Đó là nhận định của Tiến sĩ Trần Doãn Huân, Nghiên cứu viên cao cấp, Viện công nghệ Georgia, bang Atlanta; Trưởng phòng nghiên cứu đổi mới, Matmerize Inc., Atlanta.
Ảnh tư liệu - minh họa: Ngọc Hà/TTXVN
Trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Washington, Tiến sĩ Trần Doãn Huân cho biết có nhiều lý do giải thích cho việc Mỹ lựa chọn Việt Nam là một trong những quốc gia tham gia Chương trình International Technology Security and Innovation (ITSI) theo Đạo luật CHIPS.
Trước hết, Việt Nam đã sở hữu một nền tảng công nghiệp bán dẫn và điện tử tương đối vững chắc trước khi chương trình ITSI được triển khai vào năm 2023. Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam đã thu hút nhiều doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu của Mỹ. Intel Products Vietnam là một trong những cơ sở lắp ráp và kiểm định lớn nhất của Intel trên toàn cầu. Các công ty thiết kế vi mạch như Synopsys, Cadence, Marvell và Qualcomm đã thành lập các trung tâm kỹ thuật và nghiên cứu tại Việt Nam. Những yếu tố này cho thấy Việt Nam đã có những nền tảng cần thiết để, trong dài hạn, mở rộng sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị bán dẫn.
Thứ hai, việc lựa chọn Việt Nam là phù hợp với mục tiêu đa dạng hóa và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng bán dẫn. Sau đại dịch COVID-19 và cùng với những căng thẳng địa chính trị, Mỹ nhận thấy rủi ro trong việc phụ thuộc quá nhiều vào một số ít quốc gia trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Mục tiêu của Mỹ không phải là đưa toàn bộ hoạt động sản xuất bán dẫn trở lại lãnh thổ mình, mà là xây dựng một mạng lưới các đối tác đáng tin cậy cùng chia sẻ các giá trị về minh bạch, an ninh chuỗi cung ứng và hợp tác công nghệ. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một địa điểm phù hợp để phát triển các hoạt động lắp ráp, kiểm định, đóng gói và thiết kế vi mạch, góp phần giảm mức độ tập trung của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thứ ba, Việt Nam là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất nhờ chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định, vị trí địa lý thuận lợi và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Hệ sinh thái sản xuất điện tử được hình thành bởi các tập đoàn như Samsung, Foxconn, LG và nhiều doanh nghiệp khác đã tạo ra nền tảng quan trọng để ngành bán dẫn tiếp tục phát triển. Vì vậy, việc Mỹ hỗ trợ Việt Nam thông qua ITSI cũng đồng thời củng cố xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng đang diễn ra trong khu vực tư nhân.
Nguồn nhân lực cũng là một điểm mạnh của Việt Nam. Mỗi năm, Việt Nam đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ thông tin và kỹ thuật. Mặc dù số lượng kỹ sư chuyên sâu về bán dẫn còn khiêm tốn, Việt Nam có lợi thế về nền tảng toán học, năng lực phần mềm, lực lượng lao động trẻ và chi phí nhân công cạnh tranh. Chính vì vậy, một trong những nội dung quan trọng nhất của ITSI tại Việt Nam là hỗ trợ đào tạo kỹ sư, xây dựng chương trình giảng dạy, phát triển phòng thí nghiệm và tăng cường hợp tác giữa trường đại học với doanh nghiệp.
Ngoài kinh tế, địa chính trị cũng là yếu tố quan trọng. Việt Nam nằm ở vị trí địa lý chiến lược đồng thời theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập và cân bằng. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, Mỹ mong muốn mở rộng hợp tác với các quốc gia có khả năng đóng góp vào sự ổn định của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và xây dựng các chuỗi cung ứng công nghệ an toàn hơn. Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - Mỹ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023 là minh chứng cho tầm quan trọng của Việt Nam trong chiến lược khu vực của Mỹ, trong đó hợp tác bán dẫn là một trong những nội dung trọng tâm.
