Tại các cơ sở cai nghiện ma túy, chuyển đổi số không chỉ góp phần đổi mới phương thức quản lý mà còn mở ra cơ hội học tập, tiếp cận thông tin, tìm kiếm việc làm cho học viên trước ngày trở về cộng đồng. Từ mô hình “Bình dân học vụ số - Hành trang ngày trở về”, những kỹ năng đơn giản đang trở thành hành trang thiết thực, tiếp thêm niềm tin và nghị lực để người sau cai nghiện làm lại cuộc đời.
Từ những thao tác số nhỏ đến hành trang ngày trở về
Tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2, Công an tỉnh Ninh Bình triển khai mô hình “Bình dân học vụ số - Hành trang ngày trở về” từ tháng 8/2026. Trong các buổi học, cán bộ hướng dẫn học viên từng thao tác như: truy cập internet, cài đặt ứng dụng VNeID, đăng nhập tài khoản định danh điện tử, tra cứu thông tin và thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Những kiến thức tưởng chừng quen thuộc với nhiều người lại là điều mới mẻ đối với không ít học viên sau thời gian dài sống, học tập trong môi trường cách ly xã hội. Đến nay, đơn vị đã tổ chức 2 lớp, mỗi lớp 30 học viên. Đối tượng được lựa chọn là những người còn thời gian chấp hành dưới 3 tháng. Đây là giai đoạn quan trọng để chuẩn bị các điều kiện cần thiết trước khi trở về địa phương. Nội dung học tập được xây dựng theo hướng thiết thực, dễ hiểu, dễ thực hành. Học viên được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, truy cập internet an toàn; cài đặt và khai thác các tiện ích trên VNeID; tiếp cận Cổng dịch vụ công quốc gia. Các kỹ năng như đăng ký khám, chữa bệnh, khai báo lưu trú, tìm kiếm thông tin chính thống cũng được đưa vào chương trình.
Học viên Nguyễn Xuân Hòa (Ninh Bình) chia sẻ, trước đây, anh chưa biết khai thác nhiều tiện ích trên điện thoại hoặc máy tính. Qua các buổi học, anh đã biết sử dụng những chức năng thiết thực trên VNeID như: Ví giấy tờ, Sổ sức khỏe điện tử và thực hiện một số thủ tục trực tuyến. Những kiến thức này giúp anh chủ động hơn trong giải quyết công việc khi trở về địa phương.
Học viên Trần Nam Giang (Phú Thọ) cho biết, anh đã được hướng dẫn cài đặt, đăng nhập VNeID, sử dụng các tiện ích số, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, đăng ký khám, chữa bệnh và khai báo lưu trú. Anh đã biết cách tìm kiếm thông tin chính thống, nhận diện nội dung xấu, độc và những thông tin thiếu lành mạnh trên mạng. Khi trở về, anh có thể chủ động hơn trong tiếp cận các dịch vụ xã hội, tìm kiếm cơ hội việc làm và kết nối với cộng đồng.
Chị Nguyễn Thị Thanh Tâm (cán bộ Tổ quản lý người cai nghiện và giáo dục dạy nghề) cho hay, nội dung tập huấn được xây dựng từ nhu cầu thực tế và những khó khăn của học viên khi tiếp cận tiện ích số. Nhiều người còn lúng túng khi sử dụng VNeID, thực hiện thủ tục trực tuyến. Vì vậy, cán bộ tập trung hướng dẫn những kỹ năng có thể áp dụng ngay trong cuộc sống. Học viên được hướng dẫn nhận biết tài khoản, đường link giả mạo, bảo vệ thông tin cá nhân và xử lý khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Đây là những kỹ năng cần thiết để người sau cai nghiện không chỉ hòa nhập với xã hội số mà còn biết tự bảo vệ mình trước những nguy cơ trên môi trường mạng. Ngoài ra, chương trình dành thời lượng hướng dẫn nhận diện thông tin xấu, độc, đường link giả mạo và các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Học viên được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân, không tùy tiện cung cấp mã xác thực, tài khoản ngân hàng hoặc truy cập những đường dẫn không rõ nguồn gốc.
Theo Trung tá Nguyễn Trọng Hợp, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 (Công an tỉnh Ninh Bình), muốn thấu hiểu học viên, cán bộ phải gần gũi, lắng nghe và cùng tham gia những công việc hằng ngày, thay vì chỉ nắm tình hình qua hồ sơ, báo cáo hay kiểm tra. Thực tế cho thấy, nhiều học viên có thời gian sống trong môi trường cách ly kéo dài nên ít có điều kiện tiếp cận sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Nếu không được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết, họ sẽ gặp khó khăn khi sử dụng dịch vụ công, tìm kiếm việc làm, thực hiện giao dịch điện tử và có nguy cơ trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến.
Từ thực tế đó, chuyển đổi số được cơ sở xác định không đơn thuần là đưa thiết bị công nghệ vào hoạt động quản lý; quan trọng hơn là giúp học viên có thêm kiến thức, kỹ năng và sự tự tin. Mỗi thao tác thành thạo là một bước tiến trong quá trình chuẩn bị trở về. Mỗi kỹ năng được trang bị là thêm một cơ hội để người cai nghiện chủ động xây dựng cuộc sống mới.
