Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học

Video cô Nguyễn Hồng Hạnh, Giáo viên bộ môn Tiếng Anh, Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) chia sẻ:

Hai đô thị lớn đang chú trọng xây dựng hệ sinh thái ngôn ngữ, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương pháp giảng dạy để mở rộng cơ hội giao tiếp, thực hành thực tế cho học sinh.

Đổi mới từ những tiết học hỗn hợp

Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đã triển khai Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học" giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Đề án hướng tới mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ hội nhập quốc tế toàn diện, với chỉ tiêu đến năm 2030 có 100% cơ sở giáo dục xây dựng môi trường giao tiếp phù hợp. Đồng thời, phấn đấu 90% cơ sở giáo dục đạt mức độ 1, 35% đạt mức độ 2 và 10% đạt mức độ 3 về tiêu chí đánh giá kết quả triển khai.

Để cụ thể hóa mục tiêu này, việc ứng dụng học liệu số và công nghệ giáo dục đóng vai trò then chốt. Tại trường THPT Việt Đức (Hà Nội), mô hình lớp học hỗn hợp đối với môn Giáo dục địa phương bước đầu được thí điểm và mang lại những tín hiệu tích cực.

Là người trực tiếp đứng lớp cô Phạm Bảo Anh, Giáo viên bộ môn Tiếng Anh, Trường THPT Việt Đức cho biết: “Đối với học sinh trường THPT Việt Đức, nền tảng tiếng Anh của các em khá tốt. Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai không quá khó khăn, dù không tránh khỏi thử thách khi chuyển đổi các môn học. Bước đầu, nhà trường triển khai dạy bộ môn Giáo dục địa phương bằng tiếng Anh. Đây là bộ môn dễ áp dụng, giúp học sinh làm quen việc học một môn khác bằng ngoại ngữ. Khi hiểu về văn hóa, lịch sử Thủ đô bằng tiếng Anh, các em có thể lan truyền niềm tự hào đến bạn bè năm châu”.

Cô Bảo Anh cũng nhấn mạnh vai trò đồng hành giữa các giáo viên: "Nếu sau này áp dụng cho các môn khoa học tự nhiên, giáo viên tiếng Anh sẽ cần phối hợp chặt chẽ với giáo viên bộ môn chuyên ngành để đảm bảo kiến thức truyền đạt vừa chính xác về ngôn ngữ, vừa chuẩn về chuyên môn”.

Ở góc độ người trực tiếp xây dựng giáo án và ghi hình bài giảng số, cô Nguyễn Hồng Hạnh, Giáo viên bộ môn Tiếng Anh, Trường THPT Việt Đức chia sẻ: "Mục tiêu của lớp học hỗn hợp là tạo ra kho tài liệu (slide, video, phiếu bài tập...) giúp giảm bớt gánh nặng cho giáo viên và tiết kiệm thời gian chuẩn bị tiết học. Khác với tiết học truyền thống thiên về ngữ pháp để đi thi, việc dạy một bộ môn khác bằng tiếng Anh giúp học sinh không bị áp lực chia thì hay phát âm sai, mà tập trung hiểu nội dung bài học. Nhờ ứng dụng công nghệ, bài tập tương tác trên điện thoại và hoạt động nhóm, học sinh chủ động và tự tin hơn”.

Ghi nhận đến nay, việc triển khai thí điểm dạy tiếng Anh vẫn đang được các trường rà soát những điều kiện để đáp ứng yêu cầu.

Theo ông Phạm Quốc Toản, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội, việc từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường cần phù hợp điều kiện thực tế của từng cơ sở giáo dục. Nhà trường phải rà soát đội ngũ, năng lực học sinh, cơ sở vật chất, chương trình giáo dục và khả năng tổ chức các môn học, hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh để lựa chọn mức độ phù hợp, không hình thức.

Ở mức độ khởi đầu, các trường tập trung nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh, tạo môi trường và cơ hội sử dụng tiếng Anh thường xuyên hơn thông qua câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm, giao tiếp phù hợp với lứa tuổi.

