Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cho biết, sau đợt lũ lịch sử xảy ra vào cuối tháng 11/2025, từ đầu năm 2026 đến nay, tình hình thời tiết tại Khánh Hòa diễn biến khá gay gắt, nắng nóng kéo dài, một số địa phương đã xảy ra tình trạng khô hạn cục bộ, thiếu nước tưới trầm trọng. Cụ thể như tại một số địa phương ở khu vực phía Nam của tỉnh như: xã Thuận Nam; Thuận Bắc, Công Hải, Ninh Hải, Vĩnh Hải, Bác Ái…

Dự báo khả năng thiếu nước tưới cục bộ do nắng gắt kéo dài, ngành nông nghiệp tỉnh Khánh Hòa đã khuyến cáo người dân chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp để thích ứng với tình hình khô hạn, thiếu nước tưới; đồng thời, chọn những loại giống cây trồng ngắn ngày như các loại rau màu, các loại đậu, bắp, dưa… ít tiêu hao nước tưới để sản xuất. Song song đó, khuyến khích nông dân đầu tư đào ao trải bạt tích nước tưới, ứng dụng mô hình tưới nước tiết kiệm để đảm bảo nguồn nước tưới đến cuối vụ gắn với chi phí đầu tư hợp lý…

Ông Nguyễn Đức Thuận, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa) cho biết, do đặc trưng vào vụ Hè Thu và vụ Mùa thường hay thiếu nước tưới nên ngành nông nghiệp tỉnh đã sớm đưa ra kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng và được các địa phương và nông dân hưởng ứng thực hiện tích cực. Tính đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện chuyển đổi ước khoảng trên 735 ha với diện cần chuyển đổi trên 1.494 ha, đạt 49,2% kế hoạch; trong đó chuyển đổi trên đất lúa hơn 294 ha; chuyển đổi trên đất khác trên 440 ha. 

Ngoài việc tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động 70 mô hình liên kết chuỗi giá trị sản phẩm như: lúa, bắp, măng tây, nho, táo, sắn, mía đường… ngành nông nghiệp tỉnh Khánh Hòa đã tạo thuận lợi để các doanh nghiệp, các hợp tác xã, tổ hợp tác cùng với nông dân mở rộng liên kết sản xuất rau, màu gắn với tiêu thụ sản phẩm bài bản, bền vững và cùng có lợi.

Hiệu quả rõ nét từ việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng phải kể đến xã Vĩnh Hải, một địa phương hầu như mọi năm luôn phải hứng chịu tình trạng khô hạn, thiếu nước tưới cho sản xuất. Nay mặc dù biến đổi khí hậu diễn biến không khác các năm trước, thậm chí gây gắt hơn. Thế nhưng nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp ở Vĩnh Hải vẫn phủ một màu xanh của cây nho cùng đa dạng loại loại rau, màu có giá trị kinh tế cao.

Ông Nguyễn Khắc Phòng, Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Tổng hợp Thái An (thôn Thái An, xã Vĩnh Hải) cho biết, do đặc thù khó khăn về nước tưới nên trước đây ở thôn Thái An hầu như không sản xuất được. Sau này hợp tác xã đã chuyển diện tích đất không chủ động nước tưới sang trồng nho (loại cây trồng không tốn nhiều nước tưới) kết hợp với ứng dụng mô hình tưới nước tiết kiếm như tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt… đã phát huy tác dụng rất hiệu quả.

"Chính từ việc mạnh dạn chuyển đổi sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp đã giúp tiết kiệm đáng kể nguồn tài nguyên nước. Đặc biệt hơn nữa không những phát huy giá trị sử dụng đất lâu dài, tiết kiệm rõ chi phí đầu tư, mà hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng của sản phẩm nho vẫn tăng. Việc này đã và đang tạo sức lan tỏa đến các địa phương khác cùng chịu cảnh khô hạn như Vĩnh Hải", ông Nguyễn Khắc Phòng chia sẻ.

Tại một số địa phương của xã Phước Hậu, mặc dù, nhiều diện tích sản xuất nằm cách hồ thủy lợi Lanh Ra không xa. Nhưng nước tưới vẫn không đủ đáp ứng, nhất là trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 9, tháng 10 hằng năm. Tuy nhiên, với nhận thức phải thích ứng với biến đổi khí hậu, người dân luôn chủ động chuyển trạng thái sản xuất, mang lại hiệu quả thiết thực.

