Chuẩn hóa dữ liệu
Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đóng góp ý kiến.
Theo Quyết định số 337/QĐ-UBND của UBND thành phố Cần Thơ, địa phương đã phê duyệt vùng quy hoạch trồng lúa năng suất, chất lượng cao với tổng diện tích 179.280 ha, phân bố tại 66 xã, phường. Diện tích này chiếm khoảng 61% tổng diện tích canh tác lúa thực tế của thành phố (khoảng 293.000 ha). Việc quy hoạch vùng trồng quy mô lớn hướng tới mục tiêu khai thác tiềm năng của trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nâng cao giá trị gia tăng ngành lúa gạo và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.
Tuy nhiên, thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, Quyết định phê duyệt mới dừng lại ở việc xác định chỉ tiêu diện tích và địa bàn phân bố theo đơn vị hành chính cấp xã. Việc thiếu hụt bản đồ khoanh định ranh giới, vị trí không gian và hiện trạng sử dụng đất cụ thể đã tạo ra "khoảng trống" lớn trong công tác quản lý nhà nước.
Theo bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ, nếu chỉ quản lý qua số liệu báo cáo hành chính mà chưa có bản đồ khoanh vùng chi tiết, cơ quan chuyên môn rất khó quản lý chính xác đến từng cánh đồng, từng vùng sản xuất tập trung. Thiếu dữ liệu không gian cũng gây khó khăn cho việc giám sát biến động đất đai, cấp mã số vùng trồng, định hướng đầu tư hạ tầng thủy lợi – giao thông nội đồng, cũng như triển khai các chính sách hỗ trợ sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp.
Trước yêu cầu đó, Đề án xây dựng bản đồ và hệ thống cơ sở dữ liệu GIS vùng quy hoạch trồng lúa năng suất, chất lượng cao trở thành nhiệm vụ cấp bách. Đây không chỉ là công cụ pháp lý giúp chính quyền cơ sở quản lý chặt chẽ ranh giới đất lúa, ngăn chặn tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất tự phát, mà còn là bước cụ thể hóa Quyết định số 1490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu haa chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" (Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao).
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và ngập úng tác động ngày càng rõ nét, việc khoanh định chính xác vùng lúa trên nền tảng số mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hệ thống cơ sở dữ liệu GIS chuyên đề sẽ tích hợp đồng bộ nhiều lớp thông tin: địa giới hành chính, hiện trạng đất đai, chỉ tiêu năng suất – sản lượng, cơ cấu mùa vụ đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất.
Dựa trên dữ liệu chuẩn hóa, Phân viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã xây dựng bộ bản đồ gồm: bản đồ tổng thể toàn thành phố tỷ lệ 1/100.000 và bản đồ chi tiết từng xã, phường tỷ lệ 1/5.000 đến 1/10.000. Bộ bản đồ này là công cụ đắc lực giúp cơ quan chuyên môn và địa phương chủ động bố trí lịch thời vụ, điều tiết nguồn nước, nâng cấp hạ tầng, áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải và quản lý hiệu quả rủi ro thiên tai.
Tích hợp vào Quy hoạch chung thành phố
Thu hoạch lúa trên cánh đồng thực hiện mô hình Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao tại xã Vị Thanh 1.
Để bộ bản đồ có giá trị pháp lý và thực tiễn lâu dài, ngày 26/8, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ đã tổ chức hội thảo lấy ý kiến đóng góp từ các sở, ngành và chính quyền địa phương nhằm rà soát, điều chỉnh ranh giới quy hoạch.
Kết quả rà soát thực tế mới nhất từ đơn vị tư vấn cho thấy, diện tích khoanh định hiện đạt 177.387 ha, giảm hơn 1.000 ha so với chỉ tiêu phê duyệt ban đầu. Tại hội thảo, đại diện nhiều địa phương đã đóng góp ý kiến sát với thực địa.
Ông Nguyễn Văn Huyền, Phó Chủ tịch UBND xã Liêu Tú cho biết, xã hiện có 2.446 ha nằm trong quy hoạch. Để bảo đảm tính liền kết về hạ tầng giao thông, thủy lợi và thuận tiện trong chỉ đạo sản xuất, địa phương đề xuất điều chỉnh tăng 720 ha (nâng tổng diện tích lên 3.166 ha trên địa bàn 6 ấp), tạo tiền đề đạt mục tiêu 40% diện tích lúa hữu cơ vào năm 2030.
Ngược lại, ông Nguyễn Văn Liêm, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Tâm đề xuất điều chỉnh giảm 796 ha (còn 2.557 ha) và đưa 3 ấp nằm ở khu vực đô thị trung tâm (ấp Chợ Quýt, Chợ Quýt A và Xây Cáp) ra khỏi quy hoạch vùng lúa để đảm bảo quỹ đất cho mục tiêu phát triển đô thi của xã nói riêng và của tp nói chung trong thời gian tới.
Cần Thơ đã phê duyệt vùng quy hoạch trồng lúa có năng suất, chất lượng cao với tổng diện tích 179.280 ha, phân bố rộng khắp trên địa bàn 66 xã, phường.
Phát biểu chỉ đạo công tác rà soát, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhấn mạnh: Các địa phương cần xác định rõ khu vực đủ cơ sở pháp lý để giữ nguyên theo Quyết định 337/QĐ-UBND. Đối với diện tích lúa đang canh tác ổn định và chưa có quyết định chuyển đổi mục đích sử dụng, cần rà soát kỹ trước khi đưa ra khỏi quy hoạch. Các diện tích đề xuất bổ sung phải được thẩm định nghiêm ngặt về hạ tầng, khả năng cơ giới hóa và tính tương thích với quy hoạch chung.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ đề nghị: Đối với diện tích quy hoạch sản xuất lúa chất lượng cao còn thiếu do quy hoạch khu công nghiệp, khu đô thị, giao thông hoặc các quy hoạch khác, phải xác định rõ ranh giới và tình trạng thực hiện quy hoạch. Đối với khu vực sản xuất lúa nhỏ lẻ, manh mún, cần đánh giá khả năng hình thành vùng sản xuất tập trung trước khi quyết định đưa vào hoặc điều chỉnh khỏi vùng quy hoạch.
Theo Nghị định 112/2024/NĐ-CP, vùng lúa chất lượng cao cần đáp ứng 4 tiêu chí về chuyên canh, hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng và năng suất, nhưng không quy định bắt buộc cắm mốc thực địa. Việc quản lý sẽ được thực hiện hoàn toàn trên bản đồ số, giúp tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi cho công tác quản lý đất đai.
Bà Nguyễn Thị Giang yêu cầu UBND 66 xã, phường chịu trách nhiệm pháp lý về tính chính xác của số liệu địa bàn; khẩn trương gửi văn bản phản hồi chính thức về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng đơn vị tư vấn có trách nhiệm tiếp thu, hoàn thiện bản đồ, số liệu và báo cáo thuyết minh để chuyển Sở Xây dựng thẩm định, trình UBND thành phố.
Toàn bộ dữ liệu bản đồ sau khi hoàn thiện sẽ được tích hợp đồng bộ vào Hệ thống quy hoạch chung của thành phố Cần Thơ với định hướng đến năm 2050 và tầm nhìn đến năm 2075.
Sự chuyển đổi từ phương thức quản lý hành chính đơn thuần sang quản lý dựa trên nền tảng bản đồ số không gian được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá cho nông nghiệp Cần Thơ. Đây là tiền đề quan trọng để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị lúa gạo, bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập bền vững cho người nông dân miền Tây.