Theo truyền thông Anh, nghề dệt thảm có thể là một trong những nghề thủ công lâu đời nhất thế giới, nhưng ngay cả lĩnh vực sản xuất mang đậm dấu ấn truyền thống này cũng đang từng bước ứng dụng những công nghệ hiện đại, trong đó có AI.
Kukoon Rugs, doanh nghiệp gia đình chuyên kinh doanh thảm tại Anh và Ireland, là một ví dụ. Theo Giám đốc điều hành Paul Vallely, AI hiện được sử dụng thường xuyên ở hầu hết các bộ phận, từ tài chính, kinh doanh, tiếp thị đến quản lý chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm.
Ông Vallely cho biết việc ứng dụng công nghệ này giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh, đồng thời mở rộng hoạt động ở những lĩnh vực mà trước đây công ty chưa có điều kiện triển khai.
Dù sản phẩm thảm về cơ bản không thay đổi nhiều qua hàng nghìn năm, quy trình tạo ra và đưa sản phẩm đến tay khách hàng đang có những chuyển biến đáng kể. Từ khâu thiết kế, sản xuất đến tiếp thị và phân phối, AI đang góp phần thay đổi cách thức thực hiện từng công đoạn.
Theo ông Vallely, giá trị của công nghệ không nằm ở việc thay thế nghề truyền thống mà ở khả năng cải thiện toàn bộ quy trình, giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.
AI giải phóng sức lao động, mở rộng không gian sáng tạo
Một trong những lo ngại thường được đặt ra là AI có thể tác động tiêu cực đến các ngành nghề đòi hỏi tính sáng tạo. Tuy nhiên, từ thực tiễn tại Kukoon Rugs, ông Vallely cho rằng công nghệ này đang tạo điều kiện để nhân viên tập trung nhiều hơn vào những công việc có giá trị chuyên môn và sáng tạo cao.
AI giúp xử lý công việc nhanh chóng, chính xác và hiệu quả hơn, qua đó giảm bớt thời gian dành cho những nhiệm vụ lặp đi lặp lại. Nhân viên có thêm điều kiện để nghiên cứu, phân tích và tìm kiếm những hướng phát triển mới cho doanh nghiệp.
Theo ông Vallely, thay đổi rõ rệt nhất sau khi đưa AI vào hoạt động là doanh nghiệp đã giảm được nhiều công việc đơn điệu, tốn thời gian trong các bộ phận văn phòng. Quan trọng hơn, nhân viên dần chủ động tìm hiểu và nhận ra những khả năng mới mà công nghệ có thể mang lại.
Trước đây, có những nhiệm vụ họ chưa từng thực hiện hoặc không đủ thời gian để hoàn thành với chất lượng mong muốn. Khi được AI hỗ trợ, những công việc này trở nên khả thi hơn, đồng thời nhân viên có thể dành nhiều thời gian cho các nhiệm vụ đòi hỏi tư duy và chuyên môn.
Câu chuyện tại Kukoon Rugs cho thấy AI không nhất thiết làm giảm vai trò của người lao động. Nếu được sử dụng phù hợp, công nghệ có thể giúp mỗi người phát huy tốt hơn năng lực của mình, thay vì phải tiêu tốn thời gian cho những thao tác ít giá trị.
Xu hướng này cũng xuất hiện tại Seating Matters, doanh nghiệp chuyên sản xuất ghế chuyên dụng phục vụ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe ở khu vực ngoại ô Limavady, Bắc Ireland.
Sản phẩm của công ty được xuất khẩu tới nhiều cơ sở y tế trên thế giới, trong đó có Mỹ và Australia. Theo Giám đốc điều hành Martin Tierney, AI hiện đã trở thành một phần trong hoạt động thường ngày của doanh nghiệp, đặc biệt ở những công việc liên quan đến xử lý thông tin và quản lý nội bộ.
Ông Tierney cho rằng AI chưa thực sự đáp ứng tốt yêu cầu trong một số hoạt động như chăm sóc khách hàng, nhưng lại phát huy hiệu quả rõ rệt ở các khâu hậu cần và hành chính.
Những công việc như kế toán, tài chính, xử lý dữ liệu hay tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn vốn đòi hỏi nhiều thời gian và nhân lực. Với sự hỗ trợ của AI, doanh nghiệp có thể rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý thông tin.
AI không thay thế con người, nhưng người biết sử dụng AI có lợi thế
Để lý giải tác động của AI đối với năng suất lao động, ông Tierney đưa ra phép so sánh với sự ra đời của máy tính cầm tay và phần mềm Excel.
Trước đây, khi các phép tính đều được thực hiện thủ công bằng giấy và bút, sự xuất hiện của máy tính từng làm dấy lên lo ngại công cụ này sẽ thay thế đội ngũ kế toán. Tuy nhiên, thực tế cho thấy máy tính không loại bỏ nghề kế toán mà giúp người làm nghề xử lý công việc nhanh và hiệu quả hơn. Sau đó, phần mềm Excel tiếp tục nâng cao năng suất.
Theo ông Tierney, AI đang tạo ra một bước chuyển tương tự, nhưng với khả năng hỗ trợ rộng hơn và mạnh mẽ hơn nhiều.
Ông nhấn mạnh: “AI sẽ không trực tiếp thay thế công việc của bạn, nhưng một người biết sử dụng AI có thể thay thế bạn”.
