Trao quyền chủ động cho chính quyền cơ sở
Nghị quyết 50 quy định khung số lượng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã không quá 5 cơ quan. Cùng với đó, UBND cấp xã có thể có không quá 2 tổ chức hành chính khác. Đáng chú ý, HĐND cấp xã quyết định việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các tổ chức hành chính thuộc UBND cấp xã để thực hiện việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương.
Theo phương án, 5 phòng chuyên môn dự kiến gồm: Văn phòng HĐND và UBND, với khoảng 17% biên chế; Phòng Nội vụ, khoảng 18% biên chế; Phòng Kinh tế, khoảng 20% biên chế; Phòng Hạ tầng - Đô thị và Môi trường, khoảng 25% biên chế; Phòng Văn hóa - Xã hội, khoảng 20% biên chế. Việc phân nhóm các lĩnh vực theo 5 phòng nhằm tạo ra những đầu mối chuyên môn có phạm vi nhiệm vụ rõ hơn, thay vì để một phòng cùng lúc phụ trách quá nhiều lĩnh vực khác nhau.
Theo định hướng của Sở Nội vụ Hà Nội, tên gọi và số lượng phòng chuyên môn được thống nhất áp dụng trên toàn thành phố. Điều này nhằm thuận lợi cho công tác chỉ đạo, hướng dẫn chuyên ngành xuyên suốt từ thành phố đến cơ sở. Tuy nhiên, việc định hướng mô hình chung vẫn phải bảo đảm thẩm quyền quyết định của HĐND cấp xã theo quy định.
Quy định này cho thấy việc tổ chức bộ máy cấp xã không được thiết kế theo một khuôn mẫu cứng nhắc cho mọi địa bàn. Thay vào đó, địa phương có cơ sở để lựa chọn phương án tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước và yêu cầu thực tế.
Đây cũng là điểm có ý nghĩa trong bối cảnh cấp xã đang đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn sau quá trình sắp xếp tổ chức chính quyền địa phương. Khi nhiều nhiệm vụ được thực hiện trực tiếp ở cơ sở, năng lực tổ chức, điều hành và giải quyết công việc của UBND cấp xã trở thành yếu tố quan trọng đối với hiệu quả quản trị.
Theo Nghị quyết, việc thành lập, tổ chức lại hoặc giải thể tổ chức hành chính phải bảo đảm thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của UBND cấp xã; bảo đảm tính thống nhất trong quản lý ngành, lĩnh vực và không chồng chéo với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức khác.
Như vậy, 5 cơ quan chuyên môn là giới hạn tối đa, chứ không phải yêu cầu địa phương phải tổ chức đủ 5 cơ quan. Số lượng và mô hình cụ thể phải xuất phát từ yêu cầu quản lý và khả năng đáp ứng nhiệm vụ của từng địa phương.
Nâng cao năng lực quản trị
Một trong những điểm đáng chú ý của phương án là việc tăng số lượng phòng chuyên môn không đồng nghĩa với tăng tổng biên chế của từng địa phương.Theo Sở Nội vụ, biên chế công chức cấp xã phải nằm trong tổng biên chế được cấp có thẩm quyền giao. Thành phố sẽ thực hiện điều tiết, bố trí lại biên chế giữa các đơn vị theo nhóm địa bàn, vị trí việc làm, khối lượng nhiệm vụ và lộ trình xử lý cán bộ, công chức dôi dư sau sắp xếp.
Tỷ lệ phân bổ biên chế của từng phòng được tính trong tổng số biên chế công chức của UBND cấp xã được cấp có thẩm quyền quyết định. Như vậy, trọng tâm của phương án không phải mở rộng bộ máy theo hướng tăng người, mà là tổ chức lại nguồn lực hiện có theo hướng chuyên môn hóa hơn.
Đây cũng là yêu cầu gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở. Khi cấp xã ngày càng trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ, năng lực của bộ máy không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối hay biên chế, mà quan trọng hơn là khả năng tham mưu chính xác, phối hợp thông suốt và giải quyết hiệu quả công việc của người dân, tổ chức và doanh nghiệp.
Vì vậy, khung không quá 5 cơ quan chuyên môn mà Nghị quyết 50 mở ra có thể được xem là một dư địa để Hà Nội tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy cấp xã. Song, hiệu quả của mô hình sẽ phụ thuộc vào cách phân định chức năng, bố trí nhân lực, xác định trách nhiệm và tổ chức vận hành trên thực tế.
Theo Sở Nội vụ Hà Nội, sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc được phân cấp, ủy quyền cho cấp xã tăng đáng kể. Cấp xã không chỉ thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính thường xuyên mà còn trực tiếp tham mưu, triển khai nhiều lĩnh vực có tác động rõ nét tới đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính - ngân sách, hộ tịch, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số hiện được cấp xã trực tiếp tham mưu và tổ chức thực hiện. Đây cũng là cấp chính quyền gần dân, sát dân nhất, trực tiếp tiếp nhận và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh từ cơ sở. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết công việc nhanh hơn mà còn phải bảo đảm chất lượng tham mưu, tính chính xác trong thực thi chính sách và trách nhiệm rõ ràng đối với từng lĩnh vực.
Như vậy, việc cấp xã có thể tổ chức 5 phòng chuyên môn sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị của các xã, phường. Qua đó, từng bước khắc phục tình trạng một phòng phải phụ trách quá nhiều lĩnh vực, tăng tính chuyên sâu trong tham mưu, phân định rõ hơn trách nhiệm của từng đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp tại cơ sở.
