Động thái này cho thấy Bắc Kinh ngày càng coi lĩnh vực AI là tài sản chiến lược trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ.
Theo hãng tin Bloomberg, các cơ quan chức năng Trung Quốc đã bắt đầu áp dụng những quy định mới đối với các cá nhân tham gia phát triển AI tiên tiến và được đánh giá có vai trò quan trọng đối với an ninh và năng lực công nghệ quốc gia. Theo đó, các chuyên gia thuộc diện này phải xin phê duyệt từ cơ quan có thẩm quyền trước khi thực hiện các chuyến công tác hoặc đi nước ngoài.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc vốn đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất cảnh đối với nhiều nhóm nhân sự nhạy cảm như các nhà khoa học hạt nhân, nhà nghiên cứu hàng đầu tại các trường đại học hay lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, việc mở rộng các hạn chế sang cả lĩnh vực công nghệ tư nhân, đặc biệt là ngành AI, được xem là bước đi đáng chú ý.
Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, nhóm chịu ảnh hưởng gồm các nhà sáng lập công ty khởi nghiệp AI, các nhà nghiên cứu cấp cao và một số lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ. Chính quyền không chỉ dựa vào chức vụ hay nơi làm việc để đưa một cá nhân vào diện kiểm soát mà còn đánh giá mức độ quan trọng của họ đối với năng lực công nghệ quốc gia.
Hiện chưa rõ các quy định mới sẽ được áp dụng trên quy mô rộng tới đâu, cấp bậc nào sẽ bị ảnh hưởng hoặc những vị trí cụ thể nào sẽ tiếp tục được bổ sung vào danh sách hạn chế.
Tại Trung Quốc, việc mở rộng cơ chế kiểm soát này sang khu vực tư nhân phản ánh mối quan tâm ngày càng lớn của Bắc Kinh đối với nguy cơ thất thoát công nghệ và nhân lực trong lĩnh vực AI.
Giới phân tích nhận định động thái mới cho thấy Trung Quốc đang coi các kỹ sư AI hàng đầu là nguồn lực chiến lược quan trọng đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Sau sự bùng nổ của OpenAI với chatbot ChatGPT, Trung Quốc đã đẩy mạnh đầu tư vào AI nhằm thu hẹp khoảng cách với Mỹ. Phần lớn nhân tài AI của nước này hiện tập trung tại các tập đoàn công nghệ lớn hoặc các công ty khởi nghiệp tư nhân.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc siết chặt kiểm soát xuất cảnh có thể tạo ra tác động tiêu cực đối với khả năng thu hút và giữ chân nhân tài của các doanh nghiệp AI Trung Quốc.
Một số chuyên gia cảnh báo các kỹ sư AI có tham vọng phát triển toàn cầu có thể buộc phải lựa chọn giữa việc ở lại Trung Quốc hoặc ra nước ngoài sớm hơn trong sự nghiệp để tránh các ràng buộc ngày càng chặt chẽ.
Những lo ngại này gia tăng trong bối cảnh Bắc Kinh gần đây cũng đẩy mạnh kiểm soát các thương vụ đầu tư và mua bán doanh nghiệp liên quan đến công nghệ nhạy cảm.
Theo Bloomberg, một trong những nguyên nhân khiến giới chức Trung Quốc gia tăng cảnh giác là vụ việc liên quan đến Manus, một công ty AI có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng đã chuyển trụ sở sang Singapore. Kế hoạch mua lại Manus trị giá khoảng 2 tỷ USD từng gây tranh cãi lớn tại Trung Quốc vì lo ngại thất thoát công nghệ và nhân lực chất lượng cao ra nước ngoài.
Theo tờ Financial Times, chính quyền Trung Quốc đã cấm hai nhà đồng sáng lập Manus rời khỏi đất nước trong thời gian điều tra thương vụ này.
Trong khi đó, Bắc Kinh cũng đang tìm cách hạn chế dòng vốn Mỹ đầu tư vào các công ty công nghệ nhạy cảm của Trung Quốc, giữa lúc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng.
Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về các thông tin trên. Đại diện của Alibaba và DeepSeek cũng chưa phản hồi các yêu cầu bình luận từ truyền thông quốc tế.
Một số nguồn tin cho biết trước khi có các biện pháp mới, nhiều kỹ sư AI tại Trung Quốc đã phải báo cáo kế hoạch đi nước ngoài cho cơ quan chức năng, dù chưa bắt buộc phải xin phép trước.
Trước đó, tờ Wall Street Journal từng đưa tin vào năm 2025 rằng giới chức Trung Quốc đã khuyến cáo các nhà sáng lập và chuyên gia AI hàng đầu hạn chế tới Mỹ, dù chưa áp dụng lệnh cấm hoàn toàn.