Lan tỏa mô hình, kết nối trách nhiệm cộng đồng
Đến ngày 17/11/2026, Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 (Công an tỉnh Ninh Bình) đang quản lý 295 học viên; trong đó có 284 học viên cai nghiện bắt buộc và 1 học viên cai nghiện tự nguyện. Từ khi tiếp nhận nhiệm vụ do Trung tâm Điều trị nghiện ma túy và Phục hồi chức năng tâm thần Hà Nam bàn giao, cơ sở đã hoàn thành công tác cai nghiện, tái hòa nhập cộng đồng cho 341 người; trong đó có 6 học viên cai nghiện tự nguyện.
Xác định chuyển đổi số là giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tạo hành trang cho học viên trở về cộng đồng, cơ sở đã triển khai sáng kiến “Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác tổ chức thăm gặp người cai nghiện tại các cơ sở cai nghiện ma túy trong Công an tỉnh Ninh Bình”. Từ tháng 8/2026, mô hình được áp dụng tại Cơ sở số 2 và nhân rộng đến Cơ sở số 1, số 3 tỉnh Ninh Bình. Thay vì đăng ký bằng sổ sách, thân nhân có thể quét mã QR bằng điện thoại thông minh để đăng ký thăm gặp. Tổ công nghệ số trực tiếp hỗ trợ thao tác, hướng dẫn sử dụng VNeID và dịch vụ công trực tuyến. Hoạt động hỗ trợ được duy trì vào thứ Năm hằng tuần. Cùng với đó, cơ sở đã số hóa toàn bộ hồ sơ học viên, hồ sơ đảng viên; ứng dụng thiết bị công nghệ trong phổ biến điều lệnh, nội quy và giáo dục học viên. 100% cán bộ, chiến sĩ, người lao động hoàn thành bài thi trực tuyến trên nền tảng “Bình dân học vụ số Công an nhân dân” và được cấp giấy chứng nhận.
Việc ứng dụng công nghệ trong tổ chức thăm gặp không chỉ giảm thủ tục, tiết kiệm thời gian mà còn tăng cường kết nối giữa học viên với gia đình. Đây là điểm tựa tinh thần quan trọng, giúp học viên có thêm động lực rèn luyện, quyết tâm từ bỏ ma túy và làm lại cuộc đời.
Thượng tá Nguyễn Duy Ninh, Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, phụ trách Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 cho biết, phổ cập kỹ năng số giúp học viên biết sử dụng điện thoại thông minh, khai thác VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, phòng tránh lừa đảo trên mạng và xây dựng hồ sơ tìm kiếm việc làm. Qua đó, học viên có thêm điều kiện tiếp cận cơ hội lao động, ổn định cuộc sống sau khi hoàn thành cai nghiện.
Theo Đại tá Lê Văn Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Ninh Bình, việc đưa phong trào “Bình dân học vụ số” đến các cơ sở cai nghiện thể hiện sự quan tâm đối với nhóm đối tượng đặc thù. Cán bộ cần gần gũi, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, hướng dẫn học viên những nội dung thiết thực, phù hợp với nhu cầu thực tế. Mục tiêu là giúp mọi người có cơ hội tiếp cận bình đẳng với các tiện ích số, không ai bị bỏ lại phía sau.
Từ mô hình tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 2, những cách làm hiệu quả đang từng bước được nhân rộng trong toàn tỉnh. Đến nay, 100% cơ quan, đơn vị, địa phương ở Ninh Bình đã ban hành văn bản triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”. Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thu hút 219.228 lượt người tham gia. Nhiều mô hình như: Gia đình số, Đại sứ số, Chợ số - Nông thôn số... được triển khai, góp phần phổ cập kỹ năng số đến người dân.
Để người sau cai nghiện thực sự hòa nhập cộng đồng cần sự chung tay của lực lượng Công an, chính quyền địa phương, gia đình, đoàn thể và doanh nghiệp. Không chỉ trang bị kỹ năng số tại cơ sở, các cơ quan cần tiếp tục hỗ trợ người sau cai nghiện tiếp cận chính sách an sinh, học nghề, tìm kiếm việc làm và ổn định cuộc sống; đặc biệt, cần xóa bỏ định kiến, tạo cơ hội để họ được lao động, cống hiến và khẳng định bản thân.
Chuyển đổi số vì thế không chỉ là đổi mới phương thức quản lý, đó còn là trao cho học viên chiếc chìa khóa tiếp cận tri thức, dịch vụ xã hội và cơ hội việc làm. Từ những thao tác số đầu tiên đến sự tự tin khi trở về, mỗi bước tiến đều góp phần gieo niềm tin, mở lối hoàn lương. Khi công nghệ được kết nối với trách nhiệm gia đình và cộng đồng, hành trình tái hòa nhập của người sau cai nghiện sẽ có thêm điểm tựa vững chắc.