Những “điểm nghẽn” từ thực tiễn
Tại xã Lộc Ninh, địa bàn thuần nông nằm ở phía Bắc tỉnh Tây Ninh, cách trung tâm hành chính tỉnh gần 100 km, việc sắp xếp mạng lưới trường học đặt ra yêu cầu vừa tinh gọn bộ máy, vừa bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh. Từ 9 trường trước sắp xếp, địa phương hiện còn 6 trường, giảm 3 đầu mối, tương ứng 33,33%. Đối với cán bộ quản lý, số Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng giảm từ 18 xuống 16 người, 2 Phó Hiệu trưởng được bố trí công tác giảng dạy.
Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Ninh Đặng Thị Huệ cho biết, sau sắp xếp, các trường từng bước kiện toàn tổ chức, tiếp nhận đội ngũ, hồ sơ, tài sản và duy trì hoạt động theo mô hình trường chính, phân hiệu, điểm trường. Việc giữ lại các địa điểm trường cũ giúp học sinh tiếp tục được học tập tại địa bàn quen thuộc, hạn chế đi lại xa và giảm áp lực đưa đón đối với phụ huynh. Tuy nhiên, quy mô trường tăng lên, phạm vi quản lý rộng hơn, kéo theo nhiều công việc phát sinh, trong đó có việc thiếu nhân viên y tế.
Thực tế, tại Trường Tiểu học Phước Minh, năm học 2026-2027 có 33 lớp với 1.070 học sinh được tổ chức tại một điểm chính, một phân hiệu và hai điểm trường. Thầy Trần Minh Dương, Hiệu trưởng trường cho biết, do quản lý cùng lúc nhiều cơ sở nên việc điều hành, kiểm tra chuyên môn trực tiếp còn gặp khó khăn.
Đáng chú ý, sau khi cân đối, điều chuyển nhân sự giữa các trường, toàn xã Lộc Ninh còn thiếu 4 nhân viên, gồm 3 nhân viên y tế và một nhân viên thư viện. Riêng Trường Tiểu học Phước Minh còn thiếu nhân viên y tế tại điểm chính và phân hiệu, nhân viên thư viện tại phân hiệu. Đây là những vị trí có vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ hoạt động dạy học và bảo đảm điều kiện sinh hoạt của học sinh.
Trường Trung học cơ sở Lộc Ninh hiện có một điểm trường và một phân hiệu với 28 lớp, 1.245 học sinh. Quy mô này kéo theo nhu cầu tương đối lớn về giáo viên, nhân viên, đồng thời làm gia tăng áp lực trong công tác quản lý, điều hành. Thầy Nguyễn Văn Dũng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay là bảo đảm sự đồng bộ giữa quy mô trường, lớp, học sinh với đội ngũ, cơ sở vật chất và các điều kiện phục vụ dạy học. Bên cạnh đó, với số lượng học sinh đông, nhà trường cần được quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và bố trí đội ngũ phù hợp, đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học, quản lý học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục.
Tại phường Ninh Thạnh, quy mô sau sắp xếp còn thể hiện rõ hơn áp lực quản lý. Từ 12 cơ sở giáo dục công lập, địa phương tổ chức lại thành 3 trường tương ứng với ba cấp học. Trong đó, Trường Mầm non Ninh Thạnh có 31 lớp với 794 trẻ; Trường Tiểu học Ninh Thạnh có 80 lớp với 2.660 học sinh; Trường Trung học cơ sở Ninh Thạnh có 53 lớp với 2.205 học sinh. Tổng quy mô của ba trường là 5.659 trẻ và học sinh.
Riêng Trường Tiểu học Ninh Thạnh có một trường chính, 4 phân hiệu và 3 điểm trường. Phạm vi quản lý trải rộng trên 8 địa điểm dạy học khiến công tác kiểm tra, nắm bắt tình hình giáo viên, học sinh, tổ chức hội họp và xử lý công việc phát sinh mất rất nhiều thời gian.
Theo ông Lê Thành Chung, Phó Chủ tịch UBND phường Ninh Thạnh, khó khăn còn thể hiện ở việc bố trí đội ngũ giáo viên theo môn học. Tại cấp trung học cơ sở, dù đã điều tiết giáo viên và tổ chức giảng dạy liên điểm trường, đơn vị vẫn thiếu 2 giáo viên môn Ngữ văn và Địa lí, phải sử dụng giải pháp thỉnh giảng. Trong khi đó, ở cấp tiểu học, việc bố trí giáo viên các môn chuyên biệt và nhân sự văn phòng chịu nhiều áp lực. Song song đó, cơ sở vật chất chưa đồng đều, một số hạng mục xuống cấp, việc bàn giao tài sản, hồ sơ, tài chính và thủ tục pháp lý còn cần thời gian hoàn thiện.
Tại phường Tân Ninh, từ 22 cơ sở giáo dục công lập, sau sắp xếp, địa phương còn 10 trường, giảm 12 đầu mối, tương ứng 54,54%. Số cán bộ quản lý giảm từ 54 xuống còn 33 người, trong đó 21 người được chuyển sang làm giáo viên. Tuy nhiên, địa phương vẫn thiếu 27 giáo viên (18 giáo viên trung học cơ sở, 9 giáo viên tiểu học) và 11 nhân viên.
