Nhận diện rủi ro để bảo vệ dữ liệu lâu dài
TS Tony Trần, Giám đốc Chính sách Tập đoàn TOTM Labs, chuyên gia Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), cho rằng các quốc gia và doanh nghiệp cần hành động ngay để chuẩn bị ứng phó với rủi ro từ điện toán lượng tử. Những dữ liệu đang được mã hóa vẫn có thể trở thành mục tiêu thu thập của tin tặc.
Theo ông Tony Trần, đối tượng tấn công có thể lưu giữ dữ liệu đã mã hóa, chờ đến khi máy tính lượng tử đủ năng lực để giải mã. Vì vậy, các đơn vị phải tính đến thời gian thông tin cần được bảo vệ, thay vì chỉ đánh giá khả năng chống tấn công của hệ thống tại thời điểm hiện tại.
Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu phân loại dữ liệu theo mức độ nhạy cảm và thời hạn bảo mật. Những thông tin còn giá trị trong nhiều năm cần được xem xét trong kế hoạch bảo vệ dài hạn. Nếu dữ liệu đã bị thu thập, việc nâng cấp hệ thống sau đó sẽ không thể thu hồi những bản sao đang nằm ngoài quyền kiểm soát của đơn vị sở hữu.
TS Stephen Oh, Giám đốc Công nghệ Công ty Điện toán lượng tử Hàn Quốc (Korea Quantum Computing), cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải bắt đầu chuyển đổi từ bây giờ. Dù thời điểm máy tính lượng tử đủ năng lực đe dọa một số cơ chế mật mã hiện hành chưa được xác định, quá trình chuẩn bị và thay đổi hệ thống sẽ không đơn giản.
Theo ông Stephen Oh, rủi ro từ công nghệ lượng tử là mối đe dọa thực sự đối với bảo mật dữ liệu và an ninh hệ thống. Các tổ chức cần có thời gian đánh giá công nghệ, chuẩn bị nguồn lực và lựa chọn phương án triển khai. Sự chủ động sẽ giúp giảm áp lực chuyển đổi khi yêu cầu bảo vệ dữ liệu trở nên cấp bách.
Đối với TP Hồ Chí Minh, những yêu cầu này gắn với quá trình phát triển đô thị dựa trên dữ liệu. Hoạt động quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ công và giao dịch kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số. Một sự cố bảo mật có thể ảnh hưởng đến nhiều đơn vị cùng khai thác, trao đổi thông tin trong hệ thống.
PGS.TS Lê Quốc Cường, Thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh, lưu ý kịch bản Q-Day, thời điểm máy tính lượng tử đạt đủ năng lực phá vỡ một số thuật toán mật mã khóa công khai hiện hành.
Theo ông Cường, các thông tin liên quan đến an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng và giao dịch tài chính cần được bảo vệ lâu dài. Việc chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử phải gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền số và duy trì hoạt động ổn định của đô thị.
Thành phố vì vậy cần xây dựng lộ trình dựa trên mức độ quan trọng của dữ liệu, khả năng thích ứng của hạ tầng và điều kiện triển khai thực tế. Các đơn vị phải xác định rõ phạm vi chuyển đổi, thứ tự thực hiện và yêu cầu vận hành liên tục, tránh gây gián đoạn những hệ thống thiết yếu.
Kết nối chính sách, công nghệ và năng lực triển khai
Từ góc độ tham mưu chiến lược, ông Cường đề xuất bốn nhóm vấn đề trọng tâm gồm cơ chế thử nghiệm chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thương mại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Các nhóm giải pháp cần hỗ trợ lẫn nhau để kết quả nghiên cứu có thể chuyển thành năng lực bảo vệ dữ liệu trong thực tế.
Trước hết, TP Hồ Chí Minh cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mã hóa kháng lượng tử và truyền thông lượng tử. Cơ chế này cần tạo điều kiện kiểm chứng giải pháp mới, đồng thời xác định rõ phạm vi ứng dụng và yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin.
Về kỹ thuật, ông Cường nhấn mạnh nguyên tắc linh hoạt mật mã. Thành phố cần chú trọng thiết kế hạ tầng có khả năng nâng cấp, thay thế thuật toán bảo mật mà không phải đầu tư lại toàn bộ hệ thống. Các tiêu chuẩn kỹ thuật cần hỗ trợ quá trình thích ứng với công nghệ mới và sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Một nhiệm vụ trước mắt là kiểm toán, đánh giá hiện trạng an toàn dữ liệu trong các lĩnh vực trọng yếu, trước hết là tài chính, ngân hàng và hành chính công. Kết quả rà soát sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện hệ thống có nguy cơ bị ảnh hưởng, xác định thứ tự ưu tiên và xây dựng phương án chuyển đổi theo từng giai đoạn.
Ở góc độ nghiên cứu, ông Võ Văn Tuấn, Giám đốc Phòng thí nghiệm Lượng tử thuộc Viện Lượng tử, Trí tuệ nhân tạo và An ninh mạng của Tập đoàn FPT, cho biết đơn vị đặt mục tiêu từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi. Việc tổ chức các phòng thí nghiệm về lượng tử, an ninh mạng và AI trong cùng hệ thống tạo điều kiện nghiên cứu, thử nghiệm những hướng ứng dụng mới.
Theo ông Tuấn, FPT tiếp cận mật mã hậu lượng tử theo hướng chủ động đánh giá rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó. Đơn vị nghiên cứu trên cơ sở tính đến khả năng các thuật toán lượng tử trong tương lai có thể phá vỡ một số cơ chế mật mã hiện hành. FPT cũng tìm hiểu phân phối khóa lượng tử và tăng cường hợp tác quốc tế để phát triển năng lực.
Các chuyên gia đồng thời đặt ra yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận giải pháp bảo mật phù hợp. Những doanh nghiệp này tham gia nhiều công đoạn trong chuỗi cung ứng; năng lực bảo vệ hệ thống của từng đơn vị có ảnh hưởng đến hiệu quả bảo mật chung. Giải pháp được lựa chọn phải tính đến chi phí và khả năng triển khai.
Các chương trình thí điểm có thể giúp doanh nghiệp kiểm chứng mô hình quản lý khóa tập trung, dịch vụ ký số dùng chung và giải pháp chuyển đổi mật mã. Kết quả thử nghiệm cần làm rõ hiệu quả bảo vệ, khả năng tích hợp và mức độ ổn định trước khi nhân rộng.
Để tăng khả năng ứng dụng, ông Cường đề xuất hoàn thiện cơ chế sở hữu trí tuệ, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu. Thành phố cũng cần thu hút chuyên gia mật mã, an toàn thông tin, gắn đào tạo nhân lực với hợp tác quốc tế. Sự phối hợp giữa chính quyền, viện trường, doanh nghiệp và đối tác nước ngoài sẽ góp phần hình thành năng lực triển khai lâu dài.
Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cũng yêu cầu đầu tư công nghệ số, thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc khai thác dữ liệu phục vụ quản lý, sản xuất và cung cấp dịch vụ cần đi cùng bảo đảm an toàn thông tin. Theo đó, phát triển công nghệ phải gắn với trách nhiệm bảo vệ thông tin người dân, tạo niềm tin cho quá trình chuyển đổi số Thành phố.
