Theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 25/5, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên toàn cầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đã kích hoạt mức đầu tư kỷ lục, khi ứng dụng của AI trong nhiều ngành nghề và nhu cầu công nghệ gia tăng đã thúc đẩy chi tiêu cho chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng năng lượng.
Hàng tỷ USD đầu tư vào các tập đoàn như Nvidia, AMD, Microsoft, Google và Huawei đã đạt quy mô có ảnh hưởng trực tiếp tới các lĩnh vực năng lượng, bán dẫn và quốc phòng.
Theo một báo cáo gần đây của Đại học Stanford, tổng đầu tư AI từ khu vực tư nhân của các nước trong giai đoạn 2013 - 2025 đã đạt 757,3 tỷ USD.
Mức tăng lớn nhất diễn ra trong năm ngoái, khi các công ty đầu tư tổng cộng 344,7 tỷ USD vào AI, tăng 127,5% so với năm trước đó. Gần một nửa tổng đầu tư AI trong suốt 13 năm qua được thực hiện riêng trong năm 2025.
Các công ty Mỹ chiếm 285,9 tỷ USD tổng đầu tư năm ngoái, tiếp theo là các công ty Trung Quốc với 12,4 tỷ USD đầu tư được công bố và các công ty Anh với 5,9 tỷ USD. Một số quốc gia và doanh nghiệp chưa công khai số liệu đầu tư.
Báo cáo cho thấy tổng đầu tư AI, bao gồm đầu tư doanh nghiệp và các hạng mục khác, đã đạt 581,7 tỷ USD, tăng 129,9% so với cùng kỳ năm trước.
Mỹ đứng đầu với 1.953 công ty được cấp vốn, tiếp theo là Anh với 172 công ty và Trung Quốc với 161 công ty.
Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu về số lượng công bố khoa học, trích dẫn và bằng sáng chế liên quan đến AI, với riêng năm ngoái đã giành được 35 bằng sáng chế.
Dù báo cáo của Đại học Stanford không bao gồm số liệu của Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng Ankara đã cập nhật chiến lược AI bằng một kế hoạch hành động mới dự kiến công bố sau lễ Eid al-Adha của người Hồi giáo.
Trước đó, Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua 6 ưu tiên và 119 biện pháp trong chiến lược AI quốc gia giai đoạn 2021 - 2025, với mục tiêu rộng hơn nhằm tăng cường đầu tư AI trong tương lai.
Áp lực quản lý và quy định ngày càng tăng
Sự lan rộng nhanh chóng của AI cũng làm gia tăng áp lực xây dựng các khuôn khổ quản lý nhằm giải quyết những lo ngại xã hội, đạo đức và an ninh liên quan đến công nghệ này.
An ninh dữ liệu, bảo vệ bản quyền, thông tin sai lệch, quyền riêng tư cá nhân và tính minh bạch của thuật toán đã trở thành những vấn đề trung tâm trong hoạch định chính sách AI toàn cầu.
Đạo luật AI của Liên minh châu Âu (EU), các cuộc tranh luận về an ninh tại Mỹ và mô hình quản lý tập trung của Trung Quốc cho thấy các cách tiếp cận quản lý khác nhau.
Các nước G20 không có luật nào liên quan đến AI vào năm 2016, nhưng con số này đã tăng lên 150 đạo luật vào cuối năm 2025.
Mỹ dẫn đầu với 25 đạo luật, tiếp theo là Hàn Quốc với 17, còn Pháp và Nhật Bản đều có 10 đạo luật.
AI đang thay đổi hàng loạt lĩnh vực
Công nghệ AI tiếp tục làm thay đổi các lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, giao thông, năng lượng, quốc phòng, ngân hàng và tài chính.
Trong nông nghiệp, AI được sử dụng để nâng cao hiệu quả sản xuất, tối ưu hóa tài nguyên và giảm tác động khí hậu tới canh tác. Các cảm biến, hình ảnh vệ tinh và công nghệ thiết bị bay không người lái giúp xác định nhu cầu tưới tiêu, sử dụng phân bón, sức khỏe cây trồng và thời điểm thu hoạch.
Trong y tế, AI thúc đẩy tiến bộ trong chẩn đoán sớm, hình ảnh y khoa, phát triển thuốc, theo dõi bệnh nhân và điều trị cá nhân hóa. Việc mở rộng khả năng di động cũng giúp AI được ứng dụng nhiều hơn trong các lĩnh vực như phẫu thuật từ xa.
Trong giao thông và logistics, AI hỗ trợ tối ưu hóa tuyến đường, quản lý giao thông, tiết kiệm nhiên liệu, công nghệ xe tự lái và lập kế hoạch chuỗi cung ứng. Các phương tiện tự hành và hệ thống giao thông thông minh ngày càng được tích hợp vào đời sống hàng ngày, theo nghiên cứu của Đại học Stanford.
Trong lĩnh vực năng lượng và công nghiệp, AI ngày càng được dùng để hỗ trợ sản xuất năng lượng tái tạo, dự báo sự cố hệ thống và nâng cao hiệu quả vận hành.
Trong quốc phòng, AI đã trở thành yếu tố trung tâm đối với các hệ thống tự động, xử lý hình ảnh, nhận diện mục tiêu, tác chiến điện tử, an ninh mạng, mô phỏng và công nghệ hỗ trợ ra quyết định. Các hệ thống AI cũng được sử dụng rộng rãi trong các cuộc xung đột gần đây, bao gồm chiến tranh ở Trung Đông.
Trong lĩnh vực ngân hàng và tài chính, AI được áp dụng rộng rãi trong phát hiện gian lận, phân tích rủi ro tín dụng, mô hình hóa hành vi khách hàng và dịch vụ cá nhân hóa, cho phép nhiều giao dịch được hoàn tất mà không cần tới chi nhánh vật lý.
Sự gia tăng của các hình thức gian lận do AI hỗ trợ và những hành vi lạm dụng khác cũng đã trở thành mối lo chính sách lớn, khi các chính phủ ngày càng coi AI là yếu tố kinh tế then chốt ảnh hưởng tới năng suất, xuất khẩu dịch vụ, năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh toàn cầu.
Những con số đầu tư kỷ lục cho thấy AI đang trở thành một lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế, nhưng quy mô vốn chưa phản ánh đầy đủ năng lực làm chủ công nghệ và hiệu quả ứng dụng.
Trong khi Mỹ dẫn đầu về đầu tư tư nhân, Trung Quốc có những thế mạnh khác về nghiên cứu và phát triển AI.
Điều này đặt ra vấn đề đối với các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam: không chỉ huy động thêm nguồn lực mà còn phải lựa chọn trọng tâm đầu tư, nâng cao năng lực tự chủ và chuyển nguồn lực thành những sản phẩm công nghệ có giá trị thực tế.
Cuộc đua đầu tư AI toàn cầu đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam không chỉ về huy động vốn mà còn về phân bổ nguồn lực có trọng tâm, trọng điểm để làm chủ công nghệ chiến lược. Theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời phải ưu tiên nguồn lực quốc gia cho những lĩnh vực này. Nghị quyết xác định yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, từng bước tự chủ về công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược; nhanh chóng tiếp thu, hấp thụ, làm chủ và ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến của thế giới.
Đối với AI, Nghị quyết 57 đặt ra mục tiêu cụ thể về năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI.
Nghị quyết 57 đồng thời xác định AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn và một số công nghệ mới nổi thuộc nhóm công nghệ chiến lược cần từng bước làm chủ. Đây là cơ sở để định hướng nguồn lực đầu tư không chỉ vào ứng dụng AI mà còn vào hạ tầng, nghiên cứu và phát triển năng lực công nghệ trong nước.
Yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn lực được cụ thể hóa rõ hơn trong Thông báo số 24-TB/CQTTBCĐ kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW với trọng tâm chuyển từ đầu tư và triển khai nhiệm vụ sang sản phẩm và kết quả thực tế.
Theo Thông báo 24, các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57 chỉ được coi là hoàn thành khi có "sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người dùng thực tế và hiệu quả đo đếm được".
Thông báo 24 yêu cầu tập trung nguồn lực làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược thành sản phẩm cụ thể, trong đó AI được xác định là một trong những lĩnh vực ưu tiên.
Đặc biệt, việc đầu tư phát triển công nghệ chiến lược phải gắn với mục tiêu và trách nhiệm có thể kiểm chứng.
Thông báo 24 yêu cầu đối với từng công nghệ chiến lược phải xác định rõ mục tiêu theo các mốc 1 năm, 3 năm, 5 năm và 10 năm về công nghệ được làm chủ, sản phẩm hình thành, khả năng xuất khẩu và đóng góp cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh, năng lực tự chủ quốc gia. Bộ, cơ quan được giao chủ trì không chỉ chịu trách nhiệm về quy trình, thủ tục mà còn phải chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng, kết quả, hiệu quả và tác động thực tế.
Nhìn từ làn sóng đầu tư AI toàn cầu, vấn đề quan trọng đối với Việt Nam vì vậy không phải chạy đua về quy mô vốn với các cường quốc công nghệ, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực để từng bước làm chủ AI và tạo ra giá trị thực tế.
Theo tinh thần Nghị quyết 57 và Thông báo 24, kết quả đầu tư phải được thể hiện bằng công nghệ được làm chủ, sản phẩm có khả năng vận hành, năng suất được nâng cao, doanh nghiệp phát triển và lợi ích mang lại cho người dân, xã hội. Đây là cơ sở để chuyển từ mục tiêu gia tăng đầu tư AI sang nâng cao năng lực công nghệ và đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế.
