Nhân lực ngành bán dẫn - Bài 2: Gắn đào tạo với thực tiễn doanh nghiệp

Tích lũy kinh nghiệm trong quá trình học

Nhắc lại thời gian công tác tại Trường Đại học Bách khoa, ông Huỳnh Phú Minh Cường cho biết, nhà trường đã chủ động kết nối với Marvell để mời doanh nghiệp đặt phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch trong trường. Cách hợp tác này bổ sung điều kiện thực hành cho sinh viên, đồng thời giúp cơ sở đào tạo tiếp cận gần hơn với yêu cầu chuyên môn của doanh nghiệp.

Ông Cường hiện là Phó Trưởng ban Khoa học và Công nghệ, được giao quyền Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Theo ông, bên cạnh việc hợp tác xây dựng phòng thí nghiệm, nhà trường còn tổ chức học kỳ doanh nghiệp. Sinh viên đến doanh nghiệp làm dự án và tích lũy tín chỉ cho môn học thông qua kết quả thực hiện.

Với học kỳ doanh nghiệp, sinh viên có cơ hội vận dụng kiến thức vào nhiệm vụ thực tế trong quá trình học. Còn phòng thí nghiệm đặt tại trường tạo thêm điều kiện để người học thực hành và nghiên cứu. Nhà trường có thể kết hợp các hình thức này để sinh viên từng bước làm quen với công việc trước khi tốt nghiệp.

Theo ông Cường, cơ sở đào tạo đã chủ động tạo môi trường để sinh viên tham gia những dự án thực tế. Đối với ngành bán dẫn, người học cần có cơ hội làm sản phẩm và tiếp cận quá trình chế tạo chip. Những trải nghiệm đó giúp sinh viên bổ sung kinh nghiệm mà việc học kiến thức trên lớp chưa thể đáp ứng đầy đủ.

Tuy nhiên, nhà trường khó tự tạo ra toàn bộ môi trường rèn luyện mà người học cần. Ông Nguyễn Quang Nam, Trưởng khoa Điện - Điện tử của Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) cho rằng ngành công nghệ cao đòi hỏi người lao động có kỹ năng và kinh nghiệm đáp ứng công việc. Trong khi đó, sự đóng góp của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo hiện còn hạn chế.

“Sinh viên cần môi trường rèn luyện thực tế, điều mà trường đại học đơn thuần khó cung cấp. Do đó, chúng tôi mong muốn các doanh nghiệp bán dẫn hợp tác chặt chẽ, tạo điều kiện cho sinh viên thực tập và các chuyên gia từ doanh nghiệp trở thành người hướng dẫn để truyền đạt kinh nghiệm thực tiễn”, ông Nam chia sẻ.

Chuyên gia doanh nghiệp có thể hướng dẫn sinh viên vận dụng kiến thức vào nhiệm vụ thực tế và hiểu rõ yêu cầu công việc; đồng thời sự phối hợp với nhà trường giúp người học tích lũy kinh nghiệm ngay trong quá trình học. Ông Nam mong muốn nhà trường và doanh nghiệp tích hợp hoạt động thực tập vào quá trình học, gắn với yêu cầu của đơn vị sử dụng lao động.

"Thay vì để sinh viên tự tìm cơ hội thực tập rồi doanh nghiệp phải đào tạo bổ sung sau khi tuyển dụng, các bên phối hợp để người học chuẩn bị kỹ năng sớm hơn", ông Nam cho biết thêm. Theo ông, yêu cầu này cũng đặt ra đối với những ngành khác muốn phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hợp tác quốc tế cũng tạo thêm cơ hội thực hành cho người học. TS. Thomas Aulig, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Việt - Đức, cho biết trường đã xây dựng chương trình thạc sĩ về thiết kế vi mạch bán dẫn với Đại học Stuttgart. Thông qua chương trình, người học Việt Nam có cơ hội tiếp cận các phòng sạch phục vụ đào tạo và nghiên cứu chuyên môn.