Vì vậy, Seating Matters khuyến khích nhân viên chủ động tiếp cận và sử dụng công nghệ, đồng thời xây dựng những nguyên tắc rõ ràng để bảo đảm AI được ứng dụng một cách hợp lý.
Đáng chú ý, việc đưa AI vào hoạt động không khiến doanh nghiệp phải thu hẹp đội ngũ nhân sự. Ngược lại, số lượng nhân viên của Seating Matters hiện còn nhiều hơn trước. Công nghệ giúp họ nâng cao năng suất, đảm nhận những công việc đòi hỏi tư duy và chuyên môn cao hơn, thay vì mất nhiều thời gian cho các thao tác thủ công.
Ông Tierney lấy ví dụ về việc tìm kiếm tài liệu trong những tủ hồ sơ giấy. Trước đây, nhân viên có thể phải mất nhiều thời gian lục tìm một tài liệu cần thiết. Với công cụ hỗ trợ phù hợp, việc tra cứu và tổng hợp thông tin trở nên thuận tiện hơn nhiều.
Điều này cho thấy lợi ích của AI không chỉ nằm ở tốc độ xử lý mà còn ở khả năng tổ chức lại công việc, giúp doanh nghiệp sử dụng hiệu quả hơn nguồn nhân lực hiện có.
Một ưu điểm khác của AI là người sử dụng không nhất thiết phải có kiến thức chuyên sâu về công nghệ thông tin mới có thể khai thác công cụ này.
Theo ông Tierney, nhân viên có thể tương tác với AI bằng ngôn ngữ thông thường, trình bày vấn đề cần giải quyết và yêu cầu công cụ hỗ trợ phát triển ý tưởng. Cách tiếp cận này giúp AI trở nên gần gũi hơn với người lao động ở nhiều lĩnh vực, kể cả những ngành nghề không trực tiếp liên quan đến công nghệ.
Tuy nhiên, Seating Matters không khuyến khích sử dụng AI một cách tùy tiện. Doanh nghiệp này đặt ra những giới hạn cụ thể, đặc biệt đối với dữ liệu nhạy cảm như thông tin bệnh nhân và dữ liệu tài chính.
AI có thể được sử dụng để sàng lọc dữ liệu, tìm kiếm thư điện tử hoặc tài liệu cũ phục vụ công việc hiện tại, nhưng thông tin đưa vào hệ thống phải tuân thủ các nguyên tắc bảo mật. Quan trọng hơn, kết quả do AI tạo ra luôn cần được con người kiểm tra trước khi sử dụng.
Ông Tierney nhấn mạnh rằng trong mọi hoạt động ứng dụng AI, con người vẫn phải giữ quyền kiểm soát. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin và đưa ra gợi ý, nhưng không thể thay thế hoàn toàn sự đánh giá, kinh nghiệm và trách nhiệm của người thực hiện công việc.
Kinh nghiệm từ hai doanh nghiệp tại Bắc Ireland cho thấy AI có thể tạo ra giá trị ngay cả trong những ngành nghề có lịch sử lâu đời. Việc ứng dụng công nghệ không đồng nghĩa với từ bỏ phương thức sản xuất truyền thống, mà là tìm cách kết hợp kinh nghiệm, kỹ năng nghề với những công cụ hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm, hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh.
Gợi mở hướng hiện đại hóa ngành nghề truyền thống tại Việt Nam
Kinh nghiệm từ Bắc Ireland cho thấy AI có thể tạo ra giá trị cho doanh nghiệp truyền thống ngay từ những hoạt động quản lý, thiết kế và kinh doanh, không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc đầu tư các hệ thống sản xuất phức tạp. Đối với Việt Nam, đây là hướng tiếp cận đáng tham khảo khi nhiều làng nghề và cơ sở sản xuất vẫn gặp khó khăn trong đổi mới mẫu mã, quản lý đơn hàng, tiếp cận thị trường và nâng cao năng suất.
Trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, việc đưa AI vào ngành nghề truyền thống cần xuất phát từ nhu cầu thực tế và năng lực của từng cơ sở. Công nghệ có thể hỗ trợ phân tích xu hướng tiêu dùng, phát triển ý tưởng thiết kế, dự báo nhu cầu, quản lý hàng tồn kho và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số. Với những doanh nghiệp quy mô nhỏ, các công cụ AI dễ sử dụng có thể là bước khởi đầu phù hợp, giúp giảm chi phí tiếp cận công nghệ.
Tuy nhiên, ứng dụng AI cần đi đôi với bảo vệ tri thức nghề, dữ liệu kinh doanh và nâng cao kỹ năng của người lao động. Các cơ sở sản xuất cần xác định rõ những công việc có thể giao cho công nghệ hỗ trợ và những công đoạn vẫn phải dựa vào tay nghề, kinh nghiệm và sự sáng tạo của nghệ nhân. Kết quả do AI tạo ra cũng cần được kiểm tra trước khi áp dụng, đặc biệt trong thiết kế sản phẩm và xử lý thông tin nhạy cảm.
Giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm ở việc sử dụng công nghệ mới mà còn ở khả năng nâng cao sức cạnh tranh mà vẫn giữ được bản sắc sản phẩm. Kết hợp tri thức truyền thống với AI một cách phù hợp sẽ giúp các ngành nghề Việt Nam mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo thêm động lực phát triển bền vững.