Trong cuộc đua AI, tự chủ công nghệ không đồng nghĩa với việc mỗi quốc gia phải tự phát triển mọi thành phần, từ bán dẫn, hạ tầng tính toán, đến mô hình nền tảng. Với những công nghệ đòi hỏi vốn đầu tư lớn và chuỗi cung ứng phức tạp, việc tự làm tất cả có thể khiến chi phí tăng cao và chưa chắc hiệu quả.
Thay vào đó, vấn đề cốt lõi là xác định những lĩnh vực có thể phát triển dựa trên thế mạnh trong nước và những khâu nên hợp tác với đối tác quốc tế.
Tại phiên chuyên đề về “Năng lực tự chủ AI (AI Sovereign)”, từ góc độ quản trị, bà Emilie Esparon, đồng sáng lập kiêm Giám đốc Điều hành Trung tâm Xuất sắc về AI châu Âu (ECAIE) cho rằng, không quốc gia hay khu vực nào dễ dàng tự chủ toàn bộ chuỗi giá trị AI. Vì vậy, các chính phủ cần nhận diện những mối phụ thuộc và xây dựng khả năng quản lý.
Chẳng hạn, khi cơ quan Nhà nước hoặc doanh nghiệp sử dụng mô hình AI do đối tác cung cấp, họ cần biết dữ liệu được xử lý và lưu trữ ở đâu, ai có quyền truy cập, cách bảo vệ thông tin và liệu có phương án thay thế khi dịch vụ gián đoạn hay không.
Bà Esparon đề xuất ưu tiên quyền kiểm soát đối với những lĩnh vực trọng yếu, đặc biệt là an ninh công cộng, dữ liệu y tế và dữ liệu dân cư. Đồng thời, mỗi quốc gia nên tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có thế mạnh, thay vì dàn trải đầu tư cho toàn bộ chuỗi công nghệ.
Theo Giáo sư Matthieu Guitton, Đại học Laval (Canada), khi AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, quyền kiểm soát hạ tầng và dữ liệu trở thành vấn đề gắn trực tiếp với đời sống người dân. Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực như quản lý giao thông, y tế và dịch vụ công, nơi dữ liệu có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của nhiều người.
Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, ông Lê Minh, Giám đốc Công nghệ CMC TS chia sẻ, để thúc đẩy AI tại TP Hồ Chí Minh nói riêng và Việt Nam nói chung, cần tập trung vào hai hướng trọng tâm. Thứ nhất là phát triển hạ tầng công nghệ, bao gồm năng lực tính toán hiệu năng cao, trung tâm dữ liệu và hạ tầng truyền dẫn, tạo nền tảng cho việc nghiên cứu, huấn luyện và triển khai các mô hình AI. Thứ hai là phát triển, làm chủ các công nghệ AI do doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, xây dựng, đáp ứng những nhu cầu cụ thể của thị trường và xã hội.
Đại diện CMC cũng nhấn mạnh, tự chủ AI không chỉ là làm chủ công nghệ, mà còn bao gồm khả năng quản trị, kiểm soát dữ liệu và bảo đảm năng lực hạ tầng. Có thể hình dung AI như một chiếc xe: Động cơ cần đủ mạnh để vận hành hiệu quả, nhưng đồng thời phải có hệ thống phanh tốt để kiểm soát và bảo đảm an toàn. Tương tự, phát triển AI cần song hành với cơ chế kiểm soát, nguyên tắc sử dụng và trách nhiệm trong quá trình triển khai.
Để thúc đẩy hệ sinh thái AI phát triển, TP Hồ Chí Minh cần tiếp tục xây dựng cơ chế hợp tác cởi mở, xác định những bài toán thực tiễn cần giải quyết và tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ tham gia. Sự kết hợp giữa bối cảnh, dữ liệu và quy trình của khu vực công với năng lực nghiên cứu, phát triển và triển khai của doanh nghiệp sẽ góp phần đưa các giải pháp AI vào thực tiễn hiệu quả hơn.
Ở góc độ quản lý địa phương, bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh cho biết, chính quyền đô thị cần chuyển sang phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, đồng thời nâng cao năng lực dự báo và đánh giá chính sách.
Theo bà Trinh, TP Hồ Chí Minh đã bắt đầu xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung từ năm 2020, nhưng việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các ngành vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Dữ liệu phải được chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên và có quy định rõ về quyền quản lý, sử dụng. Nếu thông tin thiếu nhất quán hoặc chậm cập nhật, kết quả phân tích của AI có thể không phản ánh đúng tình hình thực tế.
Bên cạnh hạ tầng, năng lực con người cũng quyết định hiệu quả ứng dụng. Cán bộ, công chức cần hiểu giới hạn của mô hình, biết kiểm chứng các khuyến nghị và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. AI có thể hỗ trợ từ phát hiện vấn đề, xây dựng chính sách đến giám sát và đánh giá, nhưng không thể thay thế yêu cầu về quản trị và trách nhiệm giải trình.
Từ kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam, tự chủ AI cần được nhìn nhận như quá trình xây dựng năng lực có trọng tâm, thay vì cuộc đua sở hữu công nghệ.
Tại phiên toàn thể cấp cao, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực công nghệ và thúc đẩy các cơ chế triển khai những dự án thiết thực, tạo ra kết quả cụ thể. Sự phát triển đột phá của khoa học công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, cùng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, mô hình phát triển và cấu trúc kinh tế toàn cầu.
