Chặn hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ để bảo vệ doanh nghiệp và người dân

Tạm dừng làm thủ tục đối với hàng giả mạo về sở hữu trí tuệ

Trong những ngày qua, liên tiếp các vụ việc liên quan tới các sản phẩm vị phạm sở hữu trí tuệ về hàng tiêu dùng cũng được lực lượng hải quan phát hiện. 

Đại diện Cục Hải quan cho biết, theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ, trong tháng 5/2026, các lực lượng chức năng đã và đang mở đợt cao điểm kiểm tra nhằm tạo chuyển biến rõ rệt trong thực thi pháp luật, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập quốc tế.

“Trong đợt cao điểm lần này, Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ chỉ đạo lực lượng hải quan phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới; chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa khi có căn cứ rõ ràng là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ; bảo đảm số vụ việc tạm dừng thủ tục thông quan và bị xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5/2025”, ông Đàm Mạnh Hiếu cho biết.

Ngày 30/4 vừa qua, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã công bố báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026 (2026 Special 301 Report) về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ (IP) tại các nước đối tác thương mại của Hoa Kỳ. Trong Báo cáo này, Việt Nam được xác định là "Quốc gia nước ngoài ưu tiên" (Priority Foreign Country - PFC), tức mức xếp loại cảnh báo cao nhất theo cơ chế Đặc biệt 301. 

“Động thái này là tín hiệu cảnh báo quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong bối cảnh yêu cầu về minh bạch, tuân thủ và dữ liệu chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe”, ông Đàm Mạnh Hiếu chia sẻ.

Theo Cục Hải quan, đợt cao điểm vừa qua đã có những vụ điển hình như: Đội Kiểm soát Hải quan, Chi cục Hải quan Khu vực II đã kịp thời phát hiện hơn 9.300 linh kiện giả mạo các thương hiệu nổi tiếng được bảo hộ tại Việt Nam trong một lô hàng nhập khẩu từ Trung Quốc qua cảng Cát Lái.

Ngày 22/5, dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực V, Hải quan Bắc Ninh phối hợp với Đội Kiểm soát hải quan (Chi cục Hải quan khu vực V) tiến hành thủ tục tạm giữ lô hàng nhập khẩu có dấu hiệu vi phạm về sở hữu trí tuệ (giả mạo nhãn hiệu) của 1 công ty có địa chỉ tại phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh. Tang vật là lô hàng nhập khẩu gồm 264 ổ cứng mang nhãn hiệu “Seagate”, tổng trị giá khai báo hơn 3,5 tỷ đồng.

“Trong quá trình làm thủ tục hải quan và qua kiểm tra nội dung khai báo và chứng từ nhập khẩu của doanh nghiệp, đối chiếu với dữ liệu của ngành Hải quan về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đăng ký thực hiện các biện pháp kiểm tra, giám sát hải quan về sở hữu trí tuệ và quy định quản lý, cơ quan Hải quan đã phát hiện dấu hiệu nghi vấn vi phạm sở hữu trí tuệ và thực hiện tạm dừng giải quyết thủ tục hải quan đối với lô hàng trên”, đại diện Chi cục Hải quan khu vực V cho biết.

Đồng thời, cơ quan Hải quan gửi thông báo cho công ty luật được ủy quyền của Seagate Technology LLC (là doanh nghiệp của Mỹ sở hữu ổ cứng nhãn hiệu “Seagate”) tại Việt Nam để phối hợp theo quy định. Căn cứ đơn đề nghị của công ty luật được ủy quyền của Seagate Technology LLC tại Việt Nam, Hải quan Bắc Ninh đã ban hành quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với lô hàng để phục vụ xác minh.

Phó Đội trưởng Đội Kiểm soát hải quan (Chi cục Hải quan khu vực V) Nguyễn Hải Sơn cho biết, triển khai Công điện 38/CĐ-TTCP của Thủ tướng Chính phủ và các kế hoạch, chỉ đạo của Bộ Tài chính, Cục Hải quan, UBND tỉnh Bắc Ninh và Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, đơn vị đã phối hợp với các đội hải quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực V triển khai quyết liệt, đồng bộ các biện pháp kiểm soát chống buôn lậu hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và phát hiện vụ việc trên. 

Theo ông Nguyễn Hải Sơn, Cơ quan Hải quan đang tiếp tục xác minh, điều tra, làm rõ để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

“Các kết quả trên cho thấy, tình trạng vận chuyển hàng hóa có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ qua tuyến biên giới vẫn tiềm ẩn diễn biến rất phức tạp. Các đối tượng lợi dụng loại hình hàng hóa quá cảnh, khai báo hàng hóa thông thường hoặc khai sai số lượng nhằm trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan chức năng”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Kết quả đấu tranh nêu trên thể hiện sự chủ động, quyết liệt của lực lượng hải quan trong triển khai các chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính và Cục Hải quan về đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả và hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, chủ thể quyền và người tiêu dùng; tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Hàng giả bủa vây, doanh nghiệp mất niềm tin thị trường

Nhiều chuyên gia cho rằng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là bảo vệ doanh nghiệp mà còn là bảo vệ người tiêu dùng và uy tín Quốc gia.

