Dòng tiền vào theo lộ trình, cổ phiếu được chọn lọc
Dù FTSE Russell đã chính thức đưa thị trường chứng khoán Việt Nam vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, tuy nhiên nhà đầu tư nước ngoài vẫn tiếp tục bán ròng trong những phiên sau đó. Theo các công ty chứng khoán, diễn biến này đặt ra yêu cầu nhìn nhận tác động của nâng hạng theo cả lộ trình, thay vì kỳ vọng vốn ngoại sẽ lập tức đảo chiều.
Báo cáo chiến lược tháng 10 của Công ty Chứng khoán Rồng Việt vừa công bố ghi nhận, khối ngoại bán ròng 4.830 tỷ đồng trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE) trong tháng 9. Riêng từ ngày 21 - 30/9, khối ngoại bán ròng khoảng 4.447 tỷ đồng, chiếm hơn 90% giá trị bán ròng cả tháng.
Tính chung tháng 9, giá trị khớp lệnh bình quân trên HOSE đạt 13.240 tỷ đồng/phiên, giảm 6,4% so với tháng 8. Các số liệu cho thấy thị trường chưa ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về thanh khoản hoặc xu hướng giao dịch của khối ngoại ngay sau nâng hạng.
Ông Lương Duy Phước, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Kafi, cho rằng khối ngoại tiếp tục bán ròng sau nâng hạng chưa phải diễn biến bất thường. Các quỹ bám theo chỉ số FTSE điều chỉnh danh mục theo từng giai đoạn. Đợt đầu từ ngày 21/9 mới tương ứng 10% tỷ trọng mục tiêu; các đợt tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 3, tháng 6 và tháng 9/2027.
Theo ông Phước, các tổ chức phân tích dự báo những quỹ đầu tư bám theo chỉ số FTSE có thể đưa khoảng 1,3 - 2,2 tỷ USD vào cổ phiếu Việt Nam trong cả lộ trình từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Riêng Kafi ước tính khoảng 1,5 tỷ USD. Các con số này thể hiện lượng vốn có thể vào thị trường, chưa phải số tiền đã được giải ngân.
Ông Phước cũng lưu ý nhà đầu tư cần phân biệt cách vận động của từng nhóm vốn. Hiện nay, dòng vốn nước ngoài sau nâng hạng cần được xem xét theo ba nhóm. Nhóm quỹ thụ động mua, bán theo cơ cấu chỉ số FTSE, điều chỉnh danh mục khi cổ phiếu Việt Nam được bổ sung hoặc tăng tỷ trọng. Nhóm quỹ chủ động lựa chọn cổ phiếu dựa trên triển vọng kinh doanh, định giá và rủi ro nên không nhất thiết giải ngân ngay khi thị trường được nâng hạng.
Ngoài hai nhóm này, nhà đầu tư giao dịch ngắn hạn có thể nhanh chóng mua vào hoặc bán ra khi lãi suất, tỷ giá và giá cổ phiếu thay đổi. Vì vậy, ngay cả khi các quỹ thụ động tăng mua, khối ngoại vẫn có thể bán ròng nếu những nhà đầu tư khác bán ra nhiều hơn. Sự khác biệt này giải thích vì sao, cổ phiếu trong rổ chỉ số có thể được mua trong khi tổng giao dịch khối ngoại vẫn bán ròng.
Bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán OCBS, cho rằng các quỹ chủ động còn xem xét chất lượng lợi nhuận, dòng tiền, định giá và thanh khoản trước khi phân bổ vốn. Việc nâng hạng mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường, còn doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí đầu tư cụ thể.
Theo bà Hạnh, một số doanh nghiệp có triển vọng tốt nhưng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp hoặc không còn nhiều dư địa sở hữu nước ngoài. Các quỹ vì thế có thể khó mua đủ cổ phiếu để xây dựng danh mục quy mô lớn.
Vì vậy, để đánh giá hiệu quả thu hút vốn sau nâng hạng, nhà đầu tư cần theo dõi liệu các quỹ chủ động có tăng tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam trong danh mục, sức mua có lan sang những cổ phiếu ngoài rổ chỉ số FTSE và dòng vốn có tiếp tục ở lại sau các kỳ điều chỉnh danh mục hay không. Bởi số liệu mua, bán ròng của khối ngoại trong vài phiên chưa đủ để xác định xu hướng đầu tư dài hạn.