Ở mức cao hơn, nhà trường từng bước mở rộng sử dụng tiếng Anh trong một số hoạt động giáo dục, nội dung hoặc chủ đề của các môn học phù hợp, tăng cường phối hợp giữa giáo viên tiếng Anh với giáo viên các môn khác. Với những cơ sở đủ điều kiện, có thể tổ chức một số môn học, hoạt động giáo dục hoặc nội dung giáo dục bằng tiếng Anh theo quy định, bảo đảm chất lượng và tính khả thi.

Nhấn mạnh vai trò của đội ngũ, ông Phạm Quốc Toản cho rằng, đây là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục. Công tác bồi dưỡng của các trường cần đi vào nhu cầu thực tế như năng lực sử dụng tiếng Anh, phương pháp tổ chức hoạt động, dạy học môn học hoặc nội dung giáo dục bằng tiếng Anh, xây dựng học liệu, kiểm tra đánh giá và ứng dụng công nghệ. Các hoạt động tập huấn cần theo hướng thực hành, có sản phẩm sau bồi dưỡng và hỗ trợ tiếp nối tại cơ sở.

Tạo hệ sinh thái ngôn ngữ từ vùng khó đến nội đô

Cùng với Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cũng cho thấy cách tiếp cận đa dạng, nhằm từng bước thu hẹp khoảng cách vùng miền và tạo môi trường sử dụng tiếng Anh tự nhiên ngay trong đời sống học đường.

Từ những địa bàn đặc thù như Côn Đảo, Thạnh An, chương trình "Tri Thức Yêu Thương" đã mang giáo viên nước ngoài đến với học sinh qua nền tảng trực tuyến. Trong học kỳ II năm học 2025-2026, mô hình triển khai tại 5 trường với 81 lớp học, 66 điểm cầu và gần 2.100 học sinh. Đến tháng 7/2026, các trường tiếp tục được trao tặng Phòng học số.

Cô Nguyễn Thị Hòa, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Lê Hồng Phong (Côn Đảo) đánh giá học sinh đã tiến bộ rõ rệt về phản xạ nghe nói và tự tin hơn khi giao tiếp sau 7 tuần tham gia.

Không chỉ dừng lại ở các mô hình hỗ trợ vùng khó, TP Hồ Chí Minh sở hữu nền tảng chuẩn bị lâu dài: Từ năm 1998, Thành phố thí điểm chương trình tiếng Anh tăng cường; từ năm 2014 triển khai Đề án 5695 dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh; năm học 2025-2026, có 67,4% trường mầm non tổ chức cho trẻ làm quen tiếng Anh; hơn 90% trường phổ thông công lập tổ chức tiếng Anh tăng cường hoặc song ngữ; đội ngũ giáo viên được khảo sát và chuẩn hóa (hơn 80% giáo viên tiểu học, THCS đạt năng lực từ bậc 4 trở lên; hơn 50% giáo viên THPT đạt bậc 5, bậc 6).

TP Hồ Chí Minh xác định rõ: Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai không phải là biến tất cả các môn học thành môn dạy bằng tiếng Anh, mà là xây dựng hệ sinh thái ngôn ngữ. Lộ trình gồm 3 giai đoạn. Giai đoạn 2027–2030: Bồi dưỡng nguồn nhân lực nòng cốt, phấn đấu ít nhất 20% cơ sở giáo dục dạy một số môn bằng tiếng Anh; Giai đoạn 2031–2035: Chuẩn hóa đội ngũ và hoàn thiện chương trình dạy học phù hợp; Giai đoạn 2036–2045: Vận hành hệ sinh thái song ngữ bền vững và môi trường ngôn ngữ toàn diện.

Dù ở Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh, điểm cốt lõi của hành trình này không chỉ là tăng số tiết học, mà là chuyển từ "dạy tiếng Anh" sang "xây dựng môi trường tiếng Anh", nơi học sinh được thực hành, giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ như một công cụ tự nhiên trong học tập và cuộc sống.