Bài 1: Vượt gian khó để phát triển
TP Hồ Chí Minh với xuất phát là một đô thị chịu nhiều hậu quả nặng nề sau chiến tranh, đã từng bước vượt qua muôn vàn khó khăn để trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. Hành trình 50 năm không chỉ ghi dấu bằng những con số tăng trưởng ấn tượng, mà còn khẳng định vai trò tiên phong, dám nghĩ, dám làm của Thành phố trong tiến trình đổi mới đất nước.
Những quyết sách làm thay đổi tư duy phát triển
Ngày 2/7/1976, Quốc hội quyết nghị đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh. Đó không chỉ là dấu mốc chính trị - lịch sử đặc biệt mà còn mở ra một chặng đường phát triển mới đối với đô thị lớn nhất cả nước.
Tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho biết, nửa thế kỷ qua là hành trình đặc biệt với nhiều gian khó, nhưng cũng đầy tự hào. Ngày 2/7/2026 đánh dấu tròn nửa thế kỷ Thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh - dấu mốc thiêng liêng thể hiện lòng biết ơn của nhân dân đối với Bác Hồ vĩ đại, đồng thời khẳng định vai trò đặc biệt của Thành phố trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Tuy nhiên, để có được vị thế hôm nay, Thành phố đã phải trải qua những năm tháng vô cùng khó khăn. Sau ngày đất nước thống nhất, TP Hồ Chí Minh phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên vật liệu sản xuất, hạ tầng xuống cấp, đời sống nhân dân còn nhiều thiếu thốn...
Trong bối cảnh đó, từ thực tiễn phát triển, TP Hồ Chí Minh đã mạnh dạn tìm tòi những mô hình mới nhằm tháo gỡ khó khăn, từng bước khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng.
Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh cho rằng, dấu ấn lớn nhất của Thành phố trong 50 năm qua chính là đóng góp về mặt lý luận. Từ thực tiễn khôi phục và phát triển kinh tế, TP Hồ Chí Minh đã hình thành nhiều cách làm mới, tạo tiền đề quan trọng cho công cuộc đổi mới năm 1986 của Đảng.
"Thành phố đã dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Những sáng kiến xuất phát từ thực tiễn đời sống đã góp phần thay đổi tư duy quản lý kinh tế của cả nước", ông Phạm Chánh Trực nói.
Đồng quan điểm, PGS.TS Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử TP Hồ Chí Minh, nguyên Trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh cho rằng, lịch sử 50 năm của Thành phố là lịch sử của tinh thần năng động, sáng tạo và không ngừng vượt qua giới hạn.
Theo đó, trong những giai đoạn khó khăn nhất, từ khôi phục kinh tế sau chiến tranh đến thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, TP Hồ Chí Minh luôn phát huy truyền thống tiên phong, chủ động tìm tòi mô hình mới từ thực tiễn cuộc sống.
"Điều làm nên bản sắc TP Hồ Chí Minh không chỉ là quy mô kinh tế, mà chính là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây là giá trị lịch sử quý báu cần tiếp tục được phát huy trong giai đoạn phát triển mới", TS Hà Minh Hồng nhấn mạnh.
Theo ông Phạm Chánh Trực, TP Hồ Chí Minh với những cơ chế thử nghiệm ban đầu đã trở thành nơi khởi nguồn của nhiều chính sách mang tính đột phá. Đơn cử như sự ra đời của Khu chế xuất Tân Thuận năm 1991 đã mở đường cho mô hình khu chế xuất, khu công nghiệp trên cả nước; tiếp đó là Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh và hàng loạt công trình hạ tầng giao thông mang tính chiến lược ngày nay... đã và đang làm thay đổi diện mạo siêu đô thị TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới.
Tiếp tục khẳng định vị thế đầu tàu
Nếu năm 1990, thu nhập bình quân đầu người của TP Hồ Chí Minh chỉ khoảng 100 USD, thì đến năm 2025 con số này đã đạt khoảng 8.000 USD. Không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP Hồ Chí Minh hiện đóng góp khoảng 27% tổng thu ngân sách quốc gia và giữ vai trò đầu tàu trong nhiều lĩnh vực.
Theo ông Phạm Chánh Trực, sau hơn 20 năm hoạt động, Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh hiện đóng góp gần một nửa kim ngạch xuất khẩu của Thành phố, trở thành một trong những hạt nhân thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Không chỉ phát triển kinh tế, TP Hồ Chí Minh còn ghi dấu bằng nhiều thành tựu nổi bật trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường. Đáng chú ý, Thành phố được UNESCO công nhận là thành phố học tập toàn cầu; ngành y tế vươn tầm khu vực với nhiều kỹ thuật chuyên sâu; phong trào Thanh niên xung phong góp phần hồi sinh Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cần Giờ...
Những năm gần đây, việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại các cơ quan, đơn vị, trường học và khu dân cư đã trở thành nét riêng trong đời sống văn hóa đô thị.
Ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng, hiện nay, Thành phố đang bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới với vị thế của một siêu đô thị đa trung tâm. Theo đó, Thành phố cần tiếp tục khơi thông mọi nguồn lực, đổi mới mô hình quản trị, phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù để giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
"Mục tiêu của TP Hồ Chí Minh không chỉ là tăng trưởng nhanh, mà còn phải phát triển bền vững, xây dựng một đô thị hiện đại, thông minh, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế", Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết.
Trong khi đó, Tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ cho rằng, bước sang giai đoạn phát triển mới, TP Hồ Chí Minh không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế, mà còn đặt khát vọng trở thành siêu đô thị toàn cầu thông minh, xanh, hiện đại và nghĩa tình. Vị thế mới đòi hỏi Thành phố phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa để tạo ra những đột phá mới trong tương lai.
Theo Tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ, để hiện thực hóa khát vọng này, TP Hồ Chí Minh cần tận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù được Trung ương trao, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị về phát triển Thành phố trong giai đoạn mới, với trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế quản trị siêu đô thị đa trung tâm sau hợp nhất; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực; xây dựng nền hành chính số, chính quyền số hiện đại lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Cùng với đó, Thành phố cần tạo môi trường thuận lợi để phát triển kinh tế tư nhân, thu hút nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng chiến lược, trung tâm tài chính quốc tế, logistics và đổi mới sáng tạo. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, hạ tầng số, chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng được xem là những yếu tố quyết định để TP Hồ Chí Minh bứt phá, giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước và vươn tầm khu vực.
Bài 2: Khát vọng xây dựng siêu đô thị
