Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tập trung đông luật sư, doanh nghiệp và nhu cầu tư vấn pháp luật đa dạng, công nghệ mở ra khả năng nâng cao hiệu quả hành nghề, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về kiểm chứng thông tin, bảo mật dữ liệu, đạo đức nghề nghiệp và xây dựng niềm tin trong môi trường số.

Công nghệ hỗ trợ, con người giữ vai trò quyết định

Luật gia, Luật sư Đặng Đình Thịnh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trung ương Hội Luật gia Việt Nam, cho rằng AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đã hiện diện trong đời sống, đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và ra quyết định, trong đó có nghề luật.

AI có thể giúp tìm kiếm thông tin nhanh hơn, xử lý hồ sơ hiệu quả hơn và giảm bớt nhiều công việc lặp lại. Tuy nhiên, công nghệ có thể đưa ra câu trả lời rất nhanh nhưng chưa chắc đã chính xác; có thể mô phỏng lập luận nhưng không thể thay thế lương tri, bản lĩnh và trách nhiệm của người hành nghề luật. Phía sau mỗi hồ sơ pháp lý còn là quyền lợi, danh dự, thậm chí số phận của con người.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, AI là công cụ bổ trợ kỹ thuật, giúp tối ưu hiệu suất, xử lý hồ sơ, hỗ trợ nghiên cứu pháp lý, soạn thảo hợp đồng và quản lý dữ liệu. Công nghệ có thể tự động hóa một phần công việc hành chính, nhưng sự thấu cảm, tư duy linh hoạt, nghệ thuật đàm phán, tranh tụng và xử lý các quan hệ nhân thân phức tạp vẫn là giá trị thuộc về con người.

Bên cạnh đó, AI còn đang hỗ trợ lớn cho hoạt động tư vấn pháp luật, giúp luật gia, luật sư và chuyên gia xử lý công việc hiệu quả hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ trong tư vấn cần thận trọng, bởi thông tin AI cung cấp chưa phải lúc nào cũng bảo đảm độ chính xác và tính cập nhật.

Định hướng này được thể hiện qua nền tảng số Nhịp cầu Luật sư. Luật sư Đặng Đình Thịnh cho rằng, nền tảng tạo không gian kết nối thông tin, chuyên môn và nhu cầu pháp lý, giúp người dân, doanh nghiệp có thêm cơ sở tìm đúng luật sư theo chuyên môn và nhu cầu thực tế. Với luật sư, đây là môi trường để xây dựng hồ sơ nghề nghiệp số, thể hiện kinh nghiệm và đóng góp chuyên môn.

Giá trị nghề nghiệp được định hướng dựa trên năng lực, chuyên môn, kinh nghiệm, uy tín và đóng góp cho cộng đồng, thay vì khả năng chi trả để có vị trí ưu tiên. Trong môi trường số, mục tiêu không chỉ là giúp người dân “tìm luật sư” mà quan trọng hơn là “tìm đúng luật sư” phù hợp với vấn đề pháp lý cụ thể.

Với đặc thù Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu này càng rõ khi người dân và doanh nghiệp phải xử lý nhiều vấn đề liên quan đất đai, doanh nghiệp, đầu tư, hình sự, hôn nhân gia đình, sở hữu trí tuệ và các lĩnh vực chuyên sâu. Hệ thống thông tin được tổ chức theo chuyên môn và địa bàn có thể rút ngắn khoảng cách giữa người có nhu cầu pháp lý với nguồn lực phù hợp.

Theo luật sư Đặng Đình Thịnh, AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp và xử lý lượng lớn thông tin, nhưng kinh nghiệm thực tiễn, tư duy pháp lý, khả năng tranh tụng, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm và niềm tin giữa luật sư với khách hàng vẫn là những giá trị cốt lõi khó thay thế. Công nghệ cần được sử dụng để gia tăng năng lực của luật sư, không làm lu mờ vai trò người hành nghề.

Kiểm soát rủi ro để giữ niềm tin pháp lý

Tuy vậy, AI cũng đặt ra những rủi ro đặc thù đối với hoạt động pháp luật. Luật gia Trần Đình Dũng, Trung tâm Tư vấn pháp luật tại Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng độ tin cậy và tính cập nhật của thông tin do AI cung cấp cần đặc biệt lưu ý. AI có thể đưa ra thông tin chưa chính xác, thậm chí viện dẫn văn bản đã hết hiệu lực, vì vậy kết quả phải được kiểm tra trước khi sử dụng.

Đồng thời, AI cũng khó bảo đảm tính cá nhân hóa trong từng vụ việc. Mỗi trường hợp pháp lý có những tình tiết riêng về hoàn cảnh, nhân thân hoặc quá trình giao dịch. Nếu chỉ dựa trên những nguyên tắc chung mà không kiểm tra các tình tiết cụ thể, người tư vấn có thể đưa ra nhận định không phù hợp, ảnh hưởng đến quyền lợi khách hàng.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu cảnh báo nguy cơ “ảo giác” thông tin, khi AI có thể tạo ra những trích dẫn án lệ hoặc căn cứ pháp luật không có thật nhưng được trình bày thuyết phục. Theo ông, người hành nghề phải kiểm chứng độc lập, bởi sai sót có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho khách hàng.

Tiến sĩ Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát dữ liệu, bảo mật, chất lượng thông tin, giám sát của con người và trách nhiệm giải trình khi ứng dụng AI trong nghề luật. Công nghệ cần được đặt trong quy trình có kiểm soát, xác minh nguồn và đánh giá dữ liệu trước khi sử dụng.

Việc bảo vệ dữ liệu và bí mật thông tin khách hàng là yêu cầu quan trọng khi đưa AI vào quy trình nghiệp vụ. Vì vậy, ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật phải gắn với bảo vệ quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và thông tin khách hàng. Yêu cầu thích ứng cũng đặt ra đối với đào tạo pháp luật, khi các cơ sở đào tạo cần cập nhật kiến thức về công nghệ pháp lý (LegalTech), đạo đức trong ứng dụng AI và kỹ năng số, qua đó rèn luyện tư duy độc lập, khả năng phản biện và thẩm định thông tin do máy cung cấp.

Thực tế, cùng với ứng dụng AI, hoạt động pháp lý cần chú trọng quản trị rủi ro, xây dựng quy trình kiểm soát và xác định rõ trách nhiệm của con người trong từng khâu. Qua đó, công nghệ phát huy hiệu quả mà vẫn bảo đảm tính chính xác, bảo mật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, chuyển đổi số trong nghề luật không chỉ là đưa thêm công nghệ vào hoạt động chuyên môn, mà còn phải tạo ra phương thức hành nghề bảo đảm công nghệ phục vụ con người, luật sư giữ vai trò kiểm soát và chịu trách nhiệm về chất lượng dịch vụ pháp lý. Đây là yêu cầu đáng chú ý khi Thành phố có quy mô kinh tế lớn và nhu cầu pháp lý đa dạng.

Theo luật sư Đặng Đình Thịnh, thước đo cuối cùng của tiến bộ công nghệ là người dân có tiếp cận pháp luật dễ dàng hơn, được bảo vệ tốt hơn và tin tưởng vào công lý nhiều hơn hay không. Công nghệ có thể rút ngắn khoảng cách, nhưng giá trị bền vững vẫn phải được tạo nên từ năng lực, uy tín và trách nhiệm của người hành nghề. Đây cũng là nền tảng để củng cố niềm tin pháp lý trong môi trường số.