Bên cạnh nỗ lực bổ sung phòng học, tuyển dụng giáo viên, Thành phố đang đối mặt với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đồng đều giữa các địa bàn, đồng thời bảo đảm tính ổn định trong quá trình đổi mới giáo dục phổ thông.
Quy mô giáo dục mở rộng, áp lực trường lớp chưa đồng đều
Tại buổi làm việc với Đoàn Giám sát số 401 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tình hình triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và chuyên đề công tác giáo dục phổ thông trên địa bàn TP Hồ Chí Minh sáng 9/11, bà Nguyễn Thanh Xuân, Phó Bí thư Đảng ủy UBND TP Hồ Chí Minh, cho biết từ ngày 1/7/2025, Thành phố được tổ chức lại trên cơ sở hợp nhất TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đồng thời vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp với 168 đơn vị hành chính cấp xã. Sau sắp xếp, mạng lưới giáo dục Thành phố có 3.438 cơ sở giáo dục.
Theo UBND Thành phố, năm học 2026 - 2027, TP Hồ Chí Minh dự kiến có 2.621.038 học sinh, tăng 96.258 học sinh so với năm học trước; trong đó, khu vực công lập có 2.193.065 học sinh, ngoài công lập có 427.973 học sinh. Riêng bậc phổ thông có 1.223 trường với hơn 2 triệu học sinh. Quy mô học sinh tiếp tục tăng, trong khi điều kiện phát triển mạng lưới trường lớp giữa các địa bàn còn chênh lệch, đặt ra yêu cầu lớn về bảo đảm chỗ học và phân bổ nguồn lực giáo dục.
Năm 2026, Thành phố tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập, còn 1.486 cơ sở sau sắp xếp. Tuy nhiên, việc tổ chức lại mạng lưới không đồng nghĩa áp lực trường lớp đã được giải quyết. Quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học tại các khu công nghiệp và khu đô thị mới tiếp tục tạo sức ép lên hệ thống trường học. Trong khi đó, quỹ đất dành cho giáo dục còn hạn hẹp, chi phí giải phóng mặt bằng cao, điều kiện phát triển mạng lưới trường lớp giữa các khu vực chưa đồng đều.
Một trong những chỉ số phản ánh rõ áp lực này là số phòng học trên dân số trong độ tuổi đi học. Theo bà Nguyễn Thanh Xuân, Thành phố hiện đạt 280/300 phòng học trên 10.000 dân trong độ tuổi đi học; vẫn còn 78/168 phường, xã, đặc khu chưa đạt chỉ tiêu 300 phòng học/10.000 dân. Điều này cho thấy nhu cầu bổ sung trường lớp vẫn rất lớn, nhất là tại những địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh và dân số tăng cao.
Thực tế, bài toán trường lớp không chỉ nằm ở số lượng phòng học mà còn ở chất lượng và điều kiện tổ chức dạy học. Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Thành phố đã nhận diện những bất cập về cơ sở vật chất, trong đó có sự chênh lệch giữa các địa bàn. Bên cạnh những trường được đầu tư đồng bộ về phòng học, phòng bộ môn, thiết bị và không gian STEM, vẫn còn những cơ sở có diện tích nhỏ, thiếu sân chơi, bãi tập; một số công trình xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu mới.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Thành phố đang tập trung giải quyết vấn đề này theo hướng vừa xây dựng mới, vừa nâng cấp chất lượng các trường hiện hữu, phấn đấu đến năm học 2027 - 2028 đáp ứng đủ nhu cầu chỗ học cho người dân. Việc đầu tư cũng cần tính đến đặc thù từng khu vực, bởi nhu cầu học tập ở các địa bàn không giống nhau.
Tại một số khu vực nội thành như Sài Gòn, Tân Định, Đa Kao, nhu cầu gửi trẻ ở bậc mầm non vẫn lớn; những trường có chất lượng tốt thường thu hút đông phụ huynh, đặt ra yêu cầu tiếp tục mở rộng không gian và cải thiện cơ sở vật chất.
