Từ yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp đến mục tiêu phát triển năng lực công nghệ trong nước, đào tạo nhân lực bán dẫn đang đặt ra nhiều nhiệm vụ cho các trường đại học. Tiến sĩ Huỳnh Phú Minh Cường, Phó Trưởng ban Ban Khoa học và Công nghệ, kiêm Quyền Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM), phân tích những vấn đề này.
Thưa Tiến sĩ Huỳnh Phú Minh Cường, cần hiểu như thế nào về nhân lực trình độ cao trong ngành bán dẫn?
Công việc trong ngành bán dẫn có phạm vi rất rộng, với những yêu cầu khác nhau về kiến thức và kinh nghiệm. Có những vị trí sinh viên tốt nghiệp chương trình đại học bốn năm có thể đảm nhận, nhưng cũng có những công việc mà người học chưa thể thực hiện ngay sau khi ra trường. Vì vậy, khi nói đến nhân lực trình độ cao, trước hết cần xác định nhân lực đó phục vụ công việc nào và phải đáp ứng yêu cầu gì.
Theo tôi, để làm việc tốt trong lĩnh vực bán dẫn, người học cần hai yếu tố: kiến thức đủ rộng trong lĩnh vực chuyên môn và kinh nghiệm thực tế. Kiến thức từ sách vở là cần thiết, nhưng chưa đủ để giải quyết tốt công việc. Người học phải có cơ hội thực hành, tham gia nghiên cứu và làm những dự án cụ thể để tích lũy kinh nghiệm.
Đối với Việt Nam, đào tạo nhân lực bán dẫn còn gắn với hai mục tiêu. Một là cung cấp đội ngũ đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Hai là chuẩn bị nguồn nhân lực đủ năng lực để từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn cho quốc gia. Mục tiêu thứ hai đòi hỏi các cơ sở đào tạo quan tâm nhiều hơn đến chiều sâu chuyên môn và khả năng nghiên cứu của người học.
Khi làm việc với các doanh nghiệp bán dẫn nước ngoài, chúng tôi nhận được nhiều câu hỏi về nguồn nhân lực và kinh nghiệm của sinh viên mới tốt nghiệp. Những trao đổi đó cho thấy, bên cạnh kết quả đào tạo ở bậc đại học, vẫn còn nhu cầu lớn đối với nhân lực có trình độ chuyên sâu hơn. Đây là cơ sở để nhà trường nhìn lại chương trình, phương thức đào tạo và xác định những nội dung cần tiếp tục đầu tư.
Vì sao các trường đại học cần chủ động hơn trong việc giúp người học tích lũy kinh nghiệm thực tế, thưa ông?
Tại những nơi có ngành công nghiệp bán dẫn phát triển mạnh như Mỹ, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc), sinh viên sau khi tốt nghiệp đại học có thể vào doanh nghiệp làm việc và tiếp tục được đào tạo. Trong môi trường đó, kiến thức và kinh nghiệm của người lao động được bồi đắp thông qua hoạt động sản xuất, nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp.
Bối cảnh của Việt Nam có những khác biệt. Ngành công nghiệp bán dẫn đang trong quá trình phát triển, số lượng doanh nghiệp còn hạn chế nên sự hỗ trợ của doanh nghiệp đối với đào tạo chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Các cơ sở giáo dục đại học vì thế cần có cách làm chủ động hơn để chuẩn bị nguồn nhân lực có chất lượng.
Nếu chỉ trông chờ vào quá trình đào tạo tiếp sau khi sinh viên được tuyển dụng, chúng ta sẽ khó chuẩn bị kịp đội ngũ cho những yêu cầu chuyên sâu. Nhà trường cần tăng cơ hội để người học bổ sung kiến thức, thực hành và tích lũy kinh nghiệm ngay trong quá trình đào tạo. Đó cũng là lý do chúng tôi chú trọng cả đào tạo sau đại học và những hình thức hợp tác trực tiếp với doanh nghiệp.
Có nhiều cách để thực hiện, từ tổ chức học kỳ doanh nghiệp, đưa dự án của doanh nghiệp vào quá trình học tập đến xây dựng phòng thí nghiệm phục vụ thực hành, nghiên cứu. Điểm chung là người học được tiếp cận công việc thực tế, có điều kiện vận dụng kiến thức và từng bước nâng khả năng giải quyết vấn đề.
Sự chủ động này hướng đến việc chuẩn bị đội ngũ vừa đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, vừa có thể tham gia những nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ trong nước. Muốn đạt mục tiêu đó, nhà trường cần đồng thời quan tâm đến kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm mà người học có được trước khi tốt nghiệp.
Thưa ông, đào tạo sau đại học có vai trò gì trong việc chuẩn bị đội ngũ nhân lực bán dẫn?
Bán dẫn là lĩnh vực có kiến thức rộng và chuyên sâu. Để giải quyết những bài toán khó hơn, chúng ta cần đội ngũ được đào tạo ở trình độ cao hơn, trong đó có thạc sĩ và tiến sĩ. Đây là lực lượng cần thiết cho hoạt động nghiên cứu, đồng thời đáp ứng nhu cầu nhân lực chuyên môn sâu của doanh nghiệp.
Trong quá trình hoàn thiện các chương trình đào tạo về thiết kế vi mạch và công nghệ bán dẫn, ĐHQG-HCM đặc biệt chú trọng bậc sau đại học. Định hướng này xuất phát từ nhu cầu thực tế mà chúng tôi nhận thấy khi trao đổi với doanh nghiệp, cũng như yêu cầu chuẩn bị năng lực công nghệ cho Việt Nam.
