Tổ chức lại mạng lưới, nâng cao hiệu quả giáo dục nghề nghiệp
Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp đang được đẩy mạnh nhằm tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng tốt hơn nhu cầu nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức bàn giao nguyên trạng 8 cơ sở giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ về UBND 5 tỉnh, thành phố quản lý, gồm Hà Nội, Hải Phòng, Phú Thọ, Ninh Bình và Đồng Nai. Trong đó, Hà Nội tiếp nhận 4 cơ sở; các địa phương còn lại mỗi nơi tiếp nhận một cơ sở.
Việc chuyển giao nhằm thực hiện chủ trương tại Nghị quyết 71-NQ/TW và kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu tại Thông báo số 562/TB-VPCP về tình hình, tiến độ sắp xếp các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.
Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh, việc sắp xếp, tái cấu trúc mạng lưới giáo dục nghề nghiệp phải tạo điều kiện để các trường phát triển về quy mô và chất lượng, đóng góp vào đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng, tay nghề cho địa phương. Các tỉnh, thành phố cần quan tâm chính sách đối với người học, cơ chế đặt hàng đào tạo; hỗ trợ các trường xây dựng định hướng phát triển, đồng thời bảo đảm quyền lợi của nhà giáo, người lao động và học sinh, sinh viên.
Là địa phương tiếp nhận nhiều cơ sở nhất, Hà Nội xác định việc chuyển giao không chỉ là tiếp nhận tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính và tài sản mà còn là trách nhiệm duy trì, phát triển các trường. Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, thành phố sẽ rà soát từng cơ sở để xây dựng định hướng phát triển gắn với nhu cầu nhân lực chất lượng cao của Thủ đô, tránh tình trạng bàn giao xong nhưng chậm đổi mới.
Cùng với việc chuyển giao cơ sở đào tạo từ bộ, ngành về địa phương, các tỉnh, thành phố cũng triển khai sắp xếp mạng lưới giáo dục nghề nghiệp công lập.
Tại Hưng Yên, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã thông qua phương án giảm số cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập trực thuộc tỉnh từ 11 trường tại thời điểm ngày 1/7/2025 xuống còn 4 trường, giảm 7 trường, tương ứng 64%. Tỉnh phấn đấu phê duyệt các phương án, đề án sắp xếp trong tháng 11/2026. Việc sắp xếp xuất phát từ thực tế quy mô tuyển sinh chưa tương xứng với năng lực đào tạo. Năm 2025, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp của tỉnh tuyển sinh 5.654 học sinh, sinh viên, đạt 51,8% quy mô; năm 2026 tuyển sinh 6.568 học sinh, sinh viên, đạt 60,2%.
Trong khi một số ngành nghề nhiều năm không tuyển sinh được, các lĩnh vực công nghệ cao như cơ điện tử, tự động hóa, bán dẫn, logistics vẫn chiếm tỷ lệ khiêm tốn. Cơ sở vật chất, trang thiết bị tại một số đơn vị còn thiếu thốn, lạc hậu; chương trình đào tạo chậm đổi mới, chưa theo kịp nhu cầu nhân lực.
Hưng Yên xác định sắp xếp mạng lưới phải đi đôi với đổi mới quản trị, tập trung nguồn lực đầu tư cho những cơ sở có năng lực và ngành nghề phù hợp với thị trường lao động. Quá trình thực hiện cần tránh sáp nhập cơ học, bảo đảm hoạt động đào tạo và quyền lợi của người học, nhà giáo, người lao động.
Thực tiễn này cho thấy, việc chuyển giao, sáp nhập các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần gắn với rà soát ngành nghề đào tạo, điều chỉnh quy mô tuyển sinh, đầu tư cơ sở vật chất và phát triển đội ngũ để mạng lưới sau sắp xếp thực sự phát huy hiệu quả.
Đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp, thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu
Cùng với tổ chức lại mạng lưới, tại nhiều địa phương, liên kết giữa nhà trường và đơn vị sử dụng lao động đang được mở rộng. Doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng mà còn tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực hành và đánh giá chất lượng đầu ra.