Ông Bông Hoa Việt, Giám đốc Phát triển bền vững của Công ty CP Nhựa Bình Minh cho biết, thương hiệu Nhựa Bình Minh nhiều năm qua liên tục bị cạnh tranh không lành mạnh từ các sản phẩm giả, nhái. Không ít đơn vị sử dụng chiêu thức lập doanh nghiệp có tên gọi gần giống, thiết kế logo, màu sắc tương tự thương hiệu chính nhằm đánh lừa người tiêu dùng.

“Trong ngành nhựa, ống nước và vật liệu xây dựng, lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chất lượng công trình và an toàn của mỗi gia đình, hậu quả của hàng giả không chỉ dừng ở thiệt hại kinh tế. Những sản phẩm kém chất lượng có thể gây rò rỉ, ảnh hưởng đến nguồn nước, tiềm ẩn nguy cơ với sức khỏe người dân và độ bền của các công trình hạ tầng. Đó không còn là vi phạm thương mại thông thường mà là sự xâm hại trực tiếp đến quyền được an toàn của người tiêu dùng”, ông Bông Hoa Việt nhấn mạnh.

Không chỉ ngành nhựa, lĩnh vực thực phẩm cũng đang đối mặt với áp lực lớn từ hàng trôi nổi, giá rẻ và thiếu kiểm soát chất lượng. Bà Lâm Thúy Ái, Tổng giám đốc Công ty CP Mebi Farm cho biết, thị trường hiện xuất hiện tràn lan các loại “trứng gà giá rẻ” thực chất là trứng cận hạn hoặc quá hạn sử dụng từ các trang trại lớn bị tuồn ra ngoài tiêu thụ.

Theo bà Lâm Thúy Ái, một quả trứng sạch đạt chuẩn hiện có giá thành khoảng 2.200 - 2.400 đồng do chi phí thức ăn chăn nuôi, logistics, vắc-xin, thuốc thú y, thuế, phí và bảo hiểm lao động đều tăng mạnh. Với mức chi phí hiện tại, một trang trại quy mô 1 triệu con gà có thể lỗ từ 800 triệu đến 1 tỷ đồng mỗi ngày.

Trong khi đó, tại các cổng khu công nghiệp, chợ đầu mối hay vỉa hè, trứng trôi nổi vẫn được bán với giá chỉ khoảng 1.000 đồng/quả. Điều này khiến các doanh nghiệp đầu tư bài bản vào công nghệ, an toàn thực phẩm gặp rất nhiều khó khăn trong cạnh tranh. Từ thực trạng này, bà Lâm Thúy Ái kiến nghị cơ quan chức năng cần vào cuộc quyết liệt hơn để kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, đặc biệt với các mặt hàng thực phẩm bán tại chợ tự phát và vỉa hè.

Bà Lâm Thúy Ái đề xuất, Chính phủ có thêm chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất thông qua việc giảm thuế, phí và chi phí kiểm nghiệm sản phẩm. Theo đại diện Công ty CP Mebi Farm, hiện mỗi lô hàng đưa ra thị trường đều phải “cõng” thêm chi phí kiểm nghiệm để đủ điều kiện vào các kênh bán lẻ chính thống, tạo thêm áp lực lớn cho doanh nghiệp.

Cùng quan điểm, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA) cho rằng, điều khó nhất với doanh nghiệp hiện nay không phải sản xuất ra sản phẩm tốt mà là giữ được niềm tin của người tiêu dùng giữa “ma trận” hàng giả, hàng nhái và thực phẩm bẩn.

“Doanh nghiệp chân chính đang chịu áp lực lớn từ giá nguyên vật liệu, thuế, phí và chi phí sản xuất tăng cao. Trong khi đó, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng lại phát triển mạnh, đặc biệt trên các nền tảng bán hàng online. Làm sao doanh nghiệp chân chính có thể cạnh tranh công bằng với hàng giả, hàng kém chất lượng?”, bà Lý Kim Chi đặt vấn đề.

Để giải quyết tình trạng này, bà Lý Kim Chi đề xuất 3 nhóm giải pháp lớn. Thứ nhất, cần mạnh tay xử lý hàng giả, hàng gian và gian lận thương mại, đặc biệt môi trường online, nơi đang phát triển rất nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro; thứ hai, cần đổi mới cách tiếp cận trong quản lý an toàn thực phẩm.

Theo FFA, Luật An toàn thực phẩm hiện hành đã lạc hậu, không còn phù hợp với thực tế thị trường nên luật sửa đổi cần được xây dựng theo hướng hiện đại, minh bạch và giảm rủi ro. “Nhà nước cần tiếp tục thúc đẩy các chương trình kích cầu tiêu dùng gắn với hàng Việt Nam chất lượng cao và cuộc vận động ‘Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam’; đồng thời tăng cường hỗ trợ những doanh nghiệp sản xuất chân chính, gắn bó lâu năm với thị trường”, bà Lý Kim Chi kiến nghị.