Chứng khoán Việt sau nâng hạng: Bồi đắp nền tảng cho dòng vốn dài hạn

Duy trì hạng, gắn với nâng chất lượng thể chế

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc ngày 5/10, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, trên nền tảng đó, nhiệm vụ dài hạn, xây dựng thị trường vốn có chiều sâu, huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả cho nền kinh tế. Vì vậy, việc duy trì hạng cần gắn với nâng chất lượng thể chế, doanh nghiệp và dịch vụ tài chính, để chuẩn mực quốc tế trở thành chất lượng vận hành thường xuyên.

Nâng hạng mở rộng cơ hội tiếp cận các nhà đầu tư quốc tế, hỗ trợ thanh khoản và thúc đẩy quản trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc đưa cổ phiếu Việt Nam vào hệ thống chỉ số FTSE được triển khai theo 4 đợt, từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027.

Như vậy, kỳ vọng dòng vốn cần đặt trong tiến trình này và điều kiện đầu tư toàn cầu. Về dài hạn, khả năng giữ vốn phụ thuộc vào lợi nhuận doanh nghiệp, định giá hợp lý và tính ổn định của môi trường kinh doanh. Một thị trường thuận tiện khi tiếp cận, đáng tin cậy khi nắm giữ và thông suốt khi chuyển nhượng sẽ có lợi thế trong thu hút nguồn vốn kiên nhẫn.

“Định hướng tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hàng hóa, mở rộng nhà đầu tư và hiện đại hóa giám sát được Bộ Tài chính nêu tại Họp báo Chính phủ mới đây tạo cơ sở cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ với lộ trình rõ ràng và sự phối hợp xuyên suốt, gồm: Ưu tiên thể chế, nâng tính nhất quán, khả năng dự báo và hiệu quả thực thi; quy định về tiếp cận thị trường, sở hữu nước ngoài, công bố thông tin và quyền cổ đông cần dễ áp dụng; hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm cần đi cùng năng lực quản trị rủi ro, an toàn công nghệ và phương án bảo đảm hoạt động liên tục”, ông Nguyễn Quang Huy đề xuất.

Theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy, tính minh bạch cần xuyên suốt từ báo cáo tài chính đến sử dụng vốn, giao dịch với bên liên quan và triển vọng kinh doanh. Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng, cổ đông, đặc biệt cổ đông thiểu số là nền tảng của quan hệ vốn bền vững. Công tác quan hệ nhà đầu tư (IR) cần chuyên nghiệp, khách quan và nhất quán; đối thoại thường xuyên, thông tin cân bằng về cơ hội và rủi ro, giải trình thuyết phục sẽ giúp thị trường hiểu đúng doanh nghiệp. Chất lượng IR được tích lũy bằng độ tin cậy qua nhiều chu kỳ kinh doanh.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng, nâng chất lượng hàng hóa cần đi cùng đa dạng chủng loại và tính đại diện của thị trường. Khuyến khích doanh nghiệp quản trị tốt thuộc nhiều lĩnh vực tham gia sẽ mở rộng lựa chọn. IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng), phát hành thêm và trái phiếu cần gắn với phương án sử dụng vốn khả thi; sản phẩm xanh cần có tiêu chí và cơ chế kiểm chứng rõ ràng.

“Chiều sâu thị trường còn phụ thuộc vào phát triển nhà đầu tư tổ chức trong nước, quỹ đầu tư và nguồn tiết kiệm dài hạn. Quá trình này cần đi cùng minh bạch phí, năng lực quản lý tài sản và trách nhiệm với người góp vốn. Nhà đầu tư cá nhân cũng cần được hỗ trợ về định giá, đa dạng hóa và quản trị rủi ro”, chuyên gia Nguyễn Quang Huy chia sẻ.

Việc FTSE Russell nâng hạng chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp cũng mở ra cơ hội lớn thu hút vốn ngoại. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng, thị trường vẫn đối mặt nhiều rào cản đến từ cơ chế giao dịch, hạ tầng kỹ thuật đến chất lượng doanh nghiệp và cơ cấu nhà đầu tư.

Theo ông Lyndon Chao, Giám đốc Điều hành, Trưởng bộ phận Cổ phiếu và Sau giao dịch, Hiệp hội Thị trường Tài chính và Ngành chứng khoán Châu Á (ASIFMA), Việt Nam cần ưu tiên một số vấn đề trong 12 - 24 tháng tới. Theo đó, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) là một trong những điểm nghẽn lớn đối với quá trình phát triển thị trường. Đây cũng là vấn đề đã được đề cập trong các đánh giá về khả năng nâng hạng thị trường Việt Nam từ nhiều năm trước.