Giữ dòng vốn dài hạn bằng chất lượng doanh nghiệp
Theo báo cáo chiến lược quý IV/2026 của Công ty Chứng khoán Kafi, thị trường chứng khoán Việt Nam có thêm cơ hội thu hút vốn quốc tế sau nâng hạng, nhưng vẫn chịu sức ép từ lãi suất, thanh khoản và tỷ giá. Khi trái phiếu và các tài sản có mức độ an toàn cao mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, nhà đầu tư sẽ cân nhắc kỹ trước khi phân bổ tiền vào cổ phiếu. Vì vậy, doanh nghiệp muốn thu hút vốn cần chứng minh khả năng sinh lời tương xứng với rủi ro mà nhà đầu tư chấp nhận.
Ở trong nước, Kafi nhận định nhu cầu huy động vốn vào cuối năm, cùng áp lực thanh toán trái phiếu đến hạn, có thể làm tăng chi phí vay mới để trả nợ cũ của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp vay nợ nhiều hoặc có dòng tiền kinh doanh yếu sẽ chịu sức ép lớn hơn, dù thị trường mở rộng cơ hội đón vốn ngoại.
Bên cạnh áp lực chi phí vốn, doanh nghiệp vẫn có thêm cơ hội kinh doanh từ đà tăng trưởng của nền kinh tế. Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 9, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết GDP quý III/2026 ước tăng 9,95% so với cùng kỳ, đưa mức tăng 9 tháng lên 9,01%. Chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng ước tăng 12,3%, trong khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13,4%.
Tuy nhiên, theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt, nhà đầu tư cần đánh giá khả năng từng doanh nghiệp tận dụng sự tăng trưởng này để cải thiện kết quả kinh doanh. Bởi theo dự báo, tổng lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ của các doanh nghiệp trong danh mục phân tích quý III/2026 tăng 19,2% so với cùng kỳ. Cụ thể, có 19/30 nhóm ngành có lợi nhuận tăng, trong đó ngân hàng tăng khoảng 23%, thép tăng 35% và bán lẻ tăng 47%.
Về định giá, Rồng Việt ghi nhận hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) của thị trường cuối tháng 9 ở mức 12,2 lần, thấp hơn mức bình quân 5 năm là 13,9 lần. Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích khuyến nghị nhà đầu tư vẫn cần xem xét triển vọng lợi nhuận, tình hình tài chính và những rủi ro của doanh nghiệp trước khi quyết định.
Bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh cho rằng, doanh nghiệp muốn giữ dòng vốn dài hạn phải nâng chất lượng quản trị và thông tin công bố. Các quỹ quốc tế quan tâm doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả ra sao, lợi nhuận có chuyển thành dòng tiền thực tế hay không và ban điều hành có thực hiện nhất quán chiến lược đã công bố hay không.
Theo bà Hạnh, hội đồng quản trị cần thực hiện tốt vai trò giám sát, còn ban điều hành phải giải trình được hiệu quả sử dụng vốn. Doanh nghiệp cũng cần minh bạch các giao dịch với bên liên quan, kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số. Những việc này ảnh hưởng trực tiếp đến cách nhà đầu tư đánh giá rủi ro và quyết định gắn bó với doanh nghiệp.
Ở cấp độ thị trường, Bộ Tài chính xác định bốn nhóm nhiệm vụ gồm hoàn thiện thể chế; phát triển và đa dạng hóa hàng hóa; mở rộng nền tảng nhà đầu tư; hiện đại hóa quản lý, giám sát. Việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp quy mô lớn, quản trị tốt niêm yết sẽ giúp các quỹ có thêm lựa chọn đầu tư.
Cùng với đó, cơ quan quản lý và các thành viên thị trường cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao dịch, bù trừ và thanh toán, chuẩn bị triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm. Các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký phải nâng năng lực vốn, công nghệ và quản trị rủi ro để đáp ứng quy mô giao dịch lớn hơn.
Bà Hạnh cũng nhấn mạnh Việt Nam cần phát triển các quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí trong nước để tạo nguồn vốn dài hạn. Khi doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả, thông tin được công bố minh bạch và giao dịch được thực hiện an toàn, thị trường mới có điều kiện giữ chân nhà đầu tư và chuyển cơ hội sau nâng hạng thành nguồn lực cho nền kinh tế.