Ông Nguyễn Văn Tấn (ở xã Phước Hậu) cho biết, thực tế dung tích chứa của hồ Lanh Ra chỉ đủ tưới tiêu cho sản xuất, mùa hạn kéo dài thì hồ chứa rất mau cạn nước. Nếu cứ cùng nhau trồng lúa hết thảy trong một vụ thì nguồn nước sẽ không đủ đáp ứng cho những vụ sau. Vì thế, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho phù hợp là rất cấp thiết, bởi nước không chỉ phục vụ cho sản xuất, mà còn cho cả cho chăn nuôi và sinh hoạt…

Theo đánh giá của lãnh đạo UBND xã Phước Hậu, dù đang thiếu nước tưới nhưng những cánh đồng bắp, rau, màu, nho táo… nơi đây vẫn xanh tươi trĩu quả và đang được người dân tiến hành thu hoạch, hứa hẹn cho hiệu quả kinh tế cao. Có những diện tích đất khó khăn nguồn nước tưới hơn, người dân chủ động đầu tư ít kinh phí mua ống nước bơm tưới để trồng cỏ phục vụ cho chăn nuôi gia súc, không để lãng phí tài nguyên đất và có nguồn nguồn thu nhập ổn định mùa khô hạn.

Tại xã Mỹ Sơn, hơn 150 ha đất không chủ động nước tưới đang được phủ xanh bởi nhiều loại cây trồng ngắn ngày như: bắp sinh khối, mè đen, cà tím, đậu bắp… và đang được tiến hành thu hoạch với năng suất khá cao, thu nhập ổn định. Hiện nay, nhiều hộ dân nơi đây đang tích cực chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng các loại rau màu có giá trị kinh tế cao, đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi của thị trường hiện nay về sản phẩm được sản xuất theo hướng công nghệ cao, an toàn thực phẩm… 

Ông Ngô Văn Bảo (ở xã Mỹ Sơn) cho biết, hồi xưa làm nông nghiệp chỉ làm theo kiểu thủ công nên năng suất không đạt, thu nhập bấp bênh. Được sự hỗ trợ, hướng dẫn của ngành Nông nghiệp, gia đình ông đã ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đầu tư mô hình tưới nước nhỏ giọt, đầu tư nhà màng bao phủ diện tích hoa màu để tránh sâu bệnh, giúp cây thụ phấn tốt nên một sào dưa leo trồng trong nhà màng phát triển xanh tốt, cho năng suất và sản lượng khá cao. Mỗi ngày gia đình ông thu hoạch trên 400 kg dưa leo, bán với giá 7.000 đồng/kg mang lại thu nhập gần 3 triệu đồng/ngày.

Ông Nguyễn Đức Thuận, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Khánh Hòa cho biết, hiệu quả của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng sẽ không dừng lại ở đó nếu như các địa phương quan tâm đề ra định hướng cụ thể phát triển vùng sản xuất tập trung, tổ chức sản xuất theo vùng chuyên canh để khai thác tối đa hạ tầng thủy lợi và cơ sở vật chất sẵn có. Đồng thời hỗ trợ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp để nâng cao chất lượng nông sản, hướng tới xuất khẩu và phát triển bền vững.

Theo định hướng phát triển nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu rất lớn. Để có kết quả như mong muốn, đòi hỏi sự quyết tâm của ngành nông nghiệp, đặc biệt là sự hưởng ứng tích cực từ những người nông dân. Trợ lực cụ thể cho phát triển nông nghiệp của tỉnh, đó là UBND tỉnh Khánh Hòa đã ban hành kế hoạch chuyển đổi cây trồng giai đoạn 2026 - 2030.

Trên tinh thần đó, ngành nông nghiệp tỉnh Khánh Hòa đặt ra mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh chuyển đổi hơn 2.200 ha cây trồng trên đất trồng cây hằng năm, cây lâu năm kém hiệu quả sang cây nông nghiệp có hiệu quả kinh tế cao. Trong đó, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu đến hết năm 2026 quyết tâm chuyển đổi hơn 478 ha. Việc chuyển đổi cây trồng mới đảm bảo phù hợp với điều kiện đất đai, thổ nhưỡng của địa phương, thích ứng với tình hình biến đổi khí hậu và yêu cầu khắt khe của thị trường. Qua đó, từng bước hình thành, phát triển các vùng sản xuất chuyên canh tập trung quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu liên kết chuỗi giá trị phục vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp thời gian tới.