Bên cạnh đó, cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam đối với ngành công nghiệp bán dẫn cũng là một yếu tố quan trọng. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã xác định bán dẫn là ngành công nghệ chiến lược, đặt mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư, xây dựng các trung tâm thiết kế vi mạch, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển doanh nghiệp bán dẫn trong nước. ITSI được thiết kế nhằm hỗ trợ những quốc gia có quyết tâm chính trị rõ ràng và sẵn sàng cải thiện môi trường đầu tư cũng như năng lực công nghệ. Việt Nam đáp ứng tốt các tiêu chí này, tạo điều kiện để các chương trình hỗ trợ của Mỹ có thể mang lại hiệu quả lâu dài.
Ngoài Việt Nam, nhiều nước khác cũng được lựa chọn tham gia ITSI. Tuy nhiên, rất ít quốc gia hội tụ đồng thời các điều kiện mà Việt Nam đang có: một nền công nghiệp điện tử quy mô lớn, sự hiện diện của các tập đoàn bán dẫn Mỹ, nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào, môi trường chính trị ổn định, cam kết mạnh mẽ từ chính phủ và khả năng hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự kết hợp của các yếu tố này khiến Việt Nam trở thành một trong những đối tác chiến lược quan trọng nhất của Mỹ trong chương trình ITSI.
Tóm lại, việc Mỹ lựa chọn Việt Nam tham gia chương trình ITSI phản ánh một chiến lược hợp tác dài hạn dựa trên lợi ích bổ sung của cả hai quốc gia. Đối với Mỹ, Việt Nam là một đối tác có tiềm năng giúp đa dạng hóa chuỗi cung ứng bán dẫn, giảm rủi ro địa chính trị và mở rộng mạng lưới các quốc gia công nghệ đáng tin cậy. Đối với Việt Nam, ITSI mở ra cơ hội tiếp cận nguồn lực, tri thức, công nghệ và mạng lưới doanh nghiệp hàng đầu thế giới, tạo nền tảng để từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Đạo luật CHIPS and Science Act năm 2022 đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong chính sách công nghiệp bán dẫn của Mỹ. Với ngân sách khoảng 52,7 tỷ USD và tín dụng thuế đầu tư 25% cho các dự án sản xuất, đạo luật này không chỉ nhằm khôi phục năng lực sản xuất chip nội địa mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh, có khả năng duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong nhiều thập kỷ tới.
Một điểm nổi bật của Đạo luật CHIPS là lần đầu tiên đóng gói bán dẫn tiên tiến được coi là một ưu tiên chiến lược quốc gia. Mỹ cũng dành ưu tiên đặc biệt cho phát triển nguồn nhân lực. Đạo luật CHIPS hỗ trợ các trường đại học, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Mục tiêu là xây dựng một lực lượng lao động có trình độ cao, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của hàng chục nhà máy bán dẫn mới đang được triển khai trên khắp Mỹ.
Bên cạnh nghiên cứu cơ bản, Mỹ đặc biệt chú trọng thương mại hóa công nghệ và chuyển giao kết quả nghiên cứu. Chiến lược mới tập trung xây dựng các dây chuyền thử nghiệm (pilot lines), hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, thúc đẩy hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để các công nghệ mới nhanh chóng được đưa vào sản xuất quy mô lớn.
Mục tiêu xuyên suốt của Đạo luật CHIPS là bảo đảm an ninh quốc gia. Mỹ đặt ưu tiên cao cho việc phát triển các nguồn cung bán dẫn trong nước phục vụ quốc phòng và các cơ sở hạ tầng trọng yếu, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ công nghệ nhạy cảm và kiểm soát xuất khẩu đối với các công nghệ chiến lược.
Cuối cùng, Mỹ xác định rằng hợp tác quốc tế là một trụ cột quan trọng. Thông qua Quỹ International Technology Security and Innovation (ITSI), Mỹ thúc đẩy hợp tác với các đối tác chiến lược như Việt Nam, Costa Rica, Mexico, Philippines, Indonesia và một số quốc gia khác nhằm phát triển nguồn nhân lực, tăng cường năng lực lắp ráp, kiểm định và đóng gói, đồng thời xây dựng các chuỗi cung ứng bán dẫn đa dạng và an toàn hơn.