Ông Aulig mong muốn mở rộng hợp tác với các phòng sạch do Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) hoặc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh thiết lập trong nước. Đồng thời, trường có thể kết nối với các đối tác đại học và doanh nghiệp Đức để tiếp cận giảng viên, chuyên gia phù hợp khi có nhu cầu từ ngành công nghiệp và nguồn tài trợ cho chương trình.

Gắn đặt hàng đào tạo với nhu cầu sử dụng

Ông Nguyễn Hữu Yên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố đang chuẩn bị cơ chế giao nhiệm vụ và đặt hàng đào tạo cho các cơ sở giáo dục. Theo ông, doanh nghiệp cần nêu yêu cầu rõ ràng và đưa ra bài toán cụ thể để nhà trường xây dựng chương trình gắn với thực tiễn, hướng đến việc người học có thể làm việc sau đào tạo nếu đạt yêu cầu.

Trong cách phối hợp này, nhà nước hỗ trợ và doanh nghiệp đồng hành với nhà trường trong tổ chức đào tạo. Ông Yên đề cập vai trò đầu mối chủ chốt của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh trong xây dựng chương trình. Nhu cầu từ doanh nghiệp là cơ sở để các bên xác định nội dung đào tạo và chuẩn bị điều kiện triển khai.

Theo ông Yên, TP Hồ Chí Minh dự kiến ban hành cơ chế đặt hàng đào tạo trong tháng 12/2026. Để chuẩn bị triển khai, doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu nhân lực và yêu cầu công việc, còn các cơ sở đào tạo cần đánh giá khả năng đáp ứng. Trên cơ sở đó, nhà trường xây dựng nội dung đào tạo và tổ chức thực hành phù hợp với nhu cầu sử dụng lao động.

Ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố xác định một trong những trọng tâm hành động là “nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và năng lực làm chủ công nghệ theo tiêu chuẩn toàn cầu”.

Theo Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, Thành phố sẽ mở rộng hợp tác quốc tế để thu hút nguồn lực, thúc đẩy hợp tác công - tư và đầu tư chiến lược vào nghiên cứu và phát triển, công nghệ cao và giáo dục. Từ những sáng kiến và kết nối tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, Thành phố sẽ tiếp tục thúc đẩy các đề xuất phù hợp, hướng đến hình thành chương trình, dự án và khuôn khổ hợp tác cụ thể.

Với ngành bán dẫn, các cơ sở đào tạo cần cụ thể hóa yêu cầu đó theo từng nhóm người học. Sinh viên đại học cần nền tảng chuyên môn và môi trường tích lũy kinh nghiệm. Người học từ những chuyên ngành liên quan cần bổ sung kiến thức phù hợp với công việc sẽ đảm nhiệm. Việc xác định rõ đối tượng giúp nhà trường lựa chọn chương trình sát với nhu cầu doanh nghiệp.

Để đáp ứng nhu cầu trước mắt, ông Yên cho biết Sở Khoa học và Công nghệ đã trao đổi để chuẩn bị các chương trình đào tạo phối hợp với Coherent và Amkor - hai tập đoàn của Hoa Kỳ hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn. Các chương trình dự kiến tổ chức trong tháng 12/2026 và những tháng đầu năm 2027 nhằm bổ sung nhân lực đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, bên cạnh các chương trình đào tạo dài hạn.

Các chương trình bổ sung kỹ năng sẽ dựa trên nền tảng chuyên môn mà người học đã có. Cơ sở đào tạo cũng sẽ lựa chọn nội dung và thời gian thực hành phù hợp với yêu cầu công việc, đồng thời xác định rõ năng lực người học cần đạt sau khóa học. Những yêu cầu này cần sự trao đổi trực tiếp giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trước khi tổ chức chương trình.

Bài cuối: Bồi đắp năng lực làm chủ công nghệ