giúp cá nhân hóa các trải nghiệm, kích thích người xem tìm hiểu sâu hơn về câu chuyện phía sau di sản. Thay vì thay thế con người, bảo tàng dùng AI như một công cụ làm mới không gian trưng bày và tăng cường khả năng kết nối công chúng. Cách làm này bước đầu mang lại hiệu quả vượt mong đợi khi thu hút lượng lớn khách tham quan trẻ tuổi tiếp cận nguồn thông tin chính thống trong thời gian ngắn.
Thực tế từ các hoạt động trên cho thấy công nghệ đang đặt ra những yêu cầu mới cho toàn ngành về việc xác định rõ vai trò của AI trong bảo tồn, đối tượng phục vụ và người làm chủ công nghệ. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Đăng nhấn mạnh, các thiết chế văn hóa hiện nay không thể dừng lại ở lý thuyết mà phải chủ động thay đổi tư duy, bước ra khỏi vùng an toàn để liên tục thử nghiệm. Đây là điều kiện bắt buộc để biến công nghệ thành công cụ phục vụ hiệu quả cho việc giữ gìn và phát huy giá trị di sản dân tộc một cách bền vững trong tương lai.