AI đặt ra nhiều vấn đề pháp lý mới trong bối cảnh chuyển đổi số

Sự phát triển và ứng dụng ngày càng rộng rãi của trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ, trách nhiệm bồi thường thiệt hại và kiểm soát rủi ro. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý đòi hỏi sự phối hợp nghiên cứu liên ngành, gắn kết giữa cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và doanh nghiệp.

Đây là những nội dung được trao đổi tại Hội nghị Khoa học cấp quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo và những tác động đến lĩnh vực pháp luật” do Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định phối hợp tổ chức ngày 30/10 tại TP Hồ Chí Minh. Hội nghị có sự tham gia của các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia pháp lý, đại diện cơ quan tư pháp, luật sư và doanh nghiệp.

1000004299.jpg
Quang cảnh Hội nghị Khoa học cấp quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo AI và những tác động đến lĩnh vực pháp luật”.

Tại phiên toàn thể, các tham luận tập trung phân tích những vấn đề pháp lý trong quá trình ứng dụng AI vào các lĩnh vực có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức như bảo vệ dữ liệu cá nhân, hoạt động bán lẻ thuốc và ứng dụng trợ lý ảo trong xét xử.

Đáng chú ý, tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: tiếp cận từ Luật Dược số 44/2024/QH15” của Thạc sĩ, Dược sĩ Nguyễn Công Hậu, giảng viên Trường Đại học Gia Định, đặt ra yêu cầu rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật khi AI tham gia vào hoạt động kinh doanh và phân phối dược phẩm.

Trong lĩnh vực tư pháp, tham luận về ứng dụng trợ lý ảo cho thẩm phán tập trung phân tích cơ hội, thách thức và giới hạn trách nhiệm pháp lý. Việc sử dụng AI hỗ trợ xử lý thông tin, nghiên cứu hồ sơ và tham khảo các căn cứ pháp luật đặt ra yêu cầu phân định rõ chức năng hỗ trợ của công nghệ với thẩm quyền, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng, bảo đảm tính độc lập và khách quan trong hoạt động xét xử.

Theo PGS.TS.LS. Bùi Kim Hiếu, Trưởng Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định, tác động của AI cần được xem xét từ nhiều góc độ, bởi một vấn đề công nghệ có thể đồng thời liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật.

Một vấn đề như dữ liệu cá nhân có thể liên quan đến quyền riêng tư, trách nhiệm của doanh nghiệp, an ninh mạng và quản trị công nghệ.

Trong khi đó, ứng dụng AI trong xét xử đặt ra yêu cầu về trách nhiệm, tính minh bạch và nguyên tắc độc lập của thẩm phán. Đối với đào tạo luật, sự phổ biến của AI tạo sinh cũng đòi hỏi các cơ sở đào tạo đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả học tập.

Hội nghị tổ chức 6 phiên chuyên đề song song, tập trung vào các nhóm vấn đề gồm: cơ sở lý luận và khung pháp lý chung về AI; pháp luật dân sự, tài sản và sở hữu trí tuệ; ứng dụng AI trong tài chính - ngân hàng và quản trị doanh nghiệp; chính sách tài khóa, đầu tư và quản lý nhà nước; an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đạo đức AI; ứng dụng AI trong tư pháp, đào tạo luật và khuyến nghị chính sách.

1000004298.jpg
TS. Trần Thị Ngọc Kim​, Phó Khoa Luật học Trường Đại học Đà Lạt, trình bày tham luận.

Nhiều tham luận đi sâu phân tích các tình huống pháp lý cụ thể như trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống AI gây ra, quyền tác giả đối với sản phẩm do AI tạo sinh, nguy cơ lừa đảo bằng công nghệ cao, trách nhiệm của doanh nghiệp trong xử lý dữ liệu cá nhân và kiểm soát rủi ro khi triển khai các hệ thống AI.

Các chuyên gia cũng trao đổi về kinh nghiệm quốc tế, đối chiếu với thực tiễn Việt Nam nhằm nhận diện những khoảng trống pháp lý, từ đó đề xuất cơ chế quản lý phù hợp. Trong đó, vấn đề phân loại mức độ rủi ro của AI trong hoạt động hành nghề luật, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và trách nhiệm của nhà phát triển, doanh nghiệp khi đưa AI vào ứng dụng được đặc biệt quan tâm.

Tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng” của Thạc sĩ, Luật sư Phạm Ngọc Anh, giảng viên Trường Đại học Gia Định, phân tích yêu cầu xây dựng cơ chế quản lý đối với các mô hình ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động tài chính - ngân hàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự cân bằng giữa khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn hệ thống, quyền lợi khách hàng.

