Phương pháp quản lý dựa trên bằng chứng khoa học của Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Ảnh: FDA
Lo ngại sản phẩm trôi nổi
Trong Dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, quảng cáo và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới, trong đó có túi ngậm nicotine. Đề xuất xuất phát từ những lo ngại về tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là nguy cơ thanh thiếu niên tiếp cận và lệ thuộc nicotine từ sớm.
Theo đó, bao bì hiện đại, thiết kế nhỏ gọn và hương vị đa dạng có thể làm gia tăng sức hút của sản phẩm này đối với học sinh, sinh viên. Một vấn đề khác là hàm lượng nicotine trong những sản phẩm chưa được kiểm soát. TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế, Bộ Y tế cho biết, các liệu pháp hỗ trợ cai thuốc chuẩn mực thường sử dụng hàm lượng nicotine dưới 4 mg. Trong khi đó, một số loại túi ngậm trôi nổi chứa từ 9 đến 12 mg, thậm chí có sản phẩm được quảng cáo với nồng độ cao hơn nhiều.
Thực tế này cho thấy nguy cơ lớn nằm ở thị trường bất hợp pháp, nơi cơ quan chức năng khó kiểm soát nguồn gốc, thành phần, chất lượng và đối tượng sử dụng. Khi thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế giám sát, người dùng có thể tiếp cận sản phẩm không rõ hàm lượng, không có cảnh báo sức khỏe hoặc không đáp ứng yêu cầu an toàn.
Trên hết, mục tiêu ưu tiên vẫn phải là bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn người chưa thành niên tiếp cận nicotine. Tuy nhiên, Việt Nam hiện còn khoảng 16 triệu người hút thuốc lá, do đó giảm số người sử dụng thuốc lá điếu cũng là bài toán cần được các nhà hoạch định chính sách xem xét. Do vậy, nhiều chuyên gia cho rằng, chính sách cần phân biệt rõ giữa người chưa từng sử dụng nicotine, đặc biệt là giới trẻ với những người trưởng thành đang hút thuốc. Giải pháp tốt nhất vẫn là cai hoàn toàn thuốc lá và nicotine. Đối với người chưa thể bỏ thuốc, những sản phẩm thay thế chỉ nên được xem xét sau khi trải qua quá trình đánh giá khoa học nghiêm ngặt, đồng thời phải chịu các điều kiện kiểm soát chặt chẽ.
Cần quản lý dựa trên bằng chứng
Theo Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), đơn vị không cho phép lưu hành đại trà mọi sản phẩm nicotine mà đánh giá từng sản phẩm cụ thể, dựa trên thành phần, hàm lượng, rủi ro sức khỏe, nhận thức của người dùng và tác động dự kiến đối với cộng đồng. FDA đánh giá việc chuyển hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm túi nicotine được cấp phép giảm tác hại (so với thuốc lá điếu) có thể làm giảm nguy cơ mắc một số bệnh liên quan đến thuốc lá như ung thư phổi, ung thư miệng, bệnh tim, đột quỵ, khí phế thũng và viêm phế quản mạn tính. Ngoài ra, người không hút thuốc, trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai được khuyến cáo không sử dụng sản phẩm nicotine dưới bất kỳ hình thức nào.
Quá trình đánh giá trên còn xem xét thiết kế bao bì, cảnh báo sức khỏe, biện pháp hạn chế người trẻ tiếp cận và tác động môi trường. Các sản phẩm túi ngậm nicotine được cấp phép đều sử dụng bao bì chống trẻ em nhằm giảm nguy cơ trẻ nhỏ vô tình mở hoặc nuốt phải. Sau khi sản phẩm được đưa ra thị trường, cơ quan quản lý tiếp tục theo dõi và có thể thu hồi quyết định nếu phát hiện tác động bất lợi đến sức khỏe cộng đồng.
Theo dữ liệu Khảo sát thuốc lá thanh thiếu niên quốc gia Hoa Kỳ cũng cho thấy, tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng túi ngậm nicotine trong giai đoạn 2022 - 2025 duy trì dưới 1,7%. Tuy nhiên, số liệu này không loại bỏ nguy cơ sản phẩm lan rộng trong giới trẻ, vì vậy việc giám sát quảng cáo, phân phối, bao bì, hương vị và độ tuổi người mua vẫn cần được duy trì thường xuyên.
Ngoài ra, liên quan lo ngại sản phẩm có thể bị pha trộn chất cấm, khác với thuốc lá điện tử, loại túi ngậm nicotine không sử dụng pin, thiết bị điện tử hay cơ chế làm nóng dung dịch mà nicotine được hấp thụ qua niêm mạc miệng. Dù vậy, mọi sản phẩm không rõ nguồn gốc vẫn tiềm ẩn nguy cơ về thành phần và hàm lượng, đòi hỏi cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý thị trường bất hợp pháp.