Phó Chủ tịch UBND phường Tân Ninh Tô Nguyễn Nhị Linh cho biết, sau sắp xếp, số đầu mối và cán bộ quản lý giảm, trong khi quy mô học sinh, phạm vi quản lý tại một số trường tăng, nhất là các cơ sở có nhiều điểm trường. Khối lượng công việc của cán bộ quản lý vì thế cũng tăng lên. Ngoài nhiệm vụ quản lý, chỉ đạo chuyên môn, Phó Hiệu trưởng còn phải phụ trách công tác bán trú, cơ sở vật chất, trang thiết bị, an toàn trường học và xử lý các vấn đề phát sinh tại các cơ sở. Đây đều là những nhiệm vụ thường xuyên, đòi hỏi được thực hiện đồng bộ, liên tục, tạo thêm áp lực cho đội ngũ quản lý sau sắp xếp.
Gỡ khó về nhân lực, cơ sở vật chất sau sắp xếp
Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Tây Ninh, trước khi sắp xếp, toàn tỉnh có 969 cơ sở giáo dục công lập. Sau sắp xếp, mạng lưới còn 531 đơn vị, giảm 438 cơ sở, tương ứng 45,20%. Trong đó, 761 cơ sở thực hiện sắp xếp, 208 cơ sở giữ nguyên và 321 đơn vị hình thành mới.
Ông Bùi Tuấn Hải, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh cho biết, sau gần hai tháng triển khai, các đơn vị mới cơ bản hoàn thành việc kiện toàn tổ chức, nhân sự, hồ sơ, con dấu và bàn giao tài chính, tài sản. Các trường tiếp tục tổ chức dạy học theo kế hoạch năm học 2026-2027; việc duy trì phân hiệu, điểm trường góp phần hạn chế xáo trộn địa điểm học tập của học sinh.
Tuy nhiên, nhân lực vẫn là một trong những khó khăn lớn. Toàn tỉnh hiện có 26.463 giáo viên, trong khi nhu cầu theo định mức còn thiếu 2.195 người và thừa 297 người ở một số vị trí. Sau điều tiết, bố trí lại giáo viên dôi dư, toàn ngành vẫn thiếu 1.932 giáo viên, gồm 169 giáo viên mầm non, 302 giáo viên tiểu học, 842 giáo viên trung học cơ sở và 619 giáo viên trung học phổ thông.
Tình trạng thiếu giáo viên tập trung ở một số môn học, địa bàn có nhu cầu cao nhưng nguồn tuyển dụng hạn chế. Các môn Ngữ văn, Lịch sử, Âm nhạc, Mỹ thuật chưa có đủ nguồn tuyển. Trong khi đó, một số cán bộ quản lý được chuyển sang giảng dạy sau sắp xếp nhưng ngành đào tạo chưa phù hợp với môn học đang thiếu, khiến việc điều tiết nhân lực chưa giải quyết triệt để tình trạng thiếu giáo viên cục bộ.
Trước thực tế này, Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục rà soát năng lực của từng cán bộ quản lý chuyển sang giảng dạy, phân công phù hợp với chuyên môn; ưu tiên đào tạo chuyển đổi, bồi dưỡng ngắn hạn. Ngành điều động giáo viên dạy liên trường, liên cấp đối với những môn còn thiếu, đồng thời sử dụng giáo viên thỉnh giảng, hợp đồng giáo viên theo quy định trong thời gian chờ tuyển dụng.
Về lâu dài, tỉnh tạo nguồn giáo viên thông qua đặt hàng đào tạo với các cơ sở giáo dục đại học. Giai đoạn 2021-2025, địa phương đặt hàng đào tạo 2.431 sinh viên sư phạm; riêng năm 2026 có 1.246 chỉ tiêu. Ngành Giáo dục triển khai lộ trình nâng trình độ chuẩn đào tạo giáo viên giai đoạn 2026-2030, tăng cường bồi dưỡng năng lực thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, quản trị nhà trường và ứng dụng công nghệ số.
Đối với cơ sở vật chất, ông Bùi Tuấn Hải cho biết, Sở yêu cầu các địa phương, đơn vị tiếp tục rà soát, kiểm kê, bàn giao và phân định rõ trách nhiệm quản lý, sử dụng tài sản tại trường chính, phân hiệu, điểm trường. Những hạng mục xuống cấp, thiếu phòng chức năng, thiết bị dạy học, công trình vệ sinh và điều kiện bảo đảm an toàn cần được ưu tiên sửa chữa, bổ sung. Việc đầu tư phải căn cứ quy mô học sinh và điều kiện thực tế, tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu hoặc sử dụng kém hiệu quả.
Ngành chú trọng nâng cao năng lực quản trị tại các trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu, điểm trường và địa bàn rộng. Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ phối hợp các sở, ngành, địa phương rà soát cơ sở vượt khả năng quản lý, nhất là trường có trên 100 lớp để đề xuất điều chỉnh phù hợp, bảo đảm chất lượng giáo dục, an toàn trường học và quyền lợi của người học.
