Chiều 4/8, Quốc hội khóa XVI thảo luận tổ về nhiều nội dung quan trọng. Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Hồ Sỹ Hùng cho biết, cộng đồng doanh nghiệp cũng ủng hộ nghị quyết, đặc biệt là nội dung không hình sự hóa các quan hệ dân sự hay hành chính mà không liên quan đến tham nhũng, cố tình làm sai hay lừa đảo.
Đi vào một số quy định chi tiết, đại biểu Hồ Sỹ Hùng kiến nghị mở rộng phạm vi quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ… ra cả các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mang lại kết quả tốt mà pháp luật chưa có quy định.
Đại biểu Hồ Sỹ Hùng - đoàn TP Hà Nội đề xuất mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ.
Đại biểu Huỳnh Quyết Thắng cho rằng, giá trị lớn nhất của nghị quyết không chỉ nằm ở việc tháo gỡ những vụ việc đã phát sinh trong quá khứ. Quan trọng hơn, nghị quyết cần tạo ra một thông điệp pháp lý rất rõ cho tương lai: Nhà nước nghiêm trị tham nhũng và vụ lợi, nhưng nhà nước bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung; chấp nhận những bất hợp lý trong nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ nếu những rủi ro đó đã được quản trị một cách có trách nhiệm.
Địa biểu Huỳnh Quyết Thắng cho rằng, nếu chỉ bảo vệ người đổi mới khi dự án đã hoàn thành và mang lại hiệu quả thì về thực chất đang bảo vệ kết quả thành công chứ chưa thực sự bảo vệ người dám đổi mới. Điều quan trọng hơn cần đánh giá là tại thời điểm đưa ra quyết định, quyết định đó có hợp lý hay không, có vì lợi ích chung hay không, có vụ lợi hay không, người quyết định đã nhận diện và quản trị rủi ro trong khả năng có thể hay chưa.
Cùng mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cho rằng, về miễn trừ rủi ro đổi mới, cần định nghĩa rõ hơn. Đặc biệt, dự thảo đang quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo nhưng chưa rõ đối tượng là người gây thiệt hại hay người gặp thiệt hại.
Ông Nguyễn Lân Hiếu kiến nghị cần tách biệt ba cấp độ rủi ro. Nếu rủi ro do công nghệ thuần túy, phải miễn tất cả các trách nhiệm (hình sự, kỷ luật), bởi nếu làm công nghệ sai do bản chất công nghệ thì không thể xử lý. Nếu sai sót do thiếu trách nhiệm, kiến nghị xử lý bằng hình thức hành chính hoặc dân sự, thay vì hình sự hóa như trước đây. Với cố ý làm trái, chắc chắn phải xử lý nghiêm theo luật thông thường.
Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu phát biểu tại đoàn TP Hà Nội.
Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), theo ông Hiếu, đây là việc rất quan trọng cho phép doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ quan nhà nước thử nghiệm một số sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới mà pháp luật hiện hành chưa quy định hoặc còn cấm trong phạm vi giới hạn về thời gian, không gian, đối tượng.
Ông Hiếu cho rằng, nếu có cơ chế như vậy nhiều người mới dám làm, kiến nghị bổ sung một điều riêng về sandbox quốc gia. Theo đó, nên cho phép doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ quan nhà nước đăng ký thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ, mô hình chưa có trong luật điều chỉnh trong vòng từ 24 đến 36 tháng. Trong thời gian sandbox, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tuân thủ đề án được phê duyệt và báo cáo định kỳ. Chính phủ ban hành danh mục lĩnh vực ưu tiên như: Y tế, AI, chip bán dẫn, công nghệ sinh học.
Về chính sách tài chính, ông Hiếu nêu, cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia thông qua chính sách thuế. Hiện Nghị quyết 98 đã quy định trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ khoa học công nghệ, nhưng kiến nghị cần tăng lên 30%, đặc biệt cho doanh nghiệp công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo. Một vấn đề nữa, đối với các cá nhân làm việc trong dự án đổi mới sáng tạo trọng điểm quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57, đề nghị miễn thuế thu nhập.