Bên cạnh CCP, cơ chế non - prefunding (giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước 100% bằng tiền) cũng là một vấn đề cần được xử lý đối với nhà đầu tư nước ngoài. Ông Lyndon Chao cho rằng, quá trình hoàn thiện các quy định liên quan cần được thực hiện thận trọng, nhưng Việt Nam cũng đứng trước yêu cầu phải đẩy nhanh tiến độ khi Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới.

“Nguồn vốn trên thị trường hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư bán lẻ trong nước. Việc xử lý các vấn đề về hạ tầng và cơ chế giao dịch không chỉ liên quan đến mục tiêu nâng hạng mà còn tác động tới khả năng mở rộng cơ sở nhà đầu tư”, ông Lyndon Chao cho biết.

Hoàn thiện thị trường sau khi được nâng hạng

Việc FTSE Russell khẳng định thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới đồng nghĩa với việc thị trường vốn được kỳ vọng phát triển sẽ bổ sung nguồn lực trung, dài hạn cho doanh nghiệp, hỗ trợ hệ thống tài chính cân đối hơn.

Nền tảng vĩ mô ổn định và hiệu quả sử dụng vốn vẫn giữ vai trò quyết định. Khi doanh nghiệp huy động vốn thuận lợi hơn, nhà đầu tư được bảo vệ tốt hơn và nguồn lực tạo thêm năng suất, thành quả nâng hạng sẽ chuyển hóa thành giá trị phát triển lâu dài.

Đề cập về nội dung này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, để duy trì hạng và tiếp tục phát triển, hướng tới những bước cao hơn của TTCK, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế. Theo đó, Chính phủ sẽ trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán ngay trong kỳ họp tháng 10/2026.

“Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi TTCK Việt Nam được nâng hạng; đồng thời đáp ứng sự phát triển của tiến bộ khoa học kỹ thuật, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và tình hình mới. Bên cạnh đó, dự kiến đưa vào các quy định thử nghiệm có kiểm soát trên thị trường chứng khoán để tiếp tục phát triển thị trường theo xu hướng chung của khu vực và thế giới.

Bộ Tài chính cũng xem xét trình Quốc hội tiếp tục cắt giảm một số điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể tham gia thị trường”, ông Nguyễn Đức Chi cho biết.

Nhóm giải pháp thứ hai, tiếp tục phát triển nguồn cung vốn và đa dạng hóa hàng hóa trên thị trường. Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ các quy định liên quan đến IPO của doanh nghiệp gắn với niêm yết, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi đưa cổ phiếu lên niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Bộ Tài chính cũng đang triển khai các giải pháp khuyến khích các doanh nghiệp có quy mô lớn, quản trị tốt, có vốn đầu tư nước ngoài niêm yết trên TTCK; đồng thời xem xét trình Quốc hội trong sửa Luật Đầu tư để làm rõ và tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia TTCK thông qua việc xác định tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trường.

Theo ông Nguyễn Đức Chi, Bộ Tài chính cũng đã báo cáo Chính phủ các giải pháp liên quan đến phát hành trái phiếu doanh nghiệp, gồm phát hành trái phiếu ra công chúng và phát hành trái phiếu riêng lẻ; đa dạng hóa trái phiếu và chứng khoán phái sinh, nhất là trái phiếu xanh, với các ưu đãi và ưu tiên để khuyến khích phát hành.

Về phía cầu đầu tư, Bộ Tài chính xác định việc phát triển hệ thống các nhà đầu tư tổ chức trên thị trường, tăng cơ cấu nhà đầu tư tổ chức trên TTCK Việt Nam là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Các quy định liên quan đến tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài cũng sẽ được Bộ phối hợp với NHNN và các bộ, ngành khác rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận và đầu tư trên TTCK.

Bộ Tài chính cũng tiếp tục hoàn thiện cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên TTCK Việt Nam, đây là một trong những điều kiện để tiếp tục duy trì việc nâng hạng và hướng tới bước phát triển mới của thị trường trong tương lai. Cùng với đó, Bộ Tài chính có Đề án phổ cập và đào tạo nhà đầu tư trong nước, nâng cao trình độ và năng lực của nhà đầu tư, hướng tới cả nhà đầu tư cá nhân, tạo điều kiện tiếp cận kiến thức và kinh nghiệm để nâng cao trình độ tham gia TTCK; tiếp tục hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát, bảo đảm thị trường đáp ứng yêu cầu minh bạch.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, các vi phạm cần được ngăn chặn, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tất cả các chủ thể tham gia thị trường. Cùng với các nhóm giải pháp đồng bộ, Bộ Tài chính tiếp tục thực hiện các mục tiêu trong Chiến lược phát triển TTCK đã được Thủ tướng Chính phủ thông qua, cùng các bộ, ngành và các chủ thể tham gia thị trường tiếp tục phát triển TTCK trong thời gian tới.