Sự tham gia của đại diện các cơ quan tư pháp, luật sư, chuyên gia bảo vệ dữ liệu, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo tạo điều kiện để các vấn đề được tiếp cận từ nhiều góc độ, gắn nghiên cứu khoa học với thực tiễn quản lý, xét xử và hoạt động kinh doanh.

Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật, sự phát triển của AI cũng đặt ra những thay đổi đối với hoạt động nghiên cứu, hành nghề và đào tạo nguồn nhân lực. Người học luật không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phải có tư duy phản biện, năng lực số, khả năng kiểm chứng thông tin và nhận diện rủi ro khi sử dụng các công cụ AI.

1000004297.jpg
1000004295.jpg
Các đại biểu tham dự Hội nghị Khoa học cấp Quốc gia.

Các ý kiến tại hội nghị cho rằng, cùng với việc thúc đẩy ứng dụng AI, cần chú trọng trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng công nghệ và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhân lực. Đây là cơ sở để hạn chế những rủi ro phát sinh, đồng thời bảo đảm công nghệ được khai thác phục vụ con người và phát triển xã hội.

Hội nghị góp phần mở rộng trao đổi học thuật, kết nối các nhà nghiên cứu, chuyên gia pháp lý và doanh nghiệp trong nhận diện những vấn đề mới phát sinh từ AI; qua đó cung cấp thêm cơ sở thực tiễn và khoa học cho việc nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số.

Mạnh Linh/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Phát triển AI an toàn: Bài toán đặt ra với Việt Nam từ cuộc đua Mỹ - Trung

Phát triển AI an toàn: Bài toán đặt ra với Việt Nam từ cuộc đua Mỹ - Trung

Cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát rủi ro khi công nghệ ngày càng có khả năng tự vận hành. Với Việt Nam, bài toán không chỉ là đẩy nhanh ứng dụng AI mà còn phải xây dựng cơ chế quản trị an toàn, bảo đảm công nghệ phát triển phục vụ con người.

Một số gợi mở đối với Việt Nam từ việc Nhật Bản dùng AI chống tin tặc

Một số gợi mở đối với Việt Nam từ việc Nhật Bản dùng AI chống tin tặc

Trước làn sóng tấn công mạng, Nhật Bản phân bổ khoảng 10 tỷ yen cho các biện pháp khẩn cấp, thúc đẩy ứng dụng AI, cảnh báo sớm và phối hợp công – tư. Kinh nghiệm này gợi mở cho Việt Nam những giải pháp thực hiện Nghị quyết 57, từ bảo vệ hạ tầng số đến nâng cao năng lực ứng cứu và tự chủ công nghệ.

Biểu tượng của OpenAI và ChatGPT. Ảnh: AFP/TTXVN

Phát triển AI bền vững: Bài toán năng lượng đặt ra với Việt Nam

Sự bùng nổ của AI đang làm gia tăng áp lực lên hệ thống năng lượng và mục tiêu giảm phát thải tại nhiều quốc gia. Những thách thức này là vấn đề Việt Nam cần tính đến trong quá trình phát triển hạ tầng số, thúc đẩy ứng dụng công nghệ chiến lược theo định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW.

Từ tủ lạnh siêu thị đến lưới điện: Khi tấn công mạng đe dọa an ninh kinh tế

Từ tủ lạnh siêu thị đến lưới điện: Khi tấn công mạng đe dọa an ninh kinh tế

Những cuộc tấn công vào hệ thống làm lạnh tại châu Âu cho thấy tin tặc có thể gây thiệt hại trực tiếp cho hàng hóa và chuỗi cung ứng, thay vì chỉ đánh cắp dữ liệu. Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo nguy cơ tương tự đối với mạng lưới điện và các hạ tầng thiết yếu, đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực phòng vệ trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW.

Ảnh minh hoạ do AI thực hiện

AI biến lỗ hổng phần mềm thành vũ khí tấn công mạng trong vài giờ: Việt Nam ứng phó thế nào?

Nghiên cứu CyberBinGym cho thấy tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI) có thể phát triển mã khai thác lỗ hổng phần mềm trong vài giờ với chi phí thấp, trong điều kiện thử nghiệm. Nguy cơ này đặt ra yêu cầu Việt Nam đẩy nhanh quản trị lỗ hổng theo rủi ro, tăng cường giám sát và ứng cứu chủ động theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.