Bình dân học vụ số nơi biên cương

Mở lối đi mới cho vùng cao

Chúng tôi đến bản Sin Suối Hồ, xã Sin Suối Hồ (Lai Châu), nơi có đông đồng bào Mông sinh sống, nơi đây có lợi thế về cảnh quan du lịch, khí hậu mát mẻ, được nhiều du khách đến tham quan. Là địa bàn còn nhiều khó khăn, nhưng người dân bản địa khá nhạy bén khi sử dụng điện thoại thông minh để livestream bán hàng và giới thiệu điểm đến hấp dẫn du khách. 

Người dân tộc Mông, bản Sin Suối Hồ hiện nay thành thạo sử dụng điện smartphone để giới thiệu bán mật ong, hoa quả đặc sản, sản vật Tây Bắc... tự sản xuất. Chứng kiến phiên livestream giới thiệu nông sản địa phương, chúng tôi cảm nhận được sự đổi thay của người nông dân Lai Châu. Quanh năm chỉ quen gùi ngô, hái chè, nhưng bà con tự tin đứng trước ống kính, mời chào sản phẩm quê hương bằng giọng nói rộn ràng, ánh mắt sáng lên niềm tin mới. Mỗi gói chè, túi gạo, hộp thảo quả, mắc ca… không chỉ là hàng hóa, mà mang theo câu chuyện của núi rừng Lai Châu.

Từ những mô hình điển hình của doanh nghiệp, hợp tác xã đến sự chủ động của người dân, công nghệ số đang làm thay đổi phương thức sản xuất, quản lý và tiêu thụ sản phẩm, giúp bà con nâng cao giá trị hàng hóa, kết nối thị trường, tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định. 

Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Biên phòng Lai Châu cho biết: Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được ban hành như một luồng gió mới thổi vào vùng đất biên cương. Từ đó, tạo “cơ hội lớn” hiện thực hóa khát vọng, giúp cán bộ, chiến sĩ và nhân dân biên giới “nhanh tiến kịp miền xuôi”. Công cuộc CĐS trở thành xu thế tất yếu, mở ra lối đi mới cho kinh tế cho các bản vùng cao Lai Châu. Thành công bước đầu ấy khẳng định khi có quyết tâm chính trị, sự đồng hành của chính quyền và tinh thần sáng tạo của người dân, kinh tế vùng cao sẽ khởi sắc và phát triển bền vững.

Theo Đại tá Trương Minh Đức, một người dân ở xã Sin Suối Hồ hay tận xã Mù Cả, nơi hiểm trở nhất của Lai Châu, nếu được trang bị smartphone và được định hướng tốt, bà con có thể sử dụng dịch vụ công trực tuyến và khai thác thông tin trên không gian mạng. Công nghệ số, trong bối cảnh này, chính là cây cầu ngắn nhất để xóa bỏ khoảng cách về địa lý và tri thức.

Xóa “vùng lõm”

Sau khi thực hiện sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, quy mô dân số và diện tích khu vực biên giới Lai Châu tăng khoảng 1,5 lần, chiếm tới 1/3 diện tích toàn tỉnh (3.063,37 km2). 

Theo Đại tá Nguyễn Văn Hưng, Chính ủy BĐBP Lai Châu, qua khảo sát thực tế phối hợp cùng Viettel Lai Châu, khu vực biên giới vẫn còn nhiều “vùng lõm” về hạ tầng, sóng điện thoại và internet. Đặc biệt, hơn 2.000 hộ dân vẫn chưa có điện thoại thông minh - “tấm vé” thông hành vào thế giới số. 

Với tinh thần “3 bám, 4 cùng” trong mặt trận mới, thực hiện lời huấn thị của đồng chí Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang: “Những người lính bộ đội Cụ Hồ cần chủ động tìm đến với nhân dân, chính quyền địa phương”, BĐBP Lai Châu đã quyết tâm tiến quân vào “mặt trận số”, thành lập 31 tổ tuyên truyền CĐS.

Từ những “thầy giáo quân hàm xanh”, những chiến sĩ biên phòng trở thành “Thầy giáo xóa mù số”. Mục tiêu đặt ra là tập trung vào những kỹ năng thiết thực nhất: Cách sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, cài đặt ứng dụng ngân hàng, và quan trọng nhất là nhận diện, đấu tranh với các thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, BĐBP tỉnh Lai Châu đã phối hợp với Viettel, VTV Cab, Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức tập huấn cho 485 lượt cán bộ, chiến sĩ, biến mỗi quân nhân thành một “Chiến sĩ số” nòng cốt. Đến nay, hơn 286 buổi tuyên truyền đã được tổ chức cho hơn 18.250 lượt người dân, giúp 24.500 lượt người cài đặt và sử dụng thành thạo các nền tảng số.

Đặc biệt, Đảng ủy, Ban Chỉ huy BĐBP Lai Châu đã chủ động kêu gọi xã hội hóa, mua 1.616 chiếc điện thoại thông minh trị giá hơn 3 tỷ đồng trao tận tay người dân, kèm theo đó là 1.616 sim 4G từ Viettel... Đây chính là những “viên gạch” đầu tiên xây dựng nền tảng dân cư số nơi biên thùy.

Cán bộ biên phòng đã hướng dẫn 80 hộ dân lập tài khoản Tiktok, Shopee, xây dựng kịch bản livestream ngay tại nương rẫy. Những sản phẩm như: Sâm Lai Châu, trà cổ thụ, thảo quả, thịt trâu sấy... vốn trước đây chỉ bán ở chợ phiên, nay đã vươn xa khắp mọi miền đất nước. Từ đó, góp phần đem lại doanh thu hàng tỷ đồng, thay đổi căn bản tư duy từ “tự cung tự cấp” sang thương mại số...

Tiếp đó là hòm thư điện tử tố giác tội phạm được ví như “Mắt thần” biên cương. Thông qua mã QR dán tại các điểm công cộng và từng hộ gia đình, người dân có thể gửi hình ảnh, video tố giác tội phạm ẩn danh về đồn Biên phòng. Từ tháng 8/2025 đến nay, đã có hơn 190 tin báo được gửi về, giúp triệt phá 5 chuyên án, bắt giữ hàng chục đối tượng ma túy. Đặc biệt, từ tin báo này, BĐBP đã phối hợp bắt giữ 40 đối tượng lừa đảo xuyên quốc gia tại Lào, chiếm đoạt gần 10 tỷ đồng của hơn 1.000 bị hại.

Đến nay, quá trình CĐS đã giúp BĐBP Lai Châu xây dựng “mô hình chiến trường đặc biệt”. Biên giới quốc gia không chỉ còn là cột mốc, đường biên trên thực địa, mà còn là biên giới trên không gian mạng. Từ thực tiễn này, BĐBP Lai Châu đã có đề xuất mang tính chiến lược lên Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, sớm xây dựng hệ thống lý luận về “Bảo vệ biên giới trên không gian mạng”. Đây là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ trước các hình thái tác chiến hiện đại và các hoạt động thù địch trên mạng.

“Hành trình CĐS ở khu vực biên giới Lai Châu là minh chứng sống động cho tinh thần đổi mới của Quân đội nhân dân. Những kết quả đạt được đã không chỉ nâng cao dân trí, phát triển kinh tế mà còn củng cố vững chắc ‘thế trận lòng dân’ trong kỷ nguyên số. BĐBP Lai Châu đang ‘củng cố cấu hình, nâng cấp giao diện’ các hoạt động CĐS, khơi thông mọi nguồn lực để bà con biên giới giữ đất, giữ rừng, làm chủ dòng chảy tri thức. Đồng thời, xây dựng hình ảnh ‘Bộ đội Cụ Hồ’ gần gũi, hiện đại, tràn đầy sức sống trên những đỉnh núi mờ sương Tây Bắc”, Đại tá Trương Minh Đức khẳng định.