Đây là những nội dung được trao đổi tại Hội nghị Khoa học cấp quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo và những tác động đến lĩnh vực pháp luật” do Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định phối hợp tổ chức ngày 30/10 tại TP Hồ Chí Minh. Hội nghị có sự tham gia của các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia pháp lý, đại diện cơ quan tư pháp, luật sư và doanh nghiệp.
Tại phiên toàn thể, các tham luận tập trung phân tích những vấn đề pháp lý trong quá trình ứng dụng AI vào các lĩnh vực có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức như bảo vệ dữ liệu cá nhân, hoạt động bán lẻ thuốc và ứng dụng trợ lý ảo trong xét xử.
Đáng chú ý, tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: tiếp cận từ Luật Dược số 44/2024/QH15” của Thạc sĩ, Dược sĩ Nguyễn Công Hậu, giảng viên Trường Đại học Gia Định, đặt ra yêu cầu rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật khi AI tham gia vào hoạt động kinh doanh và phân phối dược phẩm.
Trong lĩnh vực tư pháp, tham luận về ứng dụng trợ lý ảo cho thẩm phán tập trung phân tích cơ hội, thách thức và giới hạn trách nhiệm pháp lý. Việc sử dụng AI hỗ trợ xử lý thông tin, nghiên cứu hồ sơ và tham khảo các căn cứ pháp luật đặt ra yêu cầu phân định rõ chức năng hỗ trợ của công nghệ với thẩm quyền, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng, bảo đảm tính độc lập và khách quan trong hoạt động xét xử.
Theo PGS.TS.LS. Bùi Kim Hiếu, Trưởng Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định, tác động của AI cần được xem xét từ nhiều góc độ, bởi một vấn đề công nghệ có thể đồng thời liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật.
Một vấn đề như dữ liệu cá nhân có thể liên quan đến quyền riêng tư, trách nhiệm của doanh nghiệp, an ninh mạng và quản trị công nghệ.
Trong khi đó, ứng dụng AI trong xét xử đặt ra yêu cầu về trách nhiệm, tính minh bạch và nguyên tắc độc lập của thẩm phán. Đối với đào tạo luật, sự phổ biến của AI tạo sinh cũng đòi hỏi các cơ sở đào tạo đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập.
Hội nghị tổ chức 6 phiên chuyên đề song song, tập trung vào các nhóm vấn đề gồm: cơ sở lý luận và khung pháp lý chung về AI; pháp luật dân sự, tài sản và sở hữu trí tuệ; ứng dụng AI trong tài chính - ngân hàng và quản trị doanh nghiệp; chính sách tài khóa, đầu tư và quản lý nhà nước; an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đạo đức AI; ứng dụng AI trong tư pháp, đào tạo luật và khuyến nghị chính sách.
Nhiều tham luận đi sâu phân tích các tình huống pháp lý cụ thể như trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống AI gây ra, quyền tác giả đối với sản phẩm do AI tạo sinh, nguy cơ lừa đảo bằng công nghệ cao, trách nhiệm của doanh nghiệp trong xử lý dữ liệu cá nhân và kiểm soát rủi ro khi triển khai các hệ thống AI.
Các chuyên gia cũng trao đổi về kinh nghiệm quốc tế, đối chiếu với thực tiễn Việt Nam nhằm nhận diện những khoảng trống pháp lý, từ đó đề xuất cơ chế quản lý phù hợp. Trong đó, vấn đề phân loại mức độ rủi ro của AI trong hoạt động hành nghề luật, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và trách nhiệm của nhà phát triển, doanh nghiệp khi đưa AI vào ứng dụng được đặc biệt quan tâm.
Tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng” của Thạc sĩ, Luật sư Phạm Ngọc Anh, giảng viên Trường Đại học Gia Định, phân tích yêu cầu xây dựng cơ chế quản lý đối với các mô hình ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động tài chính - ngân hàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự cân bằng giữa khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn hệ thống, quyền lợi khách hàng.
Sự tham gia của đại diện các cơ quan tư pháp, luật sư, chuyên gia bảo vệ dữ liệu, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo tạo điều kiện để các vấn đề được tiếp cận từ nhiều góc độ, gắn nghiên cứu khoa học với thực tiễn quản lý, xét xử và hoạt động kinh doanh.
Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật, sự phát triển của AI cũng đặt ra những thay đổi đối với hoạt động nghiên cứu, hành nghề và đào tạo nguồn nhân lực. Người học luật không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phải có tư duy phản biện, năng lực số, khả năng kiểm chứng thông tin và nhận diện rủi ro khi sử dụng các công cụ AI.
Các ý kiến tại hội nghị cho rằng, cùng với việc thúc đẩy ứng dụng AI, cần chú trọng trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng công nghệ và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhân lực. Đây là cơ sở để hạn chế những rủi ro phát sinh, đồng thời bảo đảm công nghệ được khai thác phục vụ con người và phát triển xã hội.
Hội nghị góp phần mở rộng trao đổi học thuật, kết nối các nhà nghiên cứu, chuyên gia pháp lý và doanh nghiệp trong nhận diện những vấn đề mới phát sinh từ AI; qua đó cung cấp thêm cơ sở thực tiễn và khoa học cho việc nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số.