Trường Đại học Nha Trang (Khánh Hòa) đang triển khai các mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng, chuyển vai trò doanh nghiệp từ đơn vị tuyển dụng sau tốt nghiệp thành đối tác tham gia ngay từ khâu thiết kế chương trình. Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Nha Trang Quách Hoài Nam, doanh nghiệp cùng nhà trường xác định nhu cầu nhân lực, góp ý chuẩn đầu ra, tham gia giảng dạy, tạo điều kiện thực tập và đánh giá năng lực sinh viên. Sự phối hợp này giúp người học tiếp cận sớm yêu cầu nghề nghiệp, đồng thời giảm chi phí đào tạo lại của doanh nghiệp.
Điển hình là chương trình hợp tác với Tập đoàn Thủy sản Minh Phú. Doanh nghiệp đầu tư 50 tỷ đồng trong giai đoạn 2022 - 2027 để hỗ trợ học phí cho sinh viên theo học 5 chương trình đào tạo đặt hàng. Hai bên phối hợp xây dựng chương trình theo hướng tăng thời gian đào tạo lên 4,5 năm, chú trọng tiếng Anh, công nghệ thông tin, kỹ năng quản trị và thực hành tại doanh nghiệp.
Trường Đại học Nha Trang còn hợp tác với các doanh nghiệp du lịch, công nghệ thông tin và mạng lưới doanh nghiệp Nhật Bản, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận dự án thực tế, thực tập và mở rộng cơ hội việc làm.
Tại Cần Thơ, liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp được triển khai thông qua hoạt động kết nối tuyển dụng, nắm bắt nhu cầu thị trường lao động và đào tạo theo đơn đặt hàng. Thông qua ngày hội việc làm tại Đại học Cần Thơ, Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố đã phối hợp kết nối hơn 7.080 vị trí tuyển dụng của 41 doanh nghiệp. Hoạt động này giúp sinh viên tiếp cận yêu cầu tuyển dụng ngay trong quá trình học tập, đồng thời tạo điều kiện để nhà trường nắm bắt những thay đổi về chuyên môn, kỹ năng số và khả năng ứng dụng công nghệ.
Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ Nguyễn Văn Quang cho biết, đào tạo theo đơn đặt hàng là hướng hợp tác thiết thực, trong đó nhà trường xây dựng chương trình dựa trên nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp; phía doanh nghiệp hỗ trợ địa điểm, trang thiết bị thực tập và tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp.
Ở lĩnh vực nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, yêu cầu hợp tác đặt ra ngay từ khâu xác định bài toán công nghệ, đầu tư nghiên cứu đến phát triển sản phẩm có khả năng thương mại hóa.
Tại Hội nghị hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan tổ chức, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn chỉ ra bốn nhóm điểm nghẽn trong hợp tác “ba nhà”, gồm tư duy, nhận thức về trách nhiệm, động lực hợp tác và nguồn lực thực hiện.
Theo Bộ trưởng, nhiều nhà khoa học có kết quả nghiên cứu tiềm năng nhưng chưa xác định rõ cách tiếp cận thị trường, trong khi doanh nghiệp có nhu cầu công nghệ nhưng chưa kết nối chặt chẽ với các nhóm nghiên cứu. Khoảng cách này cần được thu hẹp ngay từ khâu xác định nhiệm vụ, xem xét khả năng ứng dụng, chi phí sản xuất và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Bộ trưởng nhấn mạnh, các trường đại học cần tạo điều kiện để giảng viên theo đuổi nghiên cứu dài hạn, đồng thời phát triển năng lực thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ. Đối với những lĩnh vực công nghệ chiến lược, doanh nghiệp cần tham gia đầu tư, phát triển sản phẩm cùng trường đại học ngay từ đầu, chia sẻ hạ tầng, nhân lực và rủi ro trong quá trình nghiên cứu.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề nghị tiếp tục hoàn thiện Đề án về mô hình hợp tác “ba nhà” để trình Thủ tướng Chính phủ, đồng thời khuyến khích các trường đại học và doanh nghiệp chủ động triển khai những nhiệm vụ có thể thực hiện ngay, phát triển sản phẩm cụ thể trên cơ sở kết quả nghiên cứu sẵn có.
Sắp xếp mạng lưới đào tạo và thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp không chỉ dừng ở việc tinh gọn đầu mối hay ký kết các thỏa thuận, mà phải tạo chuyển biến thực chất về chất lượng đào tạo và hiệu quả nghiên cứu. Khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của thị trường lao động, cùng những kết quả khoa học, công nghệ được ứng dụng, thương mại hóa sẽ là thước đo quan trọng trong triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW. Để đạt được điều đó, cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực, tạo điều kiện để các trường phát huy năng lực và doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo.
