Lợi thế hiếm có để vươn lên
Sau 50 năm xây dựng và phát triển, TP Hồ Chí Minh không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn đang hội tụ nhiều điều kiện để trở thành trung tâm logistics và hàng hải hàng đầu châu Á. Sau khi hợp nhất không gian phát triển với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh mới sở hữu hệ thống cảng biển lớn nhất cả nước, với 89 bến cảng thuộc ba hệ thống cảng lớn, trải dài từ khu vực Cát Lái, Hiệp Phước đến cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải.
Với quy mô và lợi thế hiện nay, TP Hồ Chí Minh không nên chỉ dừng lại ở vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu, mà cần hướng tới mục tiêu lớn hơn là hình thành trung tâm hàng hải và logistics mang tầm khu vực.
Ông Đinh Xuân Khánh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ logistics, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn cho biết, tổng sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng TP Hồ Chí Minh và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải hiện đạt khoảng 14 triệu TEU mỗi năm, tương đương nhiều trung tâm cảng biển hàng đầu khu vực.
Theo ông Khánh, với tốc độ tăng trưởng hiện nay, sản lượng hàng hóa có thể đạt khoảng 26 triệu TEU vào năm 2030. Đây là nền tảng rất quan trọng để phát triển chuỗi dịch vụ logistics giá trị gia tăng. "Điều quan trọng không chỉ là hàng xuất nhập khẩu mà TP Hồ Chí Minh cần thu hút thêm nguồn hàng trung chuyển quốc tế. Nếu làm được điều này, dịch vụ logistics cảng biển sẽ có dư địa phát triển rất lớn", ông Khánh nói.
Ông Khánh cũng dẫn chứng, riêng Campuchia hiện có khoảng 2 triệu TEU hàng hóa mỗi năm phải trung chuyển qua Singapore hoặc cảng Laem Chabang (Thái Lan), do cảng Sihanoukville chưa thể tiếp nhận tàu trọng tải lớn. Đây chính là thị trường mà TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể thu hút.
Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Vũ Ninh, thành viên Hội đồng quản trị Tập đoàn Gemadept, cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần đặt mục tiêu tham vọng hơn là trở thành trung tâm hàng hải thế giới của khu vực. Theo đó, tổng lượng hàng hóa khu vực Đông Nam Bộ hiện đạt khoảng 26 triệu TEU mỗi năm, chưa kể hàng trung chuyển quốc tế. Đây là quy mô tương đương nhiều trung tâm logistics lớn trong khu vực.
"TP Hồ Chí Minh có điều kiện tự nhiên thuận lợi không kém Singapore. Mỗi tháng có hơn 100 siêu tàu cập cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, nhưng chúng ta vẫn chủ yếu cung cấp dịch vụ xếp dỡ đơn thuần. Trong khi đó, những dịch vụ giá trị gia tăng như tiếp nhiên liệu, bảo hiểm hàng hải, tài chính, logistics quốc tế vẫn còn rất nhiều dư địa phát triển", ông Vũ Ninh nói.
Đặc biệt, việc Quốc hội đã thông qua chủ trương xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh càng mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái "cảng biển - logistics - tài chính" tương tự mô hình thành công của Singapore.
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh cho rằng, trung tâm tài chính quốc tế sẽ đóng vai trò là "cảng trung chuyển" của các dòng vốn toàn cầu, tạo điều kiện phát triển các dịch vụ tài chính hàng hải, bảo hiểm, thanh toán quốc tế và quản trị chuỗi cung ứng.
"Logistics và tài chính là hai lĩnh vực hỗ trợ lẫn nhau rất mạnh. Nếu phát triển thành công, TP Hồ Chí Minh sẽ không chỉ là nơi trung chuyển hàng hóa mà còn trở thành trung tâm điều phối dòng vốn, dòng dữ liệu và dịch vụ khu vực", TS Huân cho biết.
Hoàn thiện thể chế, hạ tầng và công nghệ
Mặc dù sở hữu nhiều lợi thế, song theo các chuyên gia, hệ thống logistics TP Hồ Chí Minh vẫn còn không ít điểm nghẽn. Ông Đinh Xuân Khánh thẳng thắn cho biết, các cảng hiện nay vẫn vận hành khá rời rạc, thiếu sự kết nối và khai thác chung về hạ tầng, kho bãi cũng như dịch vụ hậu cần.
Theo đó, điều TP Hồ Chí Minh cần làm sau hợp nhất là xây dựng hệ thống kết nối đồng bộ giữa cảng biển, khu hậu cần sau cảng với đường bộ, đường thủy nội địa, đường hàng không và tương lai là đường sắt.
Mặt khác, từ dữ liệu của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho thấy, khoảng 70% lượng hàng từ cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đang được vận chuyển về TP Hồ Chí Minh bằng đường thủy. Đây là lợi thế lớn để phát triển các trung tâm logistics dọc sông Sài Gòn và sông Đồng Nai. Nhiều khu vực như: Củ Chi, An Tây hay Dầu Tiếng được đánh giá có tiềm năng trở thành các trung tâm hậu cần sau cảng quy mô lớn, góp phần giảm tải áp lực giao thông đường bộ.
Tiến sĩ Nguyễn Huệ Minh, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, cũng cho rằng, Thành phố cần ưu tiên đầu tư công vào các tuyến giao thông huyết mạch kết nối cảng biển với khu công nghiệp, đồng thời đẩy mạnh hình thức đối tác công - tư (PPP) để phát triển cảng cạn, kho lạnh, trung tâm phân phối đô thị.
Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nhìn nhận, quy hoạch logistics hiện nay vẫn thiếu sự thống nhất và đồng bộ. Việc xây dựng Trung tâm Hàng hải thế giới tại TP Hồ Chí Minh là hướng đi mới và Thành phố sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để báo cáo Chính phủ.
"Thành phố sẽ thành lập nhóm nghiên cứu chuyên sâu nhằm đánh giá toàn diện khả năng hình thành Trung tâm Hàng hải thế giới, từ đó đề xuất cơ chế phù hợp để hiện thực hóa ý tưởng này", ông Nguyễn Công Vinh cho biết thêm.
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, nhiều chuyên gia cho rằng công nghệ sẽ là chìa khóa quyết định năng lực cạnh tranh của ngành logistics. Ông Lương Quang Thi, Trưởng Ban Chính sách - Pháp chế Hiệp hội Logistics TP Hồ Chí Minh cho rằng, Thành phố cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình Singapore trong việc kết nối toàn bộ chuỗi logistics bằng dữ liệu số.
Theo ông Thi, TP Hồ Chí Minh cần sớm hoàn thiện hạ tầng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), blockchain vào quản trị chuỗi cung ứng, đồng thời phát triển mạnh hệ thống chuỗi lạnh phục vụ xuất khẩu nông sản từ Đồng bằng sông Cửu Long.
"Muốn trở thành trung tâm logistics hàng đầu khu vực, TP Hồ Chí Minh không chỉ đầu tư hạ tầng cứng mà phải xây dựng được hệ sinh thái logistics thông minh, hiện đại và có tính kết nối cao", ông Thi nhấn mạnh.
Sau 50 năm mang tên Bác, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước một vận hội mới. Với vị trí chiến lược, hệ thống cảng biển nước sâu hiện đại, mạng lưới giao thông đa phương thức cùng khát vọng phát triển mạnh mẽ, Thành phố hoàn toàn có cơ sở để trở thành "siêu trung tâm" logistics - hàng hải của khu vực, góp phần nâng tầm vị thế Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới.