Để bổ sung phòng học, Thành phố triển khai Chiến dịch thi đua “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học” với tinh thần thi công “3 ca, 4 kíp”. Tính đến ngày 5/9/2026, Thành phố đã đưa vào khai thác 1.027 phòng học mới và từ nay đến ngày 31/12/2026 dự kiến đưa thêm 301 phòng học vào sử dụng. Đây là nỗ lực nhằm bổ sung chỗ học, đáp ứng nhu cầu của năm học mới và những năm tiếp theo.
Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường học, Thành phố rà soát, sắp xếp, khai thác và sử dụng hiệu quả tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính. Những cơ sở nhà, đất có vị trí và điều kiện phù hợp được ưu tiên chuyển đổi công năng thành cơ sở giáo dục, góp phần tiết kiệm nguồn lực đầu tư và bổ sung trường lớp tại các địa bàn có nhu cầu cao. Đến ngày 31/8/2026, Thành phố đã chuyển đổi 3 cơ sở thành trường học.
Bà Lê Thụy Mỵ Châu, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, ngành giáo dục đã phối hợp với các sở, ngành và địa phương rà soát tình hình trường lớp, xác định những khu vực còn thiếu phòng học để tham mưu Thành phố bố trí nguồn lực. Kết quả bổ sung hơn 1.000 phòng học là nỗ lực của cả hệ thống chính trị, từ sự chỉ đạo của lãnh đạo Thành phố đến việc phối hợp triển khai của các địa phương, sở, ngành.
Thiếu giáo viên cục bộ, cần ổn định chính sách
Cùng với áp lực về cơ sở vật chất, tình trạng thiếu giáo viên và mất cân đối đội ngũ giữa các cấp học, môn học và địa bàn cũng là vấn đề đặt ra đối với ngành giáo dục TP Hồ Chí Minh. Theo báo cáo của UBND Thành phố, toàn thành phố hiện còn thiếu 8.185 giáo viên so với định mức, trong khi thừa cục bộ 1.416 giáo viên. Thực trạng này cho thấy việc tuyển dụng và bố trí giáo viên cần được thực hiện phù hợp hơn với quy mô học sinh, nhu cầu giảng dạy và đặc thù từng địa bàn, nhằm khắc phục tình trạng nơi thiếu, nơi thừa, bảo đảm điều kiện tổ chức dạy học.
Nhu cầu tuyển dụng giáo viên được xác định là 5.696 vị trí; Thành phố đã tuyển dụng 3.909 giáo viên và công nhận bổ sung 686 ứng viên. Tuy nhiên, việc tuyển đủ giáo viên vẫn gặp khó khăn do nguồn tuyển ở một số môn học hạn chế, trong khi nhu cầu nhân lực giữa các cấp học, môn học và địa bàn không đồng đều.
Các môn học còn thiếu giáo viên gồm Tiếng Anh, Tin học, Công nghệ, Nghệ thuật, Khoa học tự nhiên và Giáo dục thể chất. Trong đó, Nghệ thuật thiếu 774 giáo viên, gồm 376 giáo viên Âm nhạc và 398 giáo viên Mỹ thuật. Tình trạng này cho thấy khó khăn không chỉ nằm ở tổng số nhân lực mà còn ở cơ cấu môn học và khả năng phân bổ giáo viên phù hợp với yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Cường cho biết, bên cạnh giải pháp tuyển dụng, Thành phố đang nghiên cứu mở rộng nguồn lực tham gia giảng dạy trong trường phổ thông. Trong đó, việc mời chuyên gia, nghệ sĩ, huấn luyện viên tham gia hoạt động giáo dục được xem là hướng bổ sung nhân lực, nhất là đối với các lĩnh vực cần năng lực chuyên môn, kỹ năng thực hành và trải nghiệm thực tế.
