Từ đọc sách đến tự làm sản phẩm
Trong tiết Tiếng Việt lớp 5 tại Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn, học sinh được tham gia những nhiệm vụ khác nhau: kể chuyện, khám phá từ ngữ, giới thiệu thiên nhiên hay tìm hiểu địa danh qua sách. Với chủ điểm “Thiên nhiên kì thú”, các em lựa chọn nội dung yêu thích, tìm thông tin, trao đổi với bạn bè và cùng xây dựng sản phẩm học tập.
Tiết học thuộc dự án “Từ trang sách đến thế giới xanh”, được giới thiệu tại chuyên đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học Tiếng Việt theo dự án cho học sinh lớp 5”. Chuyên đề do Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh tổ chức, nhà trường thực hiện tiết dạy minh họa, với khoảng 300 đại biểu tham dự trực tiếp và 1.000 điểm cầu trực tuyến.
Học sinh được chia thành năm nhóm: Bút xanh kể chuyện, Đại sứ thiên nhiên, Thám tử từ ngữ, Nhà thám hiểm trang sách và Thanh âm của thiên nhiên. Mỗi nhóm đảm nhận một nhiệm vụ, cùng rèn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe, mở rộng vốn từ và kết nối nội dung trong sách với đời sống.
Ở nhóm Nhà thám hiểm trang sách, học sinh ghi lại hành trình tìm hiểu các địa danh, danh lam thắng cảnh Việt Nam qua “Hộ chiếu xanh”, đánh dấu những nơi đã khám phá trên bản đồ. Với hoạt động “Cây tri thức - Mỗi chiếc lá, một chân trời”, các em chọn sách yêu thích, tự vẽ bìa, viết lời giới thiệu và chia sẻ cảm nhận để khuyến khích bạn bè tìm đọc.
Từ nguồn tài liệu đã đọc, học sinh tiếp tục thực hiện phiếu đọc song ngữ Việt - Anh, rèn vốn từ và cách giới thiệu vẻ đẹp thiên nhiên Việt Nam. Trong hoạt động “Bản đồ thám hiểm - Giải mã hang Sơn Đoòng”, các em xây dựng mô hình 3D có vách đá, sông ngầm, khu rừng trong hang, kết hợp ô lật mở và thẻ thông tin.
Những trò chơi đọc sách, sơ đồ tư duy, bài viết, tranh vẽ và sản phẩm đa phương tiện được hình thành qua quá trình học sinh tìm hiểu, chọn lọc rồi diễn đạt lại thông tin. Mỗi sản phẩm vì vậy gắn với một nhiệm vụ sử dụng ngôn ngữ cụ thể.
Em Khánh Uyên, học sinh lớp 5, cho biết nhóm đã thực hiện 30 sản phẩm logo giới thiệu cảnh đẹp thiên nhiên, 7 bài thuyết trình PowerPoint và các túi vải có hình ảnh, logo về thiên nhiên. Để hoàn thành, các thành viên cùng đọc văn bản, viết lời giới thiệu, góp ý cho nhau và luyện trình bày trước khi chia sẻ kết quả.
Theo thầy Hồ Linh Trung, giáo viên nhà trường, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) không có nghĩa mọi sản phẩm đều phải sử dụng công nghệ. Những sản phẩm do học sinh tự tay thực hiện vẫn có giá trị, bởi quá trình làm giúp các em rèn khả năng quan sát, tư duy và sự khéo léo. Nhà trường duy trì ít nhất 1 - 2 hoạt động ở mỗi khối lớp trong năm học, tạo điều kiện phát triển năng lực Tiếng Việt và các môn học khác qua trải nghiệm.
Nuôi dưỡng thói quen đọc, hướng dẫn sử dụng công nghệ
Cùng với các dự án theo chủ đề, việc dành thời gian đọc thường xuyên giúp học sinh duy trì khả năng tự tìm hiểu kiến thức. Tại Trường THCS Trần Văn Ơn, hoạt động “Đọc sách 15 phút đầu giờ” được tổ chức cho khối 6 và 7 trong “Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời năm 2026”.
Từ 7 giờ 15 phút đến 7 giờ 30 phút, học sinh đọc sách tại sân trường, lựa chọn từ “Giỏ sách dùng chung” hoặc mang theo sách cá nhân phù hợp lứa tuổi. Khối 6 ghi lại cảm nhận, nhân vật yêu thích trong nhật ký đọc sách; khối 7 tìm hiểu các nội dung từ tình cảm gia đình, bài học cuộc sống đến khoa học viễn tưởng rồi chia sẻ với bạn bè.
Tại Trường THCS Colette, nhà trường và Liên đội tổ chức quyên góp sách để bổ sung tài liệu cho thư viện, mở rộng cơ hội tiếp cận sách. Hoạt động cũng khuyến khích học sinh chia sẻ những cuốn sách hay, cùng trao đổi về nội dung đã đọc.
Việc đọc và cảm nhận tác phẩm còn được kết hợp với công nghệ số trong giờ Ngữ văn tại Trường THCS Nguyễn Du. Qua chuyên đề “Chạm đến ánh sáng yêu thương: Dạy học đọc hiểu truyện ngắn trong môi trường số”, giáo viên Đinh Thu Huyền hướng dẫn học sinh khám phá văn bản “Cô bé bán diêm”. Bên cạnh phát triển năng lực đọc hiểu, tư duy sáng tạo, chuyên đề hướng đến bồi đắp sự đồng cảm, lòng yêu thương và tinh thần sẻ chia.
Khi công nghệ tham gia sâu hơn vào việc học, giáo viên cũng cần theo sát quá trình thực hiện nhiệm vụ của học sinh. Trong dự án tại Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, các công cụ AI như ChatGPT, NotebookLM cùng nền tảng Padlet hỗ trợ tìm thông tin, gợi ý ý tưởng, xây dựng và chia sẻ sản phẩm. Học sinh vẫn phải tự đọc tài liệu, kiểm chứng, lựa chọn nội dung và chỉnh sửa cách diễn đạt.
Cô Đỗ Ngọc Chi, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết giáo viên kiểm soát quá trình sử dụng AI để tránh việc học sinh phụ thuộc hoặc tiếp nhận nguyên sản phẩm do công cụ tạo ra. Giáo viên các khối phối hợp với giáo viên Tin học, Mỹ thuật, Công nghệ hỗ trợ các em. Sản phẩm đăng trên Padlet được giáo viên chủ nhiệm, nhóm chuyên môn và giáo viên các khối khác xem xét, góp ý.
Theo ông Nguyễn Thái Vĩnh Nguyên, Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, giá trị của sản phẩm có AI hỗ trợ thể hiện ở quá trình học sinh trực tiếp đọc, suy nghĩ, lựa chọn, diễn đạt, thảo luận và sáng tạo. Điều cần bảo đảm là tính trung thực trong học tập, để các em biết “nhờ AI gợi ý”, thay vì “nhờ AI làm hết”.
Yêu cầu này đặt giáo viên vào vai trò thiết kế nhiệm vụ, định hướng nguồn tài liệu và hướng dẫn kiểm chứng thông tin. Qua từng lần học sinh trình bày, nhận góp ý và chỉnh sửa, giáo viên có thể nhận diện điều các em đã hiểu, phần còn vướng để hỗ trợ, thay vì chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng.