Các chương trình chuyên sâu được phát triển theo nhiều hướng, gồm thiết kế vi mạch, công nghệ đóng gói chip và chế tạo linh kiện bán dẫn. Việc mở rộng những hướng đào tạo này giúp chuẩn bị nhân lực cho các công đoạn khác nhau, đồng thời tạo điều kiện để người học đi sâu vào lĩnh vực phù hợp với năng lực và định hướng nghiên cứu.
Cùng với xây dựng chương trình, chúng tôi mở rộng hợp tác quốc tế với các đối tác tại Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Singapore và nhiều quốc gia khác. Nội dung hợp tác gồm cùng xây dựng, cập nhật chương trình đào tạo, trao đổi sinh viên và giảng viên. Qua đó, người học và đội ngũ giảng dạy có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức, phương pháp và môi trường nghiên cứu.
ĐHQG-HCM cũng triển khai chương trình VNU350 để thu hút các nhà khoa học, giảng viên từ nước ngoài về làm việc, trong đó có lĩnh vực vi mạch bán dẫn. Đội ngũ giảng viên cùng với chương trình đào tạo và điều kiện nghiên cứu là những yếu tố cần được chuẩn bị để nâng chất lượng đào tạo chuyên sâu.
Hiện nay, nhà trường đang triển khai những hình thức nào để sinh viên được làm việc với bài toán của doanh nghiệp, thưa ông?
Có, hiện nhà trường đang triển khai một hình thức là học kỳ doanh nghiệp. Cụ thể, sinh viên đến doanh nghiệp tham gia các dự án và được công nhận tín chỉ cho những nội dung học tập tương ứng. Cách tổ chức này tạo cơ hội để sinh viên làm việc trong môi trường thực tế, vận dụng kiến thức đã học vào những nhiệm vụ cụ thể.
Từ kinh nghiệm công tác tại Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG-HCM), tôi thấy việc chủ động kết nối với doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng. Ngoài đưa sinh viên đến doanh nghiệp, nhà trường có thể hợp tác để doanh nghiệp đặt phòng thí nghiệm ngay tại trường. Nhờ đó, hoạt động đào tạo có thêm điều kiện gắn với yêu cầu chuyên môn và môi trường làm việc của doanh nghiệp.
Một hướng khác là đầu tư các phòng thí nghiệm để sinh viên được thực hành và nghiên cứu nhiều hơn. Với vi mạch bán dẫn, chúng tôi muốn người học có cơ hội làm những dự án thực tế, tham gia thiết kế và đưa thiết kế đi chế tạo thành chip. Quá trình này giúp sinh viên có thêm kinh nghiệm bên cạnh phần kiến thức được trang bị trong chương trình.
Các hình thức đó có thể bổ sung cho nhau. Học kỳ doanh nghiệp giúp người học tiếp cận công việc tại đơn vị sử dụng lao động; phòng thí nghiệm tạo điều kiện thực hành, nghiên cứu trong trường; còn dự án hợp tác giúp kết nối kiến thức với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp.
Điều chúng tôi hướng tới là tăng cả kiến thức và kinh nghiệm cho người học. Khi xác định rõ yêu cầu về nhân lực, nhà trường phải lựa chọn những cách tổ chức đào tạo phù hợp để sinh viên có khả năng giải quyết bài toán của doanh nghiệp, đồng thời có nền tảng tiếp tục học tập và nghiên cứu chuyên sâu.
Ông có thể cho biết thêm, hạ tầng nghiên cứu dùng chung sẽ hỗ trợ mục tiêu đào tạo nhân lực và làm chủ công nghệ như thế nào?
Trước đây, ĐHQG-HCM tập trung vào đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn. Với việc xây dựng Trung tâm Đổi mới sáng tạo và đầu tư hạ tầng phòng thí nghiệm, chúng tôi hướng tới mở rộng vai trò trong nghiên cứu chuyên sâu, hợp tác với doanh nghiệp và hỗ trợ những ý tưởng khởi nghiệp trong lĩnh vực này.
Hạ tầng được định hướng phục vụ các hoạt động thiết kế, đo kiểm và đóng gói chip; ở giai đoạn tiếp theo là phát triển điều kiện nghiên cứu về chế tạo linh kiện bán dẫn. Những cơ sở này sẽ hỗ trợ đào tạo, đồng thời tạo điều kiện để nhà trường hợp tác với doanh nghiệp và các nhà khoa học trong, ngoài nước.
Chúng tôi mong muốn thông qua sự hợp tác đó có thể hình thành những ý tưởng mới, các dự án nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp. Khi đào tạo được gắn với hoạt động nghiên cứu cụ thể, người học có thêm môi trường thực hành, còn nhà khoa học có điều kiện trao đổi, cùng giải quyết các vấn đề chuyên môn với doanh nghiệp.
Đây cũng là cách ĐHQG-HCM xác định vai trò của mình trong hệ sinh thái bán dẫn: đào tạo nhân lực, nghiên cứu chuyên sâu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Các nhiệm vụ này có liên hệ với nhau, cần được phát triển trên nền tảng đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và mạng lưới hợp tác.
Mục tiêu cuối cùng là chuẩn bị nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng công việc, tham gia nghiên cứu và từng bước làm chủ công nghệ. Để đạt được điều đó, chúng tôi cần tiếp tục kết hợp đào tạo chuyên sâu, thực hành và hợp tác với doanh nghiệp, đồng thời mở rộng cơ hội kết nối với các nhà khoa học quốc tế.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