Đối với các môn Nghệ thuật, Âm nhạc, Mỹ thuật, Thành phố định hướng phát huy vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ thông qua những đề án như sân khấu học đường, giúp học sinh có cơ hội tiếp cận, giao lưu và học hỏi trực tiếp. Cùng với đó, ngành giáo dục cần xây dựng các bộ học liệu chuyên biệt để hỗ trợ hoạt động giảng dạy.
Ở góc độ triển khai chương trình, ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, đánh giá Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đã tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động dạy và học. Học sinh năng động hơn, tư duy phản biện và năng lực tự học được nâng lên; giáo viên từng bước thích nghi, chủ động đổi mới phương pháp, cách tổ chức hoạt động và kiểm tra, đánh giá.
Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, từ những bỡ ngỡ ban đầu, sau quá trình tập huấn, bồi dưỡng và sinh hoạt chuyên môn, giáo viên đã dần chủ động hơn trong tổ chức dạy học. Sở Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với các địa phương mở lớp bồi dưỡng, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường để giáo viên trao đổi kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn và thống nhất cách thức triển khai. Đối với việc lựa chọn sách giáo khoa, các trường được nghiên cứu, lựa chọn bộ sách phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời, giáo viên cần được tiếp cận, tìm hiểu các bộ sách khác để có thêm cơ sở chuyên môn.
Tuy nhiên, đổi mới chương trình cũng đặt ra yêu cầu về sự ổn định trong quản lý và tổ chức thực hiện. Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh Nguyễn Tấn Phát cho rằng giáo dục phổ thông có vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, do đó cần có sự ổn định về pháp lý trong một chu kỳ đủ dài. Việc liên tục thay đổi thông tư, quy định, tổ chức bộ máy, chương trình và phương thức thi cử khiến các nhà trường, giáo viên phải thường xuyên điều chỉnh, ảnh hưởng đến tâm lý và hoạt động chuyên môn của đội ngũ.
Ông Nguyễn Tấn Phát kiến nghị cần bảo đảm sự ổn định về mặt pháp lý đối với giáo dục phổ thông trong ít nhất 5 năm cho một chu kỳ. Theo ông, nếu các quy định thay đổi liên tục trong thời gian ngắn, giáo viên sẽ phải dành nhiều thời gian để thích ứng với những điều chỉnh mới, thay vì tập trung cho nhiệm vụ dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Từ thực tiễn triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đề nghị ngành giáo dục cần mở rộng cách thức đánh giá, không chỉ nhìn nhận từ góc độ cơ quan quản lý. Bên cạnh vai trò quản lý, Sở Giáo dục và Đào tạo cần lấy ý kiến trực tiếp của giáo viên - những người trực tiếp giảng dạy, đồng thời lắng nghe học sinh và phụ huynh về chương trình, sách giáo khoa.
Ông Nguyễn Văn Chiến cũng lưu ý việc đánh giá cần đi vào thực chất, cụ thể, tránh chỉ dừng ở những nhận định chung hoặc cách nhìn hành chính. Qua giám sát, cần nhận diện rõ những bất cập trong tổ chức thực hiện, khó khăn về cơ sở vật chất, quản lý tài sản và nguồn lực để đề xuất cơ chế, chính sách phù hợp. Thực tế tại một số cơ sở giáo dục sau sắp xếp cho thấy tài sản, công trình đã cũ, xuống cấp; việc ghép các trường có quy mô khác nhau có thể phát sinh bất cập về không gian thư viện, nhân sự, trong khi thủ tục bố trí kinh phí sửa chữa, cải tạo còn mất nhiều thời gian.
Những vấn đề đặt ra cho giáo dục TP Hồ Chí Minh sau hợp nhất không chỉ là bổ sung phòng học hay tuyển đủ giáo viên, mà còn là yêu cầu tổ chức lại nguồn lực, thu hẹp chênh lệch điều kiện dạy học giữa các địa bàn và bảo đảm tính ổn định trong quản lý. Đây là những nội dung cần được xem xét đồng bộ để các giải pháp đầu tư, phát triển đội ngũ và đổi mới giáo dục đi vào thực chất, đáp ứng quy mô ngày càng lớn của Thành phố.
