Từ tiết Toán thực hành đến khung sư phạm linh hoạt
Trong tiết học Toán tại Trường Tiểu học Hòa Bình (TP Hồ Chí Minh), học sinh lớp 5T1 không chỉ học làm tròn số thập phân mà còn sử dụng tiếng Anh để báo cáo kết quả cân rau củ, trái cây. Để tiết học diễn ra trôi chảy, giáo viên chủ nhiệm Đinh Thị Ngọc Phương đóng vai trò hướng dẫn kiến thức Toán, trong khi giáo viên tiếng Anh Huỳnh Nguyên Yến Nhi phối hợp hỗ trợ các em diễn đạt bằng ngoại ngữ ở phần vận dụng.
Cách làm tương tự cũng được ghi nhận tại Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (TP Hồ Chí Minh) qua chuyên đề tích hợp tiếng Anh trong môn Toán lớp 5. Học sinh được làm quen với các thuật ngữ chuyên ngành như “mixed number” (hỗn số), “whole part” (phần nguyên) trong một tình huống khám phá trực quan. Nhà trường cho biết, sự thành công của các tiết học này đến từ việc học sinh đã được làm quen với Toán và Khoa học bằng tiếng Anh từ những lớp dưới.
Từ những tiết học trên cho thấy, tiếng Anh đang dần trở thành công cụ để người học diễn đạt kiến thức chuyên môn. Tuy nhiên, làm thế nào để cân bằng giữa việc hiểu bài và diễn đạt bằng ngoại ngữ lại là một bài toán khó.
Nhìn nhận vấn đề này, ông Hossein Davari, Trưởng khoa tiếng Anh và Chuyển tiếp đại học (SEUP) RMIT Việt Nam, đánh giá vai trò của tiếng Anh trong hệ thống giáo dục đang không ngừng phát triển cùng những thách thức mới. Ông nhấn mạnh: “Không một bộ phận nào của hệ thống giáo dục nắm giữ được tất cả câu trả lời. Tương lai của việc học tập bằng tiếng Anh sẽ được định hình bởi những cuộc đối thoại giữa chính sách và thực tiễn, giữa nghiên cứu và kinh nghiệm”.
Từ góc độ nghiên cứu thói quen người học, Tiến sĩ Dương Thị Hoàng Oanh, giảng viên cấp cao tại RMIT Việt Nam, chỉ ra thực tế sinh viên không chỉ tư duy bằng một ngôn ngữ cố định. Các em thường sử dụng linh hoạt cả tiếng Việt và tiếng Anh để tiếp nhận các khái niệm phức tạp, thảo luận nhóm trước khi trình bày lại bằng tiếng Anh.
Tiếp nối kinh nghiệm này, cô Phùng Thị Mai Hương, giáo viên chương trình Dự bị đại học (RMIT), gợi ý giáo viên có thể áp dụng khung thực hành Bridge-Build-Return (Cầu nối - Xây dựng - Trở lại). Theo đó, người dạy hoàn toàn có thể dùng tiếng mẹ đẻ để giúp học sinh tiếp cận khái niệm mới, củng cố hiểu biết, rồi từng bước hướng dẫn các em diễn đạt lại bằng tiếng Anh.
Vượt rào cản ngôn ngữ để làm chủ kiến thức
Việc giảng dạy bằng tiếng Anh dự kiến sẽ được đẩy mạnh hơn khi Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045” đi vào thực tiễn. Dù vậy, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là năng lực ngoại ngữ của đội ngũ giáo viên chuyên môn. Ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), nhìn nhận nhiều giáo viên môn khác từng đạt chuẩn ngoại ngữ đầu vào nhưng kiến thức đã mai một do ít sử dụng trong công tác.
Vì vậy, công tác bồi dưỡng cần giúp giáo viên không chỉ củng cố vốn từ mà còn biết cách dùng tiếng Anh để truyền đạt chuyên môn. Nhận định tại Teacher Talks 2026, Tiến sĩ Nguyễn Thị Mai Hữu (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh mô hình giảng dạy này đòi hỏi phương pháp sư phạm vững chắc, sự phát triển chuyên môn liên tục, học liệu phù hợp và phương thức đánh giá hỗ trợ tốt nhất cho tiến bộ của người học.
Bên cạnh nỗ lực của giáo viên, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang mở ra những khả năng mới trong khâu chuẩn bị học liệu. Tiến sĩ Dieter Bruhn, Chủ tịch kiêm Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của One World Training, cho biết AI có thể hỗ trợ điều chỉnh các tài liệu học thuật phức tạp sao cho phù hợp với trình độ ngôn ngữ của người học, mà vẫn giữ nguyên khái niệm cốt lõi. Dù vậy, công nghệ chỉ mang tính hỗ trợ, giáo viên vẫn phải đánh giá và chỉnh sửa nội dung do AI tạo ra bằng tư duy phản biện.
Khi đã gỡ bỏ được rào cản về phương pháp và học liệu, khâu đánh giá cũng cần bám sát vào khả năng vận dụng kiến thức. Giáo sư Jim McKinley từ Viện Giáo dục thuộc Đại học College London (UCL) lưu ý rằng, điểm thi ngoại ngữ cao không phản ánh đầy đủ khả năng học chuyên ngành. Người học vẫn có thể chật vật khi đọc tài liệu hay viết phản biện. Giải pháp thiết thực là xây dựng bài tập gắn liền với đặc thù ngành học, chẳng hạn như sinh viên kinh doanh viết phân tích tình huống, còn sinh viên kỹ thuật thực hành giải thích dữ liệu.
Nhìn chung, để học tập bằng tiếng Anh đạt hiệu quả sâu rộng, người học cần sự hỗ trợ song song từ cả giáo viên ngoại ngữ và người dạy chuyên môn. Như bà May Barbree, Quản lý học thuật phụ trách Học tập và Giảng dạy tại Khoa tiếng Anh và Chuyển tiếp đại học (SEUP), RMIT Việt Nam khẳng định, dù giảng dạy bằng ngôn ngữ nào, những phương pháp thúc đẩy người học tham gia tích cực, hợp tác, tư duy phản biện và thể hiện sự hiểu biết vẫn luôn đóng vai trò cốt lõi nhất.
