Hình ảnh chụp từ video cho thấy Pakistan phóng tên lửa đáp trả các vụ tấn công của Ấn Độ, ngày 10/5/2025. Ảnh: AA/TTXVN
Theo trang The Conversation, có thể lập luận rằng cuộc chiến ngắn ngủi này là cuộc xung đột đầu tiên giữa hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân mà diễn biến bị chi phối rõ rệt bởi việc sử dụng vệ tinh. Rất ít nhà phân tích thừa nhận điều này, và sự im lặng đó đáng lo ngại. Nam Á đang trượt vào một dạng chạy đua vũ trang mới mà chưa có các quy tắc để kiềm chế.
Đêm mở màn cuộc chiến vào 6/5/2025 đã để lại một bài học đáng lo ngại, ngay cả đối với những lực lượng không quân lớn hơn nhiều so với hai nước này. Pakistan, với lực lượng quân sự nhỏ hơn, đã tiến hành một trận đánh được kết nối chặt chẽ, kết hợp radar mặt đất, máy bay cảnh báo sớm, liên kết dữ liệu và định vị vệ tinh thành một chuỗi tiêu diệt (kill chain) duy nhất để lên kế hoạch và thực hiện các cuộc tấn công. Chiến lược này được phát triển bởi lực lượng không quân Pakistan, với giới lãnh đạo đã huấn luyện theo học thuyết này trong nhiều năm.
Các quan chức Pakistan tuyên bố một máy bay J-10C do Trung Quốc chế tạo của nước này đã bắn hạ một chiếc Rafale của Ấn Độ bằng tên lửa PL-15 ở khoảng cách hơn 200 km. Đây là một vụ tiêu diệt mục tiêu ngoài tầm nhìn trực tiếp - điều rất hiếm có tiền lệ trong chiến đấu. Ấn Độ bác bỏ thông tin này, nhưng Tổng tham mưu trưởng quốc phòng Ấn Độ sau đó thừa nhận không quân nước này đã mất máy bay trong ngày hôm đó.
Ấn Độ tập hợp lại lực lượng và tiến hành các cuộc tấn công mạnh mẽ trong những ngày tiếp theo. Tuy nhiên, cuộc đối đầu ban đầu không được quyết định bởi quân số hay thông số của bất kỳ loại máy bay đơn lẻ nào, mà bởi khả năng mỗi bên kết hợp radar, hệ thống cảnh báo sớm, liên kết dữ liệu và tên lửa thành một hệ thống thống nhất, cùng với trình độ huấn luyện của các phi công.
Bao trùm lên tất cả là công nghệ dựa trên không gian. Các cuộc tấn công hiện đại vận hành nhờ vệ tinh: ảnh vệ tinh giúp xác định mục tiêu, hệ thống định vị dẫn đường cho vũ khí và các liên kết dữ liệu giúp kết nối toàn bộ hệ thống. Cả hai bên đều dựa vào những công nghệ này và sử dụng chúng để vươn tới các mục tiêu bên ngoài biên giới.
Mặc dù Ấn Độ có ngành công nghiệp quốc phòng phát triển, New Delhi vẫn phải sử dụng hình ảnh mua từ công ty vệ tinh thương mại Mỹ Maxar Technologies để đánh giá thiệt hại do các cuộc tấn công gây ra.
Pakistan được cho là dựa vào các hệ thống của Trung Quốc. Theo Phó Tổng tham mưu trưởng Lục quân Ấn Độ, Bắc Kinh đã cung cấp cho Pakistan thông tin trực tiếp từ mạng lưới vệ tinh về hoạt động triển khai lực lượng của Ấn Độ. Tuy nhiên cả Bắc Kinh và Islamabad đều phản đối mạnh mẽ cáo buộc này.
Toà nhà bị phá huỷ trong vụ không kích của Ấn Độ xuống thị trấn Muridke, Pakistan ngày 7/5/2025. Ảnh: THX/TTXVN
Những quyết định trong tích tắc
Mối nguy hiểm sâu xa hơn không nằm ở một cuộc chiến trên quỹ đạo, mà ở cách những hệ thống này rút ngắn thời gian để đưa ra các quyết định tác chiến.
Khi các chỉ huy có thể theo dõi đối phương gần như theo thời gian thực và tin rằng một mục tiêu có thể bị tấn công chỉ trong vài phút, sức ép phải ra tay trước khi mục tiêu biến mất trở nên rất khó cưỡng lại.
Theo The Conversation, các quốc gia láng giềng sở hữu vũ khí hạt nhân hiếm khi cố tình leo thang. Họ thường vô tình rơi vào xung đột dưới áp lực thời gian. Hệ thống vệ tinh không khiến các quốc gia này trở nên liều lĩnh, mà chúng làm giảm khoảng trống dành cho việc tránh tính toán sai lầm. Và hiện chưa có bộ quy tắc nào kiểm soát vấn đề này.
Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967 cấm triển khai vũ khí hủy diệt hàng loạt trên quỹ đạo, nhưng không đề cập đến các công cụ thông thường, điện tử và mạng vốn thực sự định hình cuộc chiến này. Những nỗ lực xây dựng các chuẩn mực mới đã đình trệ.
Ấn Độ đã bỏ phiếu trắng trong một số nghị quyết gần đây của Liên hợp quốc về hành vi có trách nhiệm trong không gian, do lo ngại quá trình xây dựng quy tắc này do các cường quốc không gian phương Tây hiện tại dẫn dắt và được định hình mà không có tiếng nói đầy đủ của Ấn Độ.
Trong khi đó, Pakistan kêu gọi kiềm chế nhưng chưa có khả năng thực thi điều đó. Trong lĩnh vực không gian hiện không có gì tương đương với ngay cả những đường dây nóng và hiệp ước kiểm soát vũ khí còn chưa hoàn hảo từng giúp kiềm chế cạnh tranh giữa Washington và Moskva thời Chiến tranh Lạnh.
Trong nhiều năm, các cuộc thảo luận về chiến tranh trong không gian tập trung vào Mỹ, Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, có thể chính tại đây, giữa hai quốc gia bị chia cắt vào năm 1947 và đã trải qua 4 cuộc chiến kể từ đó, thế giới sẽ lần đầu chứng kiến một cuộc xung đột giữa các cường quốc hạt nhân được hỗ trợ bởi công nghệ không gian thực sự diễn ra như thế nào.