Đó là kết quả của cuộc khai quật năm 2026 do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp cùng Viện Khảo cổ học tiến hành khai quật với tổng diện tích 910 m2 tại vị trí nền điện Kính Thiên. Những nội dung này được trình bày cụ thể tại hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026” được tổ chức sáng 14/9 tại khu khai quật khảo cổ học số 9 và số 18 Hoàng Diệu, do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức.
Sau 4 đợt khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên, cuộc khai quật đã thu được nhiều kết quả quan trọng, làm lộ ra hầu hết quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng của điện Kính Thiên. Trên cơ sở đó, đã xác định chính xác bước gian, bước cột với tổng diện tích 1.585 m2.
Cụ thể, các nhà khảo cổ học đã phát hiện địa tầng dày 6 m bao gồm các lớp văn hóa từ thời Đại La, thời Đinh - Tiền Lê, thời Lý, thời Trần, thời Lê sơ, thời Lê Trung hưng, thời Nguyễn. Đây là địa tầng dày nhất, đầy đủ nhất của lịch sử Thăng Long - Hà Nội lần đầu tiên phát hiện.
Bên cạnh đó, dấu tích điện Long Thiên là hoàn toàn trùng khớp với giới hạn Đông - Tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc. Hệ thống móng cột và cống thoát nước đã phát lộ cho phép làm sáng tỏ hơn nữa kết quả cuộc khai quật năm 2025 điện Long Thiên được vua Gia Long cho xây dựng theo kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn là “Trùng thiềm điệp ốc” với 2 tòa nhà là tiền điện và chính điện được đặt chung trên cùng một nền móng và kết nối với nhau bằng gian thừa lưu.
Phía dưới nền điện Long Thiên là dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng. Nền điện Kính Thiên từng được Chính sử ghi chép được đắp hoàn toàn nhân tạo, toàn bộ mặt bằng của khu vực này được đắp đầm quy chuẩn bao gồm đất sét và các vật liệu vỡ. Sau đó mới quy hoạch các vị trí móng cột. Dựa trên hệ thống móng đã xuất lộ có thể khẳng định giới hạn theo chiều Đông - Tây của điện Kính Thiên bao gồm 9 gian với 10 hàng cột, giới hạn theo chiều Bắc - Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột.
Theo sử cũ và ý kiến cơ bản của các nhà nghiên cứu, trước thời xây dựng Chính điện Kính Thiên thời Lê, ở đây có Chính điện Thiên An thời Trần, Chính điện Thiên An và Càn Nguyên thời Lý. Giả thiết này, theo các nhà nghiên cứu là hoàn toàn có cơ sở khoa học khi ở đây đã phát hiện địa tầng dày có niên đại trên dưới 1.300 năm lịch sử nối tiếp nhau liên tục.
Cuộc khai quật khảo cổ học năm 2026 đã cung cấp thêm nhiều tư liệu mới, quan trọng về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng của nền điện Kính Thiên; dấu tích sân điện Kính Thiên, vật liệu xây dựng bó nền điện, cấu trúc sân điện Kính Thiên ở khu vực phía Tây và một số dấu tích kiến trúc liên quan khác, dấu tích nền điện Long Thiên thời Nguyễn.
Sau hơn 15 năm nghiên cứu về điện Kính Thiên, trên cơ sở nghiên cứu liên ngành các tài liệu chính sử, các bản đồ cổ, kết quả khai quật khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình... các nhà khoa học trong nước và các chuyên gia quốc tế đã thống nhất "Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên năm trong khu trung tâm Cấm Thành, là trung tâm quyền lực và không gian nghị lễ cung đình, là biểu trưng cao nhất cho quyền lực Quốc gia Đại Việt xuyên suốt 4 thế kỷ, từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18”.
Đánh giá về ý nghĩa của những phát hiện mới, GS. TS Nguyễn Quang Ngọc cho rằng, việc nhận diện rõ điện Kính Thiên lần này đã cung cấp đủ cơ sở khoa học để tiến tới một cuộc đại phục hưng công trình kiến trúc thời Lê. Các dấu tích khảo cổ phát lộ có sự kết hợp và thống nhất hoàn hảo với các nguồn tài liệu thư tịch cổ, giúp lý giải một cách rõ ràng những nhận thức trước đây.
Mô hình điện Kính Thiên vừa được làm rõ phù hợp với thư tịch khi thể hiện quy mô 7 gian 2 chái, có thể phân biệt rõ cung điện của các thời kỳ trước qua dấu tích. Những khai quật mới này là một thành tựu quan trọng, mở ra triển vọng phục hồi điện Kính Thiên xưa.
Ở góc độ quy hoạch và kiến trúc, TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm bày tỏ sự tin tưởng hoàn toàn vào tính thuyết phục của kết quả khai quật đối với phần nền móng điện Kính Thiên. Tuy nhiên, kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm cho rằng việc phục dựng không chỉ dừng lại ở kết cấu kỹ thuật mà còn là sự kết hợp của không gian kiến trúc, nghệ thuật sáng tạo và vật liệu xây dựng. Dù phần kiến trúc móng nền đã rõ, khía cạnh nghệ thuật và sáng tạo vẫn đòi hỏi phải nghiên cứu và bổ sung thêm nguồn tư liệu. Việc tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về ngôn ngữ nghệ thuật sẽ bảo đảm tính chính xác khi tiến hành công tác phục dựng không gian di sản này.
Nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên sẽ tạo một điểm nhấn quan trọng nhất để tôn vinh giá trị Di sản và thực hiện mục tiêu của Công ước 1972. Phương án phục dựng theo nguyên tắc xác thực của các văn kiện quốc tế và bộ công cụ do ICOMOS đề xuất, trên cơ sở khoa học và tính khả thi cao, bảo đảm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu cho Di sản